Tết về, Sài Gòn giống ngày xưa

Với người trẻ tuổi, TP HCM năng động và nhộn nhịp là trung tâm kinh tế văn hóa lớn của cả nước. Thế nhưng trong lòng người già, không khí mùa xuân Sài Gòn khiến họ hoài niệm về hình ảnh hòn ngọc Viễn Đông cổ xưa.

Đó là phút tâm tình của kiều bào Đức, Nguyễn Như Khuê về sự quấn quýt của ông với Sài Gòn trong những ngày Tết Nguyên Đán. Ông nhận xét, ngày Tết, TP HCM bỗng dưng mất đi 2-3 triệu người, tưởng chừng như hụt hẫng nhưng hóa ra lại là giây phút lắng đọng đầy ý nghĩa. Ông Khuê cho rằng, những người đi xa trở về thường than thở: "biết bao giờ tìm lại được Sài Gòn xưa", vì thật ra họ chưa có dịp nán lại thành phố này trong những ngày Tết truyền thống.

Theo ông Khuê, mùa xuân là thời khắc TP HCM đột ngột vắng lặng, an bình và chẳng mấy chốc đã trở lại dáng dấp yêu kiều, e ấp của ngày xưa. Rồi ông Khuê liệt kê một cách làu làu về không khí Tết ở thành phố mang tên Bác: phố vắng lặng, gió xạc xào, vỉa hè thoáng đãng, ít xe cộ, đường hoa Nguyễn Huệ còn đó, bến Bạch Đằng còn đây. "Tôi thường không rời khỏi Sài Gòn trong dịp Tết mà luôn nán lại để tận hưởng hương vị ngọt ngào này. Chỉ có mấy ngày xuân thành phố mới lấy lại được nhịp thở chậm và đều, trong lành mà hồn hậu của năm sáu chục năm về trước", ông trải lòng.

Yêu Sài Gòn xưa rợp bóng cây xanh bị mai một dần, vị kiều bào tái hiện lại hình ảnh hai hàng cây ngay trong khu vườn Minh Trân mà mình dày công vun vén 20 năm qua. Ảnh: Nguyễn Trí Dũng.

Với kiều bào Nhật, Nguyễn Trí Dũng, ở cái tuổi ngoài 60, ngày xuân làm ông nhớ đến Sài Gòn căng tràn nhựa sống của một thời thanh niên sôi nổi. Đó là những năm 1950, ông thường say mê đi xe đạp giữa lòng thành phố để ra vùng ngoại ô thăm chùa chiền, hòa mình vào không gian xào xạc của cỏ cây hoa lá không nơi nào có được. Ông Dũng tâm sự: "Điều làm tôi tâm đắc mỗi khi nhớ đến Sài Gòn ngày trước là dù đi đâu quanh mình đều có những con đường mát rượi, tươi xanh, rợp bóng cây me, cây dầu ôm ấp chở che".

Theo vị kiều bào này, thời ấy, người đi bộ, đi xe đạp chẳng cần phải đội nón hay đeo khẩu trang, điều mà giờ đây hoàn toàn trái ngược, TP HCM đầy ắp tiếng ồn và khói bụi ở khắp các nẻo đường. Anh sinh viên trường kiến trúc ngày nào giờ mái đầu đã bạc chia sẻ, ông đã lưu giữ mãi hình ảnh một Sài Gòn thân thiện, trong lành của ngày xưa trong tim mình suốt những năm đi xa sang Nhật du học và làm việc. Để rồi, ngày trở về Việt Nam, ẩn ức ấy thúc đẩy ông dành 20 năm đời mình chăm bón khu vườn ngập bóng cây cho thỏa lòng nhớ Sài Gòn xưa.

Khu vườn Minh Trân của ông Dũng nằm lùi về một góc yên bình của thành phố, thuộc quận Tân Bình, giáp với quận 12. Ông xây dựng khu vườn như nuôi nấng đứa con tinh thần, chăm bón, chắt chiu, vun vén với tất cả niềm say mê xen lẫn hạnh phúc. Người đàn ông ấy luôn tự hào về hàng mai vàng rực rỡ mà mình dày công nuôi trồng, chăm bón chỉ để chờ mùa xuân về hàm tiếu với đất trời, với lòng người.

Ông Nguyễn Trí Dũng giữa hàng mai trong vườn nhà dịp Tết Tân Mão 2011. Ảnh: Minh Trân.

"Vườn Minh Trân tươi xanh này dùng để ươm mầm cho giấc mơ Việt Nam của tôi và đồng nghiệp, bạn bè, thân hữu. Ai đến đây chơi đều có thể mang về chút hồn Sài Gòn xưa để làm ấm lòng mình", ông Dũng nói.

Còn kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái, khi được hỏi yêu dáng vẻ gì của Sài Gòn xưa không ngần ngại trả lời: "Tôi say mê không gian kiến trúc lịch sử của khu trung tâm thành phố, đoạn từ Dinh Thống Nhất đường Lê Duẩn hướng ra công viên 30/4 rồi đổ về hướng Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện Sài Gòn, xuyên trục đường Đồng Khởi ra bến Bạch Đằng. Đó chính là linh hồn của kiến trúc Sài Gòn".

Ông Thái kể, những năm 1950, 1960, thời ấy ông là Chủ tịch Tổng hội sinh viên TP HCM, học Đại học Kiến trúc. Ngày nào ông cũng đi bộ qua những con phố thân thuộc ấy nên yêu say đắm không gian lịch sử này lúc nào không hay. TP HCM năm 2011 dẫu đã thay da đổi thịt nhiều vô kể, nhưng với vị kiến trúc sư già, đến tận bây giờ Sài Gòn vẫn chưa mất dấu rêu xưa. Ông chỉ ra 3 địa điểm gây ấn tượng mạnh khó phai gợi nhớ Hòn ngọc Viễn Đông kiêu sa ngày nào chính là khu trung tâm quận 1, khu Lăng ông Bà Chiểu (quận Bình Thạnh) và khu Chợ lớn (quận 5, 6).

Bản vẽ thiết kế dự án ngầm hóa đường Tôn Đức Thắng để tạo không gian tươi xanh, trong lành cho người đi bộ. Ảnh: N.H.T.

Ông Thái giải thích, khu trung tâm quận 1 lưu dấu những công trình kiến trúc nghệ thuật lãng mạn đậm chất Pháp. Khu Lăng ông Bà Chiểu là nơi còn giữ được cái thần của thành Gia Định cũ. Còn khu Chợ Lớn với những tuyến phố Hải Thượng Lãn Ông, Châu Văn Liêm, Trần Hưng Đạo B... vẫn mang nét riêng khó phai mờ của người Việt gốc Hoa. Với vị kiến trúc sư này, bản sắc riêng Sài Gòn không thiếu nhưng ông luyến tiếc hình ảnh Hòn ngọc Viễn Đông ngày xưa vừa tươi mát, ngập tràn cây xanh vừa bình lặng hiền hòa đã bị mai một dần.

"Tôi vẫn nhớ lắm những hàng me, hàng sao già tỏa bóng mát làm dịu những góc đường Sài Gòn. Tôi hy vọng TP HCM sẽ có quy định cụ thể và kế hoạch phục hồi, bảo tồn những tuyến đường, những công trình lịch sử ấn tượng để lưu giữ nét xưa tươi đẹp của Sài Gòn ngày trước", ông Thái nói.

Với những người từng sống và làm việc tại thành phố mang tên Bác rồi lại phải rời xa, một Sài Gòn xưa râm mát, yên bình và tươi đẹp vẫn sống mãi trong tâm trí mỗi người như một vùng ký ức khó mờ phai.

Vũ Lê