Hà Nội cũng có nguy cơ bị động đất

Trên bản đồ phân vùng động đất lãnh thổ Việt Nam, cấp động đất cực đại ở thành phố Hà Nội có thể đạt tới cấp VIII, tác hại nghiêm trọng đến các công trình xây dựng ở thủ đô.

Dưới đây là nội dung phỏng vấn GS-TS Nguyễn Đình Xuyên, Viện Vật lý địa cầu (Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ quốc gia), ngày 20/7, về tình hình động đất tại Hà Nội.

- Xin ông cho biết nguyên nhân và mức độ nguy hiểm động đất ở Hà Nội?

- Theo các số liệu hiện có về động đất và địa chấn kiến tạo, động đất khu vực Hà Nội liên quan với hoạt động của hệ thống đứt gẫy sâu, lớn sông Hồng, sông Chảy và sông Lô hướng tây - bắc, đông - nam. Những đứt gẫy này chạy qua lãnh thổ thành phố Hà Nội, trong đó phần nội thành và kế cận, nằm ngay trên phần trung tâm hoạt động của hệ thống đứt gẫy sâu sông Chảy. Theo tài liệu lịch sử, động đất mạnh cấp VII-VIII đã từng xảy ra ở Hà Nội vào những năm 1276, 1278 và 1285.

Đánh giá bằng các phương pháp thống kê dựa vào số liệu động đất 1990-2000 đã cho kết luận sau: Động đất mạnh nhất ở khu vực Hà Nội và tính hệ thống đứt gẫy sông Hồng, sông Chảy nói chung có độ lớn không vượt quá 6,1 độ richter. Độ sâu chấn liên động đất ở đây không quá 25 km, phần lớn động đất xảy ra trong độ sâu 10-20 km. Với độ sâu ấy, động đất mạnh nhất không vượt quá cấp VIII. Chu kỳ lặp lại động đất lớn hơn hoặc bằng 5 độ richter (cấp VI-VII và mạnh hơn) là khoảng 870 năm, động đất lớn hơn hoặc bằng 5,5 độ richter (cấp VII-VIII và mạnh hơn) là khoảng hơn 1.000 năm và động đất cực đại 6,1 độ richter (nếu có) là hơn 1.300 năm.

- Còn mức độ nguy hiểm động đất ở các khu vực khác nhau tại Hà Nội?

- Mức độ nguy hiểm động đất ở một vùng được tính bởi cường độ chấn động (cấp động đất hoặc gia tốc dao động nền) và chu kỳ lặp lại của nó. Đánh giá bằng phương pháp phân tích xác suất theo số liệu hiện có, chúng tôi nhận được các kết quả sau: Trong điều kiện nền đất trung bình (nền sét, cát, với mực nước ngầm sâu dưới 5 m) ở Hà Nội động đất cấp VII-VIII có chu kỳ lặp lại hơn 1.000 năm (1.000 năm xảy ra một lần), động đất cấp VII có chu kỳ lặp lại 500 năm và động đất cấp VI có chu kỳ lặp lại 200 năm. Tuỳ thuộc vào điều kiện nền đất, cấp động đất với các chu kỳ lặp lại nói trên ở các vùng khác nhau có thể thay đổi.

Trên cơ sở nghiên cứu các điều kiện nền đất Hà Nội (địa chất công trình, địa chất thuỷ văn, quy luật phân bố các dạng nền tự nhiên, tiến hành thăm dò địa chấn nền đất Hà Nội đánh giá tính chất truyền sóng của nền đất Hà Nội) có thể phân chia 3 loại nền đất để đánh giá độ nguy hiểm động đất. Khu vực có nền đất trung bình, chiếm phần lớn lãnh thổ thành phố, với cấp động đất và chu kỳ lặp lại tương ứng như đã nêu ở trên. Một phần lãnh thổ ở phía tây - bắc thành phố có nền đất tốt hơn, cường độ chấn động giảm đi một cấp, tức là: Động đất với chu kỳ lặp lại hơn 1.000 năm là cấp VII, động đất với chu kỳ lặp lại hơn 500 năm là cấp VI và động đất với chu kỳ lặp lại 200 năm là cấp V. Một phần nhỏ lãnh thổ nằm ở phía nam thành phố thuộc huyện Thanh Trì có nền đất yếu (nền đất gồm cát, bùn và mực nước ngầm cao), cường độ chấn động sẽ tăng lên một cấp so với nền trung bình tức là động đất với chu kỳ lặp lại hơn 1.000 năm sẽ là cấp VIII-IX, với chu kỳ lặp lại hơn 500 năm là cấp VIII và với chu kỳ lặp lại hơn 200 năm là cấp VII tập trung chủ yếu ở địa phận huyện Thanh Trì.

- Động đất trên có thể gây ra những nguy hiểm gì đối với đời sống sinh hoạt của người dân?

- Căn cứ vào thang đo cường độ động đất MSK - 64, nếu động đất cấp VI xảy ra thì nhà gạch thông thường và nhà lắp ghép xây dựng kém phẩm chất sẽ bị hư hại nhẹ như vặn tường, nứt vữa trát, còn nhà bê tông cốt sắt, nhà gỗ không hư hại gì. Động đất sẽ làm rơi đồ đạc xếp trên giá, xê dịch đồ đạc nhẹ trên sàn. Nếu động đất cấp VII xảy ra thì nhiều nhà gạch thông thường, nhà lắp ghép sẽ bị hư hại vừa như nứt tường, rơi ngói, ống khói bị nứt. Nhà xây kém phẩm chất có thể hư hại nặng, tường bị nứt rộng, xô ngói, gẫy ống khói. Còn nhà bê tông cốt sắt, nhà gỗ bị hư hại nhẹ như nứt lớp vữa trát. Động đất có thể gây trượt lở bờ sông, sườn dốc, gẫy nứt đất. Động đất gây kinh hoàng trong nhân dân. Nếu động đất cấp VII-VIII xảy ra thì nhà gạch thông thường, nhà lắp ghép bị hư hại nặng. Một số bị sụp đổ. Nhà bê tông cốt sắt cũng có thể hư hại nặng. Nhà gạch, nhà lắp ghép kém phẩm chất hư hại rất nặng, có khả năng sập đổ hoàn toàn. Động đất gây trượt lở bờ sông sườn dốc, nứt rất rộng, đến vài centimet...

- Với mức độ nguy hiểm động đất như trên, cần phải xây dựng kháng chấn như thế nào cho hợp lý vừa tiết kiệm vốn đầu tư vừa đảm bảo an toàn?

- Hiện nay, chúng ta chưa dự báo được động đất. Nhưng ngay cả khi có thể dự báo được động đất, thì biện pháp cơ bản để giảm nhẹ hậu quả động đất vẫn là xây dựng kháng chấn. Tuỳ thuộc vào tính chất công trình và dựa vào chu kỳ lặp lại động đất mà chọn giải pháp xây dựng kháng chấn cho hợp lý. Theo chương trình nghiên cứu của một số ngành phối hợp đã soạn thảo "Hướng dẫn xây dựng kháng chấn cho nhà và công trình ở Hà Nội". Theo hướng dẫn này thì đối với phần lớn nhà và công trình thông thường cần phải áp dụng các giải pháp phòng chống động đất chu kỳ lặp lại 500 năm. Đối với công trình quan trọng đặc biệt phải kháng chấn động đất chu kỳ lặp lại hơn 1.000 năm, còn các công trình tạm, tuổi thọ ngắn và không gây thiệt hại về người và của khi bị hư hỏng thì chỉ cần phòng chống động đất chu kỳ lặp lại 200 năm hoặc không cần kháng chấn. Cấp động đất thiết kế với các chu kỳ nói trên được xác định trên cơ sở bản đồ phân vùng nhỏ động đất Hà Nội. Các giải pháp kháng chấn đối với các cấp động đất là khác nhau.

- Đối với các công trình đã và đang xây dựng ở Hà Nội vấn đề phòng chống động đất cần đặt ra như thế nào, thưa ông?

- Cho đến nay, chưa có một tiêu chuẩn kháng chấn Việt Nam chính thức để áp dụng cho các công trình xây dựng. Trong thời gian vừa qua nhiều công trình ở Hà Nội như các công trình văn hoá và công nghiệp quan trọng, các công trình thuộc liên doanh hoặc doanh nghiệp nước ngoài, những nhà cao tầng đã có tính toán kháng chấn. Nhưng đa số nhà và công trình dân dụng trước đây trên địa bàn thành phố không tính đến kháng chấn. Đối với nhà và công trình như vậy, muốn đảm bảo an toàn trong động đất cần phải thực hiện việc "chẩn đoán công trình", tức là đánh giá chất lượng công trình và đối chiếu với yêu cầu kháng chấn theo biểu chuẩn kháng chấn để quyết định các giải pháp gia cố sao cho công trình chịu được động đất.

Lao Động