7 sự kiện khoa học nổi bật trong năm

Gây tranh cãi nhất có lẽ là việc Công ty Advanced Cell Technology công bố 6 phôi người nhân bản đầu tiên. Nó là "giọt nước làm tràn cốc" trong tiến trình nhân bản vô tính vốn rất nhạy cảm. Sau đây là 7 sự kiện khoa học nổi bật, theo lựa chọn của VnExpress.

Tháng 11, ở Mỹ, Công ty Công nghệ Sinh học Advanced Cell Technology (ACT) tuyên bố đã nhân bản thành công 6 phôi người - một sự kiện làm chấn động thế giới khoa học. Tác giả của những phôi người này khẳng định rằng đây là bước đột phá lớn trong lĩnh vực nhân bản vô tính. Và mục đích của họ không phải là tạo ra một con người thực sự, mà chỉ khai thác nguồn tế bào gốc để chữa các bệnh nan y. Tuy vậy, họ đang phải đối mặt với những phản ứng gay gắt từ các tổ chức chính trị và tôn giáo. Tổng thống Mỹ George Bush nói rằng nhân bản người là "sai trái" về đạo đức, và "người ta không thể tạo ra một bào thai rồi giết đi". Trong khi đó, giáo phái Rael lại tuyên bố, họ đang dồn mọi nỗ lực vào việc tạo ra con người nhân bản đầu tiên, và thành tựu của ACT không có gì đáng ngạc nhiên, vì Rael đã đạt được kết quả đó từ lâu.

2. Công bố bản đồ gene người chi tiết  

Tháng 2, lần đầu tiên những thông tin đầy đủ về bản đồ gene người chính thức ra mắt cùng lúc trên hai bờ Đại Tây Dương, đánh dấu bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử khoa học. Tuy nhiên, mọi việc chỉ mới bắt đầu. Con người đã tìm ra và xắp xếp đúng trình tự của 3,5 tỷ ký tự hóa học, tạo nên ADN, nhưng công đoạn cuối cùng và là khâu khó khăn nhất - chú giải gene (xác định các gene cụ thể và chức năng của chúng) vẫn còn tiếp tục trong những năm tới. Hoàn tất việc lập bản đồ gene người sẽ mở ra một cuộc cách mạng trong ngành y học. Nhờ nó, các nhà khoa học sẽ tìm ra những cách thức mới, chữa trị hiệu quả các căn bệnh nan y như tiểu đường, ung thư hay thần kinh.

Tháng 3, trạm Mir, biểu tượng của thời đại nước Nga thống trị trong lĩnh vực vũ trụ, đã trở về với đất mẹ. Sau 15 năm tồn tại, vượt thiết kế hơn 10 năm, Mir - hay Hòa Bình - đã lập kỷ lục là trạm vũ trụ vĩ đại nhất, có tuổi thọ dài nhất cho đến nay, và tính đến trước hôm 11/3, các nhà du hành đã thực hiện chuyến ra ngoài không gian lâu nhất. Trạm đã bay vòng quanh trái đất 80.000 lần, là nơi tiến hành 23.000 thí nghiệm khoa học và đã đón tiếp 104 người. Nhưng nước Nga, dù gắng sức, vẫn không nuôi nổi đứa con “già cỗi” của mình. Cuối cùng, họ phải đành lòng đưa trạm về nơi yên nghỉ dưới Thái Bình Dương.

Để có được chuyến du ngoạn 8 ngày ngoài trái đất, Dennis Tito đã phải tranh đấu không mệt mỏi trong nhiều tháng ròng. Hành trình của ông được “rải thảm” bằng những chỉ trích, tranh luận và đấu lý với NASA - cơ quan phản đối quyết liệt nhất với lý do ông chưa được luyện tập đầy đủ và sẽ cản trở công việc trên Trạm Quốc tế. Tuy nhiên, nhờ sự hậu thuẫn to lớn của Nga, thỏa thuận về chuyến bay đã đạt được vào phút chót. Nhà triệu phú cuối cùng đã hoàn thành khát vọng lớn nhất đời mình: bay lên vũ trụ. Thế giới ngưỡng mộ ông - người viết nên chương mới trong lịch sử chinh phục không gian của loài người: Vũ trụ không còn là điều xa vời, bí ẩn của riêng các nhà khoa học.

Được đánh giá là điều ước quốc tế phức tạp nhất trong lịch sử đàm phán thế giới, Nghị định thư Kyoto về biến đổi khí hậu, sau 4 năm thăng trầm, cuối cùng đã được 180 nước chấp thuận vào tháng 7 vừa qua, bất chấp sự tẩy chay của Mỹ. Theo đó, các quốc gia công nghiệp sẽ được phép trồng rừng để hấp thụ CO2, chứ không chỉ là cắt giảm phát thải trực tiếp. Một số chuyên gia cho rằng, với sự nhân nhượng này, những nỗ lực của Kyoto vẫn chỉ như muối bỏ bể. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng giá trị thực của Kyoto là tạo ra tiền lệ cho các hành động phối hợp toàn cầu trong công cuộc chống biến đổi khí hậu.

Nhiều ý kiến cho rằng giải Nobel ngày nay khá "tẻ nhạt", vì người ta khó tìm được một cá nhân kiệt xuất, bao trùm như Einstein hoặc Heisenberg hồi đầu thế kỷ, mà các giải thường được trao cho một nhóm khoa học với những khám phá thuộc một lĩnh vực chuyên sâu đến mức người ngoại đạo khó hiểu nổi. Dù sao, 100 năm qua, giải Nobel vẫn là tấm gương phản chiếu lịch sử tiến bộ của nhân loại trong những lĩnh vực quan trọng nhất. Nó cho thấy ở nhiều nơi trên thế giới, vẫn có những con người luôn cố gắng vươn tới tri thức, và tìm được cái gì đó mới hơn. Vẫn có những nhân cách lớn, những người gìn giữ và phát triển các giá trị cao đẹp, người đem lại hòa bình và "lợi ích lớn cho nhân loại", đúng theo ý nguyện ghi trong bản di chúc của Alfred Nobel.

Trên một diện tích rộng gần 12 km2, trong lòng hồ Yaly, di chỉ Lung Leng hiện ra với nhiều tầng văn hóa. Hơn 2 triệu mảnh gốm, 8.000 hiện vật đá, kim loại và những di tích như hố chân cột, bếp lửa, đã minh chứng cho một Tây Nguyên phát triển qua nhiều thời đại: từ đồ đá cũ đến đồ đá mới, qua thời đại đồng thau sang thời đại sắt sớm. Các nhà khảo cổ hàng đầu của Việt Nam cho rằng có thể xác lập một nền văn hóa mới: văn hóa Lung Leng.

Minh Hy - Bích Hạnh