Não bộ xử lý hai ngôn ngữ như thế nào?

Phản ứng ngôn ngữ ở người nói một tiếng mẹ đẻ (trên) và hai tiếng mẹ đẻ (dưới).

Một người lớn lên cùng hai ngôn ngữ vẫn có thể nắm vững từng thứ tiếng mà không bao giờ nhầm lẫn, đến nỗi nếu là người lạ, bạn sẽ không biết anh ta có hai tiếng mẹ đẻ. Đó là nhờ não bộ có thể "đóng" kho từ vựng của ngôn ngữ này khi người ta nói thứ tiếng kia. 

Lâu nay người ta thường sợ rằng não bộ của trẻ em phải làm việc quá tải với hai ngôn ngữ. Tuy nhiên, những thí nghiệm gần đây đã chỉ ra rằng, hai ngôn ngữ có thể "chung sống" hòa thuận trong cùng một bộ não.

Dưới sự chỉ đạo của Thomas Muente, Đại học Magdeburg (Đức), các nhà khoa học đã làm thí nghiệm với hai nhóm người. Nhóm thứ nhất gồm những người có hai tiếng mẹ đẻ - tiếng Catalan và tiếng Tây Ban Nha. Nhóm thứ hai gồm những người chỉ nói tiếng Tây Ban Nha. Cả hai nhóm này ngồi trước màn hình, và người ta để một dải chữ gồm những từ thuộc tiếng Tây Ban Nha, tiếng Catalan và tiếng lạ (không thuộc hai ngôn ngữ này) chạy qua. Những người này được yêu cầu nhấn nút mỗi khi gặp một từ tiếng Tây Ban Nha. Trong thí nghiệm, não bộ của những người tham gia được quan sát bằng máy chụp từ tính (fMRI).

Kết quả là, cả hai nhóm đều dễ dàng vượt qua thí nghiệm này. Và chỉ khi xuất hiện những từ Catalan thông dụng, những người có hai tiếng mẹ đẻ mới ngần ngừ đôi chút.

Ảnh chụp não bộ cho thấy, ở người có hai tiếng mẹ đẻ, khu vực thùy thái dương hoạt động mạnh hơn hẳn ở người nói một thứ tiếng, đặc biệt khi những từ Catalan xuất hiện.

Nhóm khoa học cho rằng, người nói hai thứ tiếng có thể "đóng" kho từ vựng của một ngôn ngữ trong khi ngôn ngữ kia hoạt động. Và khi có một từ của ngôn ngữ bị đóng vô tình xuất hiện trong cuộc nói chuyện, nó cũng được não bộ xếp vào loại từ "lạ". Có nghĩa là, não bộ hoạt động theo nguyên tắc loại trừ: Khi một từ có âm lạ so với ngôn ngữ đang nói, nó sẽ được não xếp ngay vào nhóm từ "lạ", mặc dù người nghe sau đó có thể nhận ra ý nghĩa của nó.

Còn ở người đọc, theo Muente, việc nhận dạng chữ của một từ đồng thời xảy ra với quá trình nhận nghĩa từ (không cần trải qua quá trình nhận âm). Tức là, dựa trên sự khác nhau về dạng chữ, người đọc có thể loại bỏ từ lạ ra khỏi kho từ vựng của tiếng mẹ đẻ đang sử dụng.

Minh Hy (theo Nature,dpa)