Những sự kiện khoa học “dở” nhất trong hai thập niên qua

Đôi khi từ một quan niệm sai lầm, cũng có lúc là kết quả của việc thiếu nghiêm túc trong nghiên cứu hay thực hành, một số “thành tựu khoa học” ra đời đã gây được tiếng vang lớn trong dư luận. Nhưng rồi thời gian đã làm sáng tỏ vai trò và giá trị thực tế của chúng.

Năm 1993, William McBride, bác sĩ sản khoa người Australia đã bị một toà án y học phán xử tội giả mạo khoa học. Ông này từng được mọi người tung hô như một vị thánh vào năm 1961 khi lên tiếng cảnh báo về tác hại của Thalidomide, loại thuốc an thần trị lo âu, ói mửa và buồn nôn vào buổi sáng sớm. Viết trên tờ The Lancet, McBride cho biết thuốc này khiến trẻ sơ sinh bị dị tật tứ chi. Mặc dù giả thiết của ông ta chỉ dựa vào những điều nghe nói và một số quan sát rất hạn chế, song nhiều cuộc nghiên cứu sau đó đã chứng minh ông có lý. Kết quả là Thalidomine bị thu hồi khỏi thị trường và bị coi là tai hoạ trong ngành dược.

Đến năm 1982, McBride lại báo cáo rằng thuốc Debedox (cũng trị nôn mửa sáng sớm) khi thử trên thỏ đã khiến thỏ chết non. Liền sau đó là một núi đơn kiện nhà bào chế Merrell Dow khiến hãng này phải thu hồi toàn bộ Debedox. Thực ra, những nghiên cứu trước đó đều do phụ tá của McBride thực hiện, và ông ta đã bóp méo thông số. Các cuộc nghiên cứu nghiêm chỉnh sau đó chứng minh rằng Debendox vô hại.

Mùa đông hạch tâm

Năm 1990, trên tạp chí Science, nhà thiên văn nổi tiếng Carl Sagan và các đồng tác giả của bài nghiên cứu Mùa đông hạch tâm đã phải nhìn nhận rằng, những tính toán ban đầu của họ về sự thay đổi nhiệt độ trái đất là sai lầm.

Được đăng trên Science vào năm 1983, bài Mùa đông hạch tâm: Hậu quả toàn cầu của nhiều vụ nổ hạt nhân liên tiếp, đã khiến cả thế giới phải xôn xao lo ngại. Bài báo cảnh báo rằng chiến tranh hạt nhân có thể hình thành một đám mây bụi khổng lồ bao phủ khắp trái đất, khiến ánh sáng mặt trời không xuyên qua được, làm cho khí hậu thay đổi và trở nên khắc nghiệt như xưa kia, thời điểm khiến cho loài khủng long bị tuyệt chủng. May thay, một số chuyên gia môi trường chưa vội tin và cho rằng mô hình của Sagan không tham khảo vài nhân tố khác, trong đó có việc đám bụi này phải được bắn lên tầng cao nhất của khí quyển mới không bị mưa đánh tan. Thực tế, nếu xảy ra chiến tranh hạt nhân toàn cầu, nhiệt độ bình quân ở các vùng khí hậu phía Bắc chỉ giảm nhiều nhất 36 độ F (ứng với 20 độ C).

Gà rán Piltdown

Năm 1999, một mẩu hoá thạch “khủng long chim”, từng làm các nhà khảo cổ học mừng khôn xiết, đã được phát giác là đồ giả. Mẫu vật này do một nông dân Trung Quốc lắp rắp vài mẩu xương chim chung với cái đuôi của một con thú ăn thịt. Khủng long có lông vũ là mắt xích còn thiếu trong quá trình tiến hoá của khủng long biến đổi thành chim. Các nhà khoa học không tiếc công sức để lấp đầy chỗ trống này. Mẫu vật trên đã được trưng bày tại trụ sở của tạp chí National Geographic. Người ta thậm chí đã đăng bài báo về nó. Trường hợp này tương tự như Piltdown tại Anh hồi năm 1912, khi người ta phát hiện một xương sọ người có quai hàm loài khỉ.

( Theo Thanh Niên, 4/1).