Bảo vệ trẻ bằng điện thoại tư vấn

Trẻ em rất cần được bảo vệ. Ảnh: Hoàng Hà

Do bất đồng với cha mẹ, em Thu Hồng (16 tuổi, Hà Nội) muốn bỏ nhà ra đi. Băn khoăn với quyết định này, Hồng gọi đến 18001567 - số điện thoại tư vấn và trợ giúp miễn phí cho trẻ em. Sau cuộc đàm thoại, em cho biết sẽ nói chuyện với cha mẹ trước khi quyết định ở hay đi.

Gọi điện đến 18001567, Thu Hồng tỏ ra rất khổ tâm vì cha mẹ em không hiểu em, ít lắng nghe những điều em nói và thường áp đặt cho con những suy nghĩ của họ. Em có ý định bỏ nhà đi, trước mắt là về quê với bà ngoại mà không nói cho cha mẹ biết. Nhân viên tư vấn đã chia sẻ với Thu Hồng, khéo léo tìm hiểu gia cảnh và khuyến khích em bày tỏ cảm xúc, suy nghĩ của mình. Tư vấn viên cũng cùng em phân tích những thuận lợi, khó khăn khi bỏ nhà đi, rồi hướng dẫn em cách tiếp cận với cha mẹ, chẳng hạn như nhờ sự giúp đỡ của người thân khác. Cuối cuộc trò chuyện, Hồng đồng ý quay về nhà nói chuyện với cha mẹ trước khi quyết định có về quê với bà ngoại hay không.

Thu Hồng là một trong gần 100.000 lượt người từ 64 tỉnh thành gọi điện cho 18001567 trong vòng 2 năm qua. Số điện thoại miễn phí này đã được Ủy ban Dân số, Gia đình và Trẻ em thiết lập cuối năm 2004 với sự tài trợ của tổ chức Plan. Phục vụ từ 7 đến 21 giờ các ngày trong tuần, tổng đài trợ giúp những trẻ em đang gặp khó khăn về mọi phương diện như trắc trở trong quan hệ với gia đình, bạn bè, nhà trường, lo lắng về sức khỏe, tâm sinh lý, bị đe dọa, hành hạ về thể xác và tinh thần, bị lạc đường...

Các tư vấn viên (đều là cử nhân trở lên, thuộc các chuyên ngành luật, y, tâm lý học, xã hội học...) giúp đỡ trẻ trên 4 cấp độ can thiệp: cung cấp thông tin và hướng dẫn; liên hệ với gia đình và những người liên quan tới vấn đề của trẻ; kết nối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm trực tiếp trong việc giải quyết vấn đề của trẻ; kết nối khẩn cấp cùng lúc với nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân trên địa bàn để kịp thời hành động.

Phần lớn trẻ gọi điện đến tổng đài là vị thành niên, chủ yếu là học sinh. Tuy nhiên, cũng có không ít trẻ lang thang, lao động sớm, trẻ khuyết tật... liên hệ với 18001567 để tìm sự giúp đỡ và tổng đài này đã là người bạn đường hữu ích. Một trong số đó là em Thảo, 17 tuổi, quê ở Thanh Hóa, làm công cho một quán phở ở quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.

Ở quán phở, Thảo phải làm việc nặng nhọc 14 tiếng mỗi ngày, do không kham nổi nên được vài tuần, em đột ngột tuyên bố bỏ việc. Chủ nhà yêu cầu làm hết tháng mới trả tiền công. Thảo bất bình nhờ đường dây can thiệp. Nhân viên trực đã kết nối với văn phòng tư vấn trẻ em tại địa bàn để tìm hiểu thêm tình hình, sau đó phân tích cho em thấy: Việc chủ nhà nhận trẻ làm việc 14 giờ một ngày là sai luật, và chế độ làm việc này ảnh hưởng xấu đến sức khỏe cũng như các quyền phát triển khác của em. Trước khi làm việc ở một nơi nào đó, cần có các văn bản thỏa thuận như hợp đồng lao động. Tuy nhiên, tư vấn viên cũng nói Thảo đã sai khi không báo trước quyết định nghỉ việc để chủ nhà tìm người mới, khuyên em không nên gay gắt với họ và gợi ý cách thương lượng. Kết quả, Thảo và người chủ quán đã "đàm phán" được với nhau, hai bên đều hài lòng.

Không chỉ trẻ em mà ngay cả người lớn cũng tìm được sự giúp đỡ từ 18001567 trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến con cái. Anh Bình ở Hà Tây là một ví dụ. Khi bắt quả tang cậu con trai 14 tuổi quan hệ tình dục với bạn gái cùng lớp, anh đã đánh mắng 2 trẻ thậm tệ làm chúng rất sợ hãi. Sau đó, người cha này thấy khổ sở vì không biết nên làm thế nào để khuyên bảo được con. Nhân viên tư vấn đã cho anh biết về đặc điểm tâm sinh lý tuổi dậy thì, động viện anh nói chuyện bình tĩnh, nhẹ nhàng lại với con trai để thể hiện sự cảm thông, chia sẻ. Họ cũng hướng dẫn cách nói chuyện với con về các nguy cơ do quan hệ tình dục sớm và không an toàn, cung cấp các địa chỉ hỗ trợ y tế khi cần thiết. Anh Bình rất cảm động vì đã tìm được giải pháp cho vấn đề tế nhị này.

Cũng nhờ số điện thoại trên mà anh Hưng ở Thanh Hóa đưa được con gái trở về an toàn. Cô thiếu nữ 14 tuổi này bỏ nhà lên Hà Nội làm việc tại một quán bia ôm. Bố mẹ cháu đã lên tìm nhưng không tiếp cận được với con. Tư vấn viên hướng dẫn anh Hưng làm đơn gửi công an phường sở tại, phòng cảnh sát điều tra tội phạm và trật tự xã hội, ủy ban dân số gia đình và trẻ em ở địa phương để được trợ giúp. Sau một thời gian, anh Hưng thông báo cháu đã về nhà.

Ông Đặng Nam, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và dịch vụ truyền thông thuộc Ủy ban Dân số, Gia đình và trẻ em cho biết, hoạt động của tổng đài 2 năm qua cho thấy nhu cầu tư vấn, trợ giúp của trẻ em rất lớn. Trẻ em đang ngày càng phải đối mặt nhiều với nguy cơ bị xâm hại ở ngoài xã hội và sự cô đơn trong gia đình, khi bố mẹ vì quá bận nên không thể gần gũi con.

Từ những thắc mắc, những ấm ức không được giải tỏa, trẻ dễ đi đến bế tắc và có những ý nghĩ, hành vi tiêu cực như tự tử, bỏ nhà đi, phạm tội... Ngoài ra, sự thiếu hiểu biết về tâm sinh lý, về các quyền của mình cũng khiến trẻ dễ lầm đường lạc lối hoặc bị lạm dụng, bị bạo hành.

Thực tế hoạt động của đường dây tư vấn cho thấy, các vấn đề được quan tâm nhiều nhất là quan hệ bạn bè, gia đình, chăm sóc sức khỏe và tâm sinh lý, những vấn đề nhà trường, thông tin quan hệ tình dục. Những trường hợp cần sự can thiệp thường là trẻ bị xâm hại tinh thần, lăng mạ đạo đức, lạm dụng tình dục, bị ngược đãi đánh đập, đi lạc và cần hỗ trợ về nơi ở, có vấn đề với thày cô giáo...

Do nhận thấy điện thoại tư vấn là một cách hiệu quả để tăng khả năng bảo vệ trẻ em mọi lúc mọi nơi nên Ủy ban Dân số, Gia đình và trẻ em đã quyết định mở rộng mô hình này trên toàn quốc. Trong một đề án được thực hiện từ nay đến 2010, Ủy ban sẽ lập một tổng đài hỗ trợ tư vấn quốc gia và các trung tâm hỗ trợ ở 64 tỉnh thành.

Tại tổng đài quốc gia sẽ có 20-30 máy điện thoại với 50-60 nhân viên trực liên tục 24/24h, khi cần thiết sẽ kết nối với các địa phương và cơ quan chức năng để hỗ trợ can thiệp. Các trung tâm ở địa phương sẽ có 1-3 máy điện thoại, trực12-24h tùy khả năng và nhu cầu. Những điểm này ngoài việc trực tiếp tư vấn còn tiếp nhận các cuộc gọi từ trung ương để lập hồ sơ, kết nối can thiệp với các cơ quan chức năng, duy trì hỗ trợ lâu dài và theo dõi trẻ tại địa bàn, gia đình.

Các số điện thoại sẽ được rút ngắn chỉ còn 3-4 số cho dễ nhớ, thống nhất trên toàn quốc và hoàn toàn miễn phí.

Thanh Nhàn

* Tên các nhân vật trong bài đã được thay đổi.