Chưa địa phương nào xử phạt vi phạm về dân số

Nhiều phòng khám vẫn siêu âm chẩn đoán giới tính thai nhi dù bị cấm. Ảnh: BBC.

Có tới 99% số người được hỏi cho biết họ từng bắt gặp hành vi cản trở, cưỡng bức thực hiện kế hoạch hóa gia đình, nhưng chưa địa phương nào xử phạt dù có quy định.
> Siêu âm chẩn đoán giới tính thai bị phạt tới 15 triệu đồng

Đây kết quả của cuộc khảo sát do Tổng cục Dân số (Bộ Y tế) thực hiện năm 2008 về tình hình thực hiện xử phạt vi phạm về dân số, theo Nghị định 114 của Chính phủ năm 2006.

Nghị định này cung cấp thông tin và chế tài cho việc xử phạt các vi phạm hành chính về dân số, nhưng 3 năm qua, các địa phương hầu như đều "làm ngơ".

Theo khảo sát, hành vi vi phạm nhiều nhất là xúc phạm danh dự với người sử dụng biện pháp tránh thai, người sinh toàn con trai hoặc toàn con gái (chiếm gần 37%). Sau đó là ép buộc mang thai, sinh sớm, sinh dày, sinh nhiều con, sinh con trai; bắt người khác phải sử dụng hoặc ngừng sử dụng biện pháp tránh thai, ép buộc người có toàn con trai hoặc toàn con gái phải sinh thêm con...

Đối với việc lựa chọn giới tính thai nhi, các vi phạm thường xảy ra là: siêu âm xác định giới tính thai nhi (chiếm gần 25%), nói chuyện, viết dịch, nhân bản các loại sách, báo, tài liệu để tuyên truyền giới tính thai nhi...

Bộ Y tế cho biết nguyên nhân của việc chưa xử phạt được các vi phạm trên một phần là do một số quy định không rõ ràng, hiểu đa nghĩa.

Chẳng hạn, hành vi “Không cung cấp phương tiện tránh thai cho người có nhu cầu sử dụng, mặc dù người đó có đủ điều kiện được sử dụng”.

Quy định này không chỉ rõ chủ thể của loại vi phạm này là những ai, người nào là người có đủ điều kiện được sử dụng phương tiện tránh thai. Vì vậy trên thực tế, không có cơ sở để xác định chủ thể của loại vi phạm này.

Hay hành vi “Ép buộc sinh sớm, sinh dày...”. Theo Nghị định 114, những người có hành vi ép buộc sinh sớm, sinh dày, sinh nhiều con sẽ bị xử phạt hành chính.

Tuy nhiên, việc xác định thế nào là sinh sớm, sinh dày, sinh nhiều con có nhiều cách hiểu khác nhau. Một số người có quan niệm chọn ngày đẹp, giờ đẹp để sinh con nên đã ép buộc người mang thai phải sinh non theo ngày, giờ đã chọn. Nhưng cũng có địa phương hiểu rằng ép buộc sinh sớm là việc ép buộc phụ nữ sinh con trước độ tuổi từ 22.

Ngoài ra, việc thu thập chứng cứ về hành vi vi phạm cũng khó, đặc biệt khi người vi phạm và người bị xâm hại có quan hệ về hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng, có sự lệ thuộc với nhau về vật chất hoặc tinh thần, hoặc do người vi phạm có sự đồng thuận của người có nhu cầu (như siêu âm giới tính, phá thai).

Vì những bất cập này, Bộ Y tế sẽ xây dựng một Nghị định mới chuyên về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực dân số, thay thế Nghị định 114 bao gồm cả lĩnh vực dân số và trẻ em.

Dự thảo Nghị định này sẽ bổ sung thêm một số hành vi vi phạm mới về dân số như: có lời nói, hành động cản trở việc tuyên truyền, tư vấn về thực hiện kế hoạch hóa gia đình, cấy thuốc tránh thai mà không có sự đồng ý của người sử dụng....

Ngoài ra, Bộ Y tế cũng tăng mức phạt để tương xứng với mức độ vi phạm. Chẳng hạn, trước đây mức phạt cao nhất cho hành vi lựa chọn giới tính thai nhi là 15 triệu đồng thì nay được đề nghị tăng lên thành 40 triệu.

Nam Phương