Tàu sắp phóng, Tito vẫn "bơi" giữa hai dòng

Tito trong lần kiểm tra cuối khoá huấn luyện.

NASA thường than phiền là cộng đồng không mấy quan tâm đến Trạm Không gian Quốc tế 2 tuổi Alpha. Nhưng điều này sắp thay đổi khi người ta bắt đầu chú ý đến thái độ của NASA tới chuyến bay của nhà triệu phú Mỹ, ông Dennis Tito.

Trong hai tuần, Nga lập kế hoạch đưa ông trùm người California này, người đã trả tới 20 triệu USD cho một "chiếc vé" bay lên Trạm Không gian Quốc tế (ISS). Nếu thành công, ông sẽ là khách du lịch vũ trụ có trả tiền đầu tiên trên thế giới.

Phản đối từ phía Mỹ

NASA đã thể hiện thái độ bất bình, cho rằng Nga sắp xếp việc này sau lưng các thành viên khác của ISS và đang dùng áp lực với Matxcơva nhằm lùi chuyến đi của Tito đến tháng 10, để ông có thể tập luyện chu đáo hơn. Các quan chức từ Mỹ, Nga, Canada, Nhật và Châu Âu sẽ có một cuộc hội đàm từ xa trong tuần này với hy vọng chấm dứt sự bất đồng.

Tuần trước, Giám đốc chương trình trạm quốc tế Tommy Holloway tỏ ý mong muốn công chúng quan tâm hơn nữa đến trạm Alpha: “Thành thực mà nói, tôi rất thất vọng… Điều đó giống như chúng tôi đang xây dựng các kim tự tháp Ai Cập trên quỹ đạo vậy và không ai thèm nhìn ngó đến nó”. Tuy nhiên khi một phóng viên gợi ý rằng chuyến bay của Tito có thể sẽ thu hút sự chú ý của công chúng, Holloway đã từ chối bình luận. Ông cũng không nói liệu NASA sẽ làm gì khi Tito xuất hiện trên trạm.

Tình huống khó xử

Trong khi đó, NASA đang chuẩn bị phóng tàu con thoi Endeavour vào thứ năm tới (19/4), tiếp tục chương trình xây dựng Trạm Không gian Quốc tế. Một tên lửa Soyuz của Nga, có lẽ mang theo Tito, theo kế hoạch sẽ cất cánh lên trạm vào 28/4, cùng ngày với tàu Endeavour rời ISS về trái đất (vì lý do kỹ thuật, Endeavour và Soyuz không thể cùng lúc gắn vào trạm).

Nếu lần phóng Endeavour bị trì hoãn, chuyến bay của Nga có thể cũng sẽ phải đình lại. Nhưng nếu trì hoãn quá lâu, Soyuz cần đi trước Endeavour để có thể thay thế một đầu mang khí cụ khoa học trên trạm - thiết bị gần như đã hết hạn sử dụng. Tàu con thoi do vậy sẽ lui lại đến tháng 5. Tình hình trở nên khó xử với Tito, tâm điểm của sự bất đồng:

Một mặt, NASA nói Tito cần thêm từ 6-8 tuần luyện tập trong hệ thống trạm không gian của Mỹ. Tuy nhiên, các nhà du hành Nga, những người sẽ thực hiện chuyến bay trên Soyuz sắp tới, lại chỉ luyện tập chưa đầy một tuần tại trung tâm vũ trụ Johnson ở Houston. Phi hành gia Nga Yuri Lonchakov, thành viên của tàu con thoi Endeavour, cho biết, cần phải lưu ý rằng Tito đã bắt đầu sự nghiệp là một kỹ sư vũ trụ, vẽ bản đồ hành trình tới sao Hoả cho NASA vào thập kỷ 60. Và nhiều tháng huấn luyện đã rèn cho ông thành thục không kém nhiều phi hành gia của Nga.

Mặt khác, NASA tranh luận rằng Tito nên được luyện tập trước chuyến bay cùng với các phi hành gia trên trạm ông sẽ tới thăm. Nhưng thực tế là những vị khách khác không bị đòi hỏi điều này. Nữ du hành Mỹ Susan Helms cho biết cô và người đồng nghiệp Mỹ Jim Voss chưa hề làm việc với hai phi hành gia người Nga sắp tới trên tên lửa Soyuz. Susan Helms, Jim Voss và người chỉ huy Nga của họ, Yuri Usachev, cho biết họ sẽ rất vui lòng chào đón bất cứ ai tới thăm.

NASA cho rằng Tito nên chờ đến tháng 10 tới, khi một tên lửa Soyuz khác cất cánh. Nhưng Tito lại từ chối phải đợi lâu hơn nữa. Hợp đồng gốc của ông là bay tới Mir vào tháng 1, nhưng ông đã đổi vé sang ISS khi Mir bị Nga phá huỷ hồi tháng ba vừa qua. Ông nói việc trì hoãn thêm nữa sẽ ảnh hưởng đến gia đình và công việc của ông trong vai trò là chủ tịch cơ quan hành pháp tại hiệp hội Wilshire ở Santa Monica, California.

So sánh khập khễnh

Một cựu phi hành gia, Robert Crippen, thành viên trong chuyến bay của tàu con thoi đầu tiên 20 năm trước đây, cho rằng Tito có thể là một tiền lệ xấu. ISS là một phòng thí nghiệm theo nghĩa gần đúng, chứ không phải là một khách sạn hoặc nhà trọ cho khách du lịch. Cùng thời điểm này, Crippen biết rằng NASA đã đưa một số người không chuyên trước đây lên vũ trụ mà luyện tập rất ít: một hoàng tử người Ảrập Xê-út và hai chính trị gia người Mỹ vào giữa thập kỷ 80.

Để tránh bất cứ mâu thuẫn nào nảy sinh hơn nữa, các quan chức từ tất cả các quốc gia có tham gia xây dựng trạm ISS đang lập quy chế cho các vị khách du lịch trong tương lai.

B.H. (theo AP, 14/4)