Thị trường Babylon cổ đại cũng biến động như ngày nay

Babylon từng là thành phố cổ đại lớn nhất thế giới.

Sau cái chết của Alexander Đại đế vào năm 323 trước Công nguyên, nền kinh tế của thành Babylon cổ đại rơi vào hỗn loạn, kéo dài trong 20 năm. Giá cả các mặt hàng nông sản leo thang vùn vụt khi các tướng lĩnh tranh giành khoảng trống quyền lực, và chỉ tạm bình ổn lúc ngai vàng đã có chủ mới...

Babylon, thành bang ở vùng Lưỡng Hà, tây nam châu Á, một thời là thành phố lớn nhất thế giới. Tại đây, trong các thánh đường chính, người ta mướn những người viết chữ thuê đến ghi lại hoạt động kinh doanh của Babylon. Những người này viết trên các tấm bảng bằng đất sét giá từng mặt hàng, chẳng hạn một đồng bạc (nặng khoảng 8,5 gram) mua được bao nhiêu lúa mạch, chà là, mù tạt, bạch đậu khấu, vừng hay len…

Những người chép thuê đã ghi lại giá cả giao dịch trong thành phố trên các tấm sét như thế này.

Nghiên cứu các biến động trong hoạt động thương mại của Babylon thời kỳ này, ông Peter Temin, thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ), đã phân tích 3.000 bảng giá còn giữ lại trong giai đoạn từ năm 464 đến năm 72 trước Công nguyên. Đối với ông, “đây là những dữ liệu tốt nhất mà chúng tôi có được của thế giới cổ đại". Trên các tấm bảng, người ta cũng ghi lại những quan sát thiên văn, cho phép các nhà nghiên cứu hiện đại tính toán chính xác ngày diễn ra những cuộc giao dịch. Theo Temin, các bản ghi chép đã hé mở về thời kỳ "lao đao" của nền kinh tế Babylon trước năm 300 trước Công nguyên, sau cái chết của Alexander Đại đế.

Alexander khơi mào cho hai thập kỷ kinh tế lao đao

Alexander Đại đế.

Alexander - vị hoàng đế vĩ đại từng thống lĩnh một vùng rộng lớn, từ quê hương Macedonia của ông tới tận Ấn Độ - đã chinh phục Babylon vào năm 331 trước Công nguyên. 8 năm sau, ông chết vì bệnh sốt rét, trong một thành phố thuộc Irắc ngày nay, vào ngày 10/6 năm 323 trước Công nguyên.

Trong những năm sau đó, giá cả các mặt hàng nông sản bị đội lên chóng mặt. Những người thừa kế duy nhất của Alexander là một đứa con trai chưa ra đời và người anh trai chung nửa dòng máu bị mất trí. Khoảng trống quyền lực này là nguyên nhân dẫn tới cuộc tranh giành đẫm máu giữa hai viên tướng Seleucus và Antigonus Một Mắt. Temin giả thuyết rằng hai viên tướng này đã dùng tài sản của Alexander để thành lập quân đội, phát hành đồng bạc và gây ra lạm phát. Mùa màng bị phá hủy cùng với nhu cầu nuôi quân cũng góp phần đẩy giá lương thực lên cao.

Các giao dịch buôn bán cổ đại tiếp tục biến động trong vòng 20 năm sau đó, cho đến khi Seleucus nắm được vị trí thống trị vững chắc. Giá cả được giữ ổn định tới khoảng năm 141 trước Công nguyên, khi người Parthia từ Ba Tư tấn công xuống Babylon, bắt đầu một thời kỳ chiến tranh đằng đẵng, giá hàng hóa liên tục leo thang. Trong những thế kỷ sau đó, Babylon suy tàn và cuối cùng sụp đổ trong hoang vắng.

Các dữ liệu trên là "bằng chứng mạnh mẽ" cho thấy Babylon từng là một thị trường đầy biến động, Temin nhận định. Nhưng điều đó không có nghĩa rằng Babylon đã thực sự là một nền kinh tế thị trường. Người ta chỉ tới các đền thờ để biết giá cả, và sau đó sẽ quyết định có nên tới chợ mua hàng hay không.

B.H. (theo Nature)