Đầm lầy Lưỡng Hà biến thành sa mạc

Đất ngập nước... thiếu nước.

Vùng đất ngập nước lớn nhất Trung Đông, nằm ở nam Iraq, nơi hai con sông Tigre và Eupharate gặp nhau, đã thu hẹp xấp xỉ 90% kể từ năm 1970. Tính đến tháng 5/2000, đại đa số diện tích khu đầm lầy một thời mênh mông chỉ còn là mặt đất khô cằn.

Tình trạng này ảnh hưởng rất xấu đến đời sống của con người và động vật hoang dã.

Trong một thông báo hôm thứ tư, Chương trình Môi trường của LHQ (UNEP) coi vấn đề này cũng nghiêm trọng như việc Biển Aral (một hồ nước mặn ở Trung Á) ngày càng nông hay tốc độ phá rừng Amazon tăng vọt.

Báo cáo mang tên “Hệ sinh thái bị phá hủy; Đầm lầy Lưỡng Hà biến mất”, cho biết trước đây, các đầm lầy của vùng Lưỡng Hà (thuộc Iraq) nằm trải trên một diện tích 15.000-20.000 km2 nhưng nay hầu hết đã thành bãi đất khô. Phần còn lại, một đoạn đầm Al-Hawizeh nằm vắt ngang biên giới Iran - Iraq, cũng đang thu hẹp rất nhanh. Thảm họa sinh thái này xuất phát từ 2 nguyên nhân chính: Xây quá nhiều đập lớn, hệ thống thoát nước không phù hợp.

Bản báo cáo khẳng định: “Tigre và Euphrate là hai trong số những con sông bị chặn dòng nhiều nhất thế giới. Trong 40 năm qua, chúng đã bị chặt ra làm nhiều đoạn do sự có mặt của hơn 30 con đập lớn, những con đập có khả năng giữ lại một lượng nước lớn gấp vài lần dung lượng nước của cả hai sông”. Do thiếu nước, các đầm lầy dần dần bị khô cạn và sa mạc hóa.

Tuy nhiên, theo UNEP, thủ phạm trực tiếp là hệ thống thoát nước xây ở miền nam Iraq từ hồi chiến tranh vùng Vịnh.

Hậu quả của nạn “sa mạc hóa đầm lầy”

Báo cáo của UNEP ước tính có 1/5 cư dân ở các vùng đất ngập nước đang tị nạn tại Iran. Những người còn lại cũng bị sa mạc xua đuổi, phải rời khỏi khu vực. Điều đáng nói là họ thuộc về một dân tộc đặc biệt (Marsh Arab: Người Ảrập Đầm lầy). UNEP cho biết tộc người này có nền văn hóa 5.000 năm tuổi, là dòng dõi người Sumer và người Babylon.

Đời sống động vật hoang dã cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nhiều loài thú và cá đất ngập nước nay đã tuyệt chủng. Hoạt động đánh bắt cá gần bờ ở phía bắc vịnh Persian gặp khó khăn.

UNEP tuyên bố: “Yêu cầu cấp thiết lúc này là bảo tồn những gì còn lại ở Lưỡng Hà, sau đó là cải tổ công tác xây dựng, đặc biệt chú ý tới những đập chắn lũ được xây từ thập niên 50”. Trách nhiệm chính giờ đây thuộc về Chính phủ Iraq.

Đoan Trang (theo BBC, 18/5)