'Trả' lại vị trí lỗ mũi cho khủng long

Lỗ mũi khủng long nằm cao (như trên) hay là chót miệng (như dưới)?

Nhóm nghiên cứu ĐH Ohio, Mỹ, khi so sánh các sọ khủng long hoá thạch với những bà con gần nhất còn sống của chúng, đã kết luận rằng lỗ mũi đầy đặn của lũ bò sát khổng lồ này nằm gần chót cái miệng dài, chứ không ở cao hơn và gần mắt hơn như mọi người vẫn nhận định.

Kết luận này có thể sẽ kéo theo việc phải xem xét lại cách thức kiếm ăn, tìm bạn tình và cả nguyên cớ vì đâu khủng long đạt được kích cỡ khổng lồ như thế, bởi vị trí của lỗ mũi có liên quan tới cấu tạo của toàn bộ hệ hô hấp. Đây cũng là gợi ý quan trọng để các nhà khoa học lật lại nghi vấn từ hàng thập kỷ nay, rằng liệu khủng long là động vật máu lạnh như các loài bò sát khác hay là máu nóng như chim (lớp động vật mà nhiều người tin rằng tách ra từ khủng long).

Khủng long từng thống trị thuỷ vực?

Thân hình đồ sộ của khủng long, có những loài nặng tới 80 tấn, đã làm rối trí các nhà cổ sinh vật học ở thế kỷ 19. Họ phỏng đoán rằng chân của chúng không thể chịu được sức nặng quá lớn như thế, và do đó, chúng chắc chắn phải sống dưới nước. Chỉ có nước mới nâng đỡ nổi những trọng lượng vĩ đại này. Và nếu điều này là sự thật, lỗ mũi của khủng long sẽ phải nằm cao trên đầu, cho phép chúng thở được khi ngâm mình một phần trong nước.

Giả định này được xác nhận lại vào năm 1884, khi người ta tìm thấy sọ của con Diplodocus, một loài khủng long lớn. Nó có một lỗ lớn gần phần trên của đầu mà các nhà khoa học cho đó là trung tâm của toàn bộ khoang mũi.

Phủ nhận quan niệm cũ

Nhưng khi nghiên cứu bắt đầu, Tiến sĩ Lawrence M. Witmer, Đại học Ohio, sớm nhận ra rằng những quan điểm rút ra từ hoá thạch là "dựa trên lịch sử chứ không phải dựa trên khoa học". Vì các mô mềm ở mũi không được bảo quản theo các hoá thạch, do đó không có bằng chứng trực tiếp về vị trí của lỗ thở. Witmer đã giải quyết vấn đề này theo 2 hướng. Ông nghiên cứu 62 con vật thuộc 45 loài bò sát, chim và thằn lằn, những họ hàng gần nhất còn sống của khủng long. Các mô mềm như cơ và mạch máu khi tiêu biến sẽ để lại những vết lằn và rãnh trên xương, đánh dấu sự hiện diện của chúng.

Khi so sánh đặc điểm của các động vật ngày nay với những dấu hiệu tương tự trên hoá thạch khủng long, Witmer đã tái tạo được vị trí đúng của mô mềm tạo nên hệ thống xoang mũi của chúng.

Nhiều nhà khoa học cũng đồng ý với cách lý giải của Witmer. Họ cho rằng khứu giác phải nằm gần miệng vì lỗ mũi và miệng là hai giác quan quan trọng nhất của động vật. Một điều quan trọng hơn, nếu những lỗ mũi này nằm ở cao hơn trên vùng mặt, nó sẽ không thực hiện được chức năng của mũi. Còn nếu nằm ở chót miệng, không khí đi vào sẽ phải trải qua chặng đường dài hơn trong khoang mũi, đủ thời gian để nó được lọc và làm ẩm, làm lạnh đi hoặc nóng lên, nuôi dưỡng cơ thể.

Khủng long hẳn phải có lý do chính đáng cho việc có lỗ mũi ở ngay đằng trước đầu của nó, Witmer khẳng định. Theo ông, có những lỗ mũi ở gần miệng hơn sẽ tạo cho khủng long khả năng dựa vào mùi thơm để tìm bạn tình, phát hiện kẻ thù và tìm thức ăn.

Nghiên cứu này được đăng tải trên số mới nhất của tạp chí Science.

B.H. (theo The New York Times)