An toàn thực phẩm và 'chiếc đũa thần' trong tay người tiêu dùng

Câu chuyện bắt đầu từ cuộc trò chuyện với người dì và dượng sau hai năm định cư nước ngòai về thăm lại làng quê. Dượng tôi rất ham mê câu cá, cuộc sống hai vợ chồng già bên đó có rất nhiều ngày tháng ra biển để thả câu như niềm đam mê của họ. Nào cá, nào mực, nào tôm... rất nhiều và rất to.
> Ớt bột làm gia vị mì tôm có chất gây ung thư / Thực phẩm giết người

Tôi nghe dì dượng kể trong niềm đam mê như thả hồn về nơi xa xa lắm mà mình chưa hề đến. Nhưng chi tiết làm tôi ngạc nhiên nhất là muốn câu cá ở biển dì dượng bảo phải có bằng hẳn hoi, những người không có bằng mỗi lần muốn thả câu phải đóng một khoản phí mấy mươi đôla Mỹ.

Tôi nhớ lại ngày đứa bạn thân nhờ tìm mua thuốc bên đó, vì ở Việt Nam rất đắt, tôi nhờ người bạn khác đang du học tìm mua, nhưng nó bảo không thể mua được nếu không có toa thuốc chỉ định của bác sĩ.

Bây giờ nghĩ lại hai tình huống vừa thấy lạ, vừa thấy hay hay. Lạ vì ở Việt Nam mình muốn mua thuốc gì cứ ra tiệm thuốc mà mua, miễn có tiền trả là có. Muốn câu cá thì ra ruộng ra hồ, ra sông, mà câu, có ai bắt, có ai bảo phải nộp lệ phí hay đòi bằng?

Thỉnh thoảng xem đài truyền hình đưa tin Toyota, Honda… đang có chiến dịch thu hồi tòan bộ một dòng sản phẩm của họ về vì lỗi hệ thống túi khí an tòan hay do lý do nào đó không có lợi cho người tiêu dùng. Hay thật, họ làm ăn chuyên nghiệp thật, sao những sự kiện thế này khó tìm thấy ở quê hương Việt Nam mình quá vậy? Có lẽ vì tất cả các sản phẩm trong nước ta làm ra đều đạt tiêu chuẩn! Hay không ai bắt những doanh nghiệp tạo ra những sản phẩm không đạt chuẩn phải thu hồi? Cũng có thể vì người tiêu dùng nước mình quá hiền, quá thiếu thông tin để xác định đâu là chuẩn, đâu là không. Đúng là khó thật.

Hàng loạt những vụ sảm phẩm Việt không đạt tiêu chuẩn được báo chí phanh phui trong vài năm trở lại đây khiến người tiêu dùng lo lắng. Nhiều người bảo bây giờ không biết phải ăn gì, uống gì? Tết này có lẽ nên mua dừa, mua gừng, mua cà… về tự tạo mứt mà đãi khách thôi.

Những vụ phá sản vì làm ăn kém chất lượng ở nước ngoài vẫn thường thấy, hay vụ xử tử hình vì melamin có trong sữa gần đây ở Trung Quốc. Tất cả đều mang đến cho người nhận thông tin một thông điệp rất nghiêm khắc của luật pháp các nước trong vấn đề bảo vệ người tiêu dùng.

Thuận mua vừa bán, đó là quy luật của kinh tế thị trường, không ai ép ai. Nhưng người tiêu dùng chúng ta trong khi chờ đợi một điều gì đó từ luật nghiêm trị những hành vi xem thường sức khỏe, tính mạng thì chúng ta vẫn còn đó một công cụ cơ mà. Đó chính là “cây đũa thần” đang trong tay chúng ta. Nó thuộc quyền sở hữu của người tiêu dùng chứ không phải người sản xuất, chúng ta không được quên điều đó.

Mua gì, ăn gì là do ta quyết định. Mua sản phẩm nào, mua bao nhiêu, mua khi nào cũng do ta. Nước tương không đạt chuẩn, nước uống nhiễm khuẩn, sữa chứa melamin, cháo chứa hóa chất gây hại, hạt dư chứa hóa chất độc hại, bánh mứt kém vệ sinh… Hãy cho những nhãn hiệu của những sản phẩm này vào danh sách đen của người tiêu dùng chúng ta. Không mua không bán gì đối với những lọai này cả, xem họ có phá sản không cho biết.

Cứ dùng cây đũa thần của mình thật thông minh và nghiêm khắc trước khi đợi luật cung cấp cho nó những phép màu mới. Chúng ta có thể hành động trễ vì người tiêu dùng có dùng mới cảm nhận được chất lượng sản phẩm. Nhưng một khi những người bạn đã phát hiện được sản phẩm kém chất lượng thì tất cả hãy giơ cao chiếc đũa thần lên để nghiêm trị kẻ ác. Mỗi chiếc đũa trong tay một người, nhiều chiếc đũa sẽ tạo nên sức mạnh. Cùng tiến, cùng lùi để bảo vệ chính mình.

Rồi chúng ta sẽ có những luật nghiêm khắc hơn trong sản xuất, kiểm định, chứng nhận sản phẩm trước khi cho chúng vào thị trường. Một này nào đó trong mỗi mặt hàng tiêu dùng chúng ta sẽ có những nhãn hiệu tiêu biểu đáng tin cậy để người tiêu dùng lựa chọn. Một trang web, một đài phát thanh, truyền hình kiểu như VOV giao thông sẽ ra đời làm nhiệm vụ thông tin những nhãn hiệu sản phẩm đạt chuẩn chất lượng để người tiêu dùng an tâm lựa chọn. Khi một thương hiệu sản phẩm bị làm nhái làm giả, hay sản phẩm kém chất lượng bị phanh phui thì web hay đài sẽ thông tin ngay đến người tiêu dùng. Những giải pháp tình thế là rất cần trong hiện tại, trong khi chờ đợi một chiến lược dài hơi nhằm bảo vệ người tiêu dùng.

Mỗi chúng ta hãy góp một phần trong xây dựng chất lượng, thương hiệu cho hàng Việt để niềm tự hào khi sử dụng hàng Việt như niềm tự hào về truyền thống dân tộc. Để nỗi lo nhập khẩu, nỗi lo tỷ giá cuối năm không nặng nề. Thặng dư hay thâm hụt thương mại cũng một phần lớn đến từ hành vi tiêu dùng, hành vi sử dụng chiếc đũa thần của mỗi người tiêu dùng.

Ngô Dũng PYV

Bài viết cùng tác giả (xem tại đây)