Trung Quốc thuần hoá lũ lụt trên sông Dương Tử

Trận lụt năm 1998 trên sông Dương Tử đã cướp đi gần 3.700 người.

Với sự hỗ trợ của LHQ, Trung Quốc đang xúc tiến một kế hoạch đầy tham vọng nhằm ngăn chặn sự tái diễn của trận lụt khủng khiếp năm 1998 trên sông Dương Tử. Công trình trị giá 10 triệu USD này sẽ khôi phục lại các hồ chứa nước, giảm thiểu phá rừng và xói mòn.

Kế hoạch này được các nhà khoa học Trung Quốc và đồng nghiệp từ Chương trình Môi trường LHQ (UNEP) hợp tác phát triển. Giai đoạn thí điểm sẽ bắt đầu trong vòng hai tháng tới.

Dương Tử, với chiều dài 6.300 km, là con sông dài nhất châu Á và đứng thứ ba trên thế giới. Trận lụt lịch sử năm 1998 của nó đã cướp đi hơn 3.650 sinh mạng, phá huỷ 5,7 triệu ngôi nhà và làm hư hại hơn 7 triệu căn nhà khác. 14 triệu người buộc phải di chuyển chỗ ở. Thiệt hại kinh tế lên đến 31 tỷ USD.

Năm 1999, một phái đoàn của LHQ đến Trung Quốc đã xác định 3 nguyên nhân của trận lụt này (vốn được các cơn mưa to bồi thêm sức công phá), đó là:

• Phá rừng và chăn thả quá mức, làm sụt giảm nhanh chóng khả năng giữ nước của rừng và đồng cỏ.
• Mất hồ chứa và các vùng đất ngập nước, làm hạn chế khả năng chứa nước của vùng trung và hạ lưu.
• Tốc độ xói mòn tăng nhanh, khiến các dòng sông và đầm lầy bị phù sa bồi lấp.

Hết hồ và rừng, nước đi đâu?

Theo các số liệu của UNEP, chỉ riêng về rừng, trong khoảng từ 1950 đến cuối những năm 70, diện tích rừng của tỉnh Tứ Xuyên đã giảm từ 20 % xuống còn 9%. Tốc độ mất hồ còn lớn hơn. Nếu vào đầu những năm 50, lưu vực sông Dương Tử có 4.033 hồ chứa lớn nhỏ, thì 45 năm sau đó, con số này đã giảm đi khoảng 1.100.

Quân đội Trung Quốc đắp đê sông Dương Tử.

Diện tích mặt hồ dọc theo sông Dương Tử vào năm 1949 là 17.198 km2, tới năm 1980 co ngót lại còn 6.605 km2. Changgang, một trong những hồ chứa lớn nhất ở tỉnh Quảng Tây, đã mất đi nửa triệu mét khối dung tích mỗi năm do bị bồi lấp. Và đáy hồ Dongting, nhận khoảng 1.290 triệu mét khối đất và phù sa mỗi năm, đã nâng cao hơn 1 mét so với năm 1955.

Trả lại cho thiên nhiên

Theo kế hoạch mới, Trung Quốc sẽ biến đất trồng trọt thành các cánh rừng tự nhiên, đồng cỏ và các môi trường sống khác, tập trung ở đầu nguồn và trung lưu các nhánh sông, với hy vọng làm giảm xói mòn và tăng khả năng trữ nước mưa. Kế hoạch này cũng nhằm khôi phục lại hàng ngàn hệ sinh thái trong các công trình tiêu nước và trong các hồ chứa tự nhiên.

Trung Quốc, theo đánh giá của UNEP, là một trong những quốc gia giàu tài nguyên sinh học nhất thế giới, với hơn 3.000 loài thực vật bậc cao và hơn 6.000 loài thú, chim, bò sát và lưỡng cư. Nếu thành công, chương trình khôi phục mới chẳng những mang lại lợi ích cho 400 triệu dân đang sinh sống trong lưu vực sông Dương Tử, mà còn khôi phục lại các loài quý hiếm đặc hữu như như gấu trúc, bò Tây Tạng, cá heo sông Dương Tử...

Kế hoạch này bao trùm lên các tỉnh Tứ Xuyên, Vân Nam, Quý Châu và Quảng Tây, các thành phố gồm Trùng Khánh, Thành Đô và khu tự trị Tây Tạng.

B.H. (theo BBC)