Nỗi lo 'đội sổ' khi phân loại ngân hàng

Chủ trương phân loại các tổ chức tín dụng của ngân hàng nhà nước nhằm lành mạnh hóa hoạt động tài chính. Tính đến cuối ngày 23/2, đã có 15 tổ chức tín dụng công bố chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng. Những tổ chức tín dụng yếu kém đang dần lộ diện.
>Các ngân hàng không thể tiếp tục 'bóp cổ' doanh nghiệp
>Cần quy định khung lãi suất cho vay đối với ngân hàng

Phải nỗ lực để không tụt hạng

Có thể nói rằng, Chỉ thị số 01/CT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã thật sự đưa ra những giải pháp cơ bản nhằm thực hiện chính sách tiền tệ chặt chẽ, thận trọng và linh hoạt. Mục tiêu của Chỉ thị là ổn định thị trường tiền tệ, ổn định khả năng thanh khoản của các tổ chức tín dụng (TCTD), kiểm soát tốc độ tăng trưởng tổng phương tiện thanh toán khoảng 14-16% và tín dụng từ 15 đến 17%, giảm mặt bằng lãi suất ở mức hợp lý phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô.

Chỉ thị nêu rõ, NHNN sẽ kiểm soát tỷ trọng dư nợ cho vay đối với các lĩnh vực không khuyến khích so với tổng dư nợ cho vay không quá 16%. Trường hợp TCTD có mức tăng trưởng tín dụng hoặc tỷ trọng cho vay lĩnh vực không khuyến khích vượt quá mức quy định, NHNN sẽ áp dụng tỷ lệ dự trữ bắt buộc gấp 2 lần so với tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng đồng Việt Nam và thực hiện các biện pháp hạn chế phạm vi hoạt động kinh doanh.

Điều các TCTD quan tâm nhất là các giải pháp điều hành tín dụng trong năm 2012. Lần này, NHNN phân loại TCTD thành 4 nhóm và giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng cho từng nhóm một. Cụ thể, nhóm 1 tăng trưởng tối đa 17%, nhóm 2 tăng trưởng tối đa 15%, nhóm 3 tăng trưởng tối đa 8% và nhóm 4 là không được tăng trưởng. Điều này có nghĩa rằng, khi phân loại ngân hàng, NHNN đã đi được một bước cơ bản trong việc làm rõ các ngân hàng nào được hoặc không được tăng trưởng tín dụng.

Việc phân nhóm các ngân hàng sẽ được điều chỉnh tùy theo tình hình hoạt động kinh doanh trong từng thời điểm. Chính vì thế, sau 6 tháng, NHNN sẽ xem xét chỉ tiêu này phù hợp với diễn biến tiền tệ, tín dụng, hoạt động ngân hàng để đảm bảo mục tiêu chính sách tiền tệ. Sau khi xếp loại, ngân hàng nào bị xếp vào nhóm 4 thì phải tìm mọi cách để vượt lên các nhóm trên, ngân hàng nào ở nhóm 1 phải cố gắng “trụ hạng” nếu không muốn bị rớt xuống nhóm 2. Đây là sự phấn đấu không ngừng và cũng là một cách để lành mạnh hóa hệ thống ngân hàng thương mại trong giai đoạn hiện nay.

Về việc có nên công khai các ngân hàng yếu kém, tiến sĩ Lê Đăng Doanh cho rằng, mọi người sẽ dễ hiểu là vì sao hiện NHNN không công bố các ngân hàng nhóm 4. Điều này có thể gây xáo động thị trường tiền tệ và gây tâm lý không ổn định. Thế nhưng đến mức độ nào đó, chúng ta cần phải công khai minh bạch để người ta biết. Nếu không công bố thì không giúp ích gì cho việc giải quyết các ngân hàng yếu kém theo yêu cầu đề ra trong việc tái cấu trúc hệ thống ngân hàng. Cho nên, theo ông công khai minh bạch là một trong những điều rất quan trọng và công khai càng nhanh càng tốt.

“Ngân hàng nào sẽ là nhóm 4?” Đó là một câu hỏi nhạy cảm. Và như thế, người ta sẽ chạy trốn khỏi “kẻ đội sổ”. Không còn cách nào khác, các ngân hàng đó buộc phải nhanh chóng có biện pháp sáp nhập hoặc tái cấu trúc, nếu không họ sẽ không tồn tại được. Cũng theo ông Lê Đăng Doanh, NHNN nên công bố công khai một số tiêu chí tối thiểu của các ngân hàng, đồng thời công bố số ngân hàng trong nhóm 1 và nhóm 2, thậm chí nhóm 3 cũng có thể công bố. Ngân hàng nhóm 4, lúc đó không cần công bố người ta cũng biết. Điều đó chỉ có thể tốt cho thị trường thôi.

Bắt đầu lộ diện

Cuối tuần trước, NHNN đã có văn bản xếp loại đến từng TCTD. Một số ngân hàng lớn thuộc diện nhóm 1 đã cho biết về chỉ tiêu tín dụng năm 2012. Tại buổi họp báo mới đây, Phó thống đốc NHNN Nguyễn Đồng Tiến cho biết, có ít nhất là “mươi” ngân hàng thuộc nhóm yếu kém, NHNN không công bố danh sách cụ thể mà sẽ gửi trực tiếp đến các tổ chức tín dụng. Và tất nhiên, các ngân hàng này sẽ thuộc “nhóm 4’ và không được phép tăng trưởng tín dụng trong năm 2012, họ phải thực hiện cơ cấu lại các khoản nợ, thu hồi nợ và làm lành mạnh hoạt động trước khi có thể được xem xét điều chỉnh chỉ tiêu.

Tính đến cuối ngày 23/2 có tất cả 15 TCTD đã công bố chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng. Trong đó, nhóm được tăng trưởng tín dụng 17% (nhóm 1): Á Châu (ACB), Xuất nhập khẩu (Eximbank), Hàng Hải (Maritime Bank - MSB), Quân Đội (MB), Việt Nam thịnh vượng (VPBank), Quốc tế (VIB), Đông Nam Á (SeaBank), Phát triển Nhà Đồng bằng sông Cửu Long (MHB). Nhóm tăng trưởng tín dụng 15% (nhóm 2) bao gồm: Nam Á (Nam A Bank), Đại Á (DaiAbank), Kien Long (Kienlong Bank), Phương Đông (OCB), Sài Gòn – Hà Nội (SHB), Liên Việt Post Bank, Bao Viet Bank.

Thời gian đến sẽ có nhiều ngân hàng được xếp vào “nhóm 1” vì chất lượng tài sản đảm bảo và khả năng quản trị rủi ro tốt. Họ xứng đáng nhận mức tăng trưởng tín dụng cao. So sánh với tiềm lực tương đương, Techcombank cũng được dự đoán sẽ nằm trong nhóm “top ten”. Bên cạnh đó, các ngân hàng lớn như BIDV, Vietcombank, Vietinbank… tuy chưa công bố nhưng có thể là nhóm ngân hàng được giao mức tăng trưởng tín dụng cao nhất.

Hiện chỉ mới có các ngân hàng thuộc nhóm 1 và 2 công bố chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng được giao, những ngân hàng thuộc nhóm 3 - 4 vẫn “im lặng”. Số ngân hàng đó có nguy cơ rơi vào “nhóm 4” nếu làm phép loại trừ. Theo một chuyên gia của Đại học Ngân hàng TP HCM, mặc dù NHNN không công bố danh tính các ngân hàng có “sức khỏe” yếu nhưng sau một thời gian nữa, khi các ngân hàng mạnh công khai thì sẽ lộ ra những ngân hàng yếu, số lượng ngân hàng được tăng trưởng tín dụng thấp và có nguy cơ không được tăng trưởng tín dụng trong năm 2012 không phải con số nhỏ.

Các ngân hàng nhóm 4 sẽ đi về đâu?

Trong hoạt động kinh doanh ngân hàng, hầu hết các ngân hàng thương mại đều “sống” dựa vào hoạt động cho vay. Bên cạnh việc mở rộng dịch vụ, thanh toán, nguồn thu nhập chính của các ngân hàng vẫn là thu lãi tín dụng. Nhiều TCTD có tỷ trọng thu tín dụng khá cao, khoảng từ 70 đến 80% trên tổng thu nhập. Chính vì vậy, việc không cho tăng trưởng tín dụng được xem là “liều thuốc đắng” đối với các ngân hàng “nhóm 4”.

Như vậy, để tồn tại và tiếp tục hoạt động, các ngân hàng yếu kém không còn cách nào khác là phải tự nguyện hợp nhất. Điều này thể hiện sự quyết tâm của NHNN, đó là ưu tiên tái cơ cấu từ 5 đến 8 TCTD yếu kém trong quý I/2012. Các ngân hàng hợp nhất sẽ cho ra đời những ngân hàng mới lành mạnh được hỗ trợ từ các ngân hàng lớn. Vụ hợp nhất SCB, TinNghia Bank & Ficombank dưới sự “bảo trợ” của Ngân hàng Đầu Tư & Phát triển Việt Nam (BIDV) là một minh chứng.

Vấn đề cốt lõi là sau khi hợp nhất, ngân hàng mới có đủ sức để vượt lên nhóm 3 với mức tăng trưởng cho phép tối đa 8%. Có nhiều phương án để xử lý các ngân hàng yếu kém: Tự tái cơ cấu để vượt lên chính mình, kêu gọi hợp tác đầu tư, tự nguyện hợp nhất, phá sản… Tuy nhiên, con đường tự nguyện hợp nhất là an toàn và đảm bảo.

Một vấn đề đáng quan tâm đó là sớm muộn gì, ngân hàng “nhóm 4” cũng sẽ lộ diện. Mùa “đại hội cổ đông” đang đến gần, những câu hỏi về “thân phận” của các ngân hàng thương mại sẽ là chủ đề chính. Nếu biết rằng tiền của mình đã nằm trong tay các TCTD ở nhóm thấp, người ta sẽ tìm mọi cách để rút vốn. Nhiều cổ phiếu các ngân hàng nhóm này sẽ bị bán tháo. Điều nguy hiểm hơn cả là nếu cổ đông biết được thông tin, danh tính ngân hàng “nhóm 4” sẽ không còn là điều “bí mật” đối với người gởi tiền. Nguồn huy động bị sụt giảm là lẽ đương nhiên.

Nếu huy động vốn trên thị trường dân cư không được, các ngân hàng yếu kém phải vay trên thị trường liên ngân hàng. Thế nhưng, việc vay mượn cũng bị ách tắc khi những ngân hàng lớn, mạnh (nhóm 1 & 2) yêu cầu ngân hàng nhóm 4 phải có tài sản thế chấp mới cho vay. Thế nhưng những ngân hàng này khó tiếp cận được nguồn vốn trên thị trường mở do không có nhiều giấy tờ có giá để giao dịch. Đây là kịch bản xấu nhất có thể xảy ra sau khi thực hiện xong phân loại ngân hàng.

Vấn đề còn lại là NHNN & các ngân hàng vững mạnh phải đủ sức ứng phó mọi tình huống có thể xảy ra đối với khả năng thanh khoản. Câu chuyện cuối cùng là NHNN có đủ tiền để xử lý ? Tuy nhiên, NHNN không thể suốt ngày đi trả nợ thay cho tất cả các ngân hàng yếu kém được. Do đó, dù thế nào đi nữa, NHNN cần phải mạnh tay giải quyết dứt điểm những ngân hàng đó thông qua tiến trình tái cơ cấu và hợp nhất.

Ngân hàng “nhóm 4” là kết quả của một quá trình “bắt bệnh”, sàng lọc lại toàn bộ hệ thống trước khi tái cấu trúc. NHNN đã nói rõ nhóm ngân hàng có tính thanh toán yếu, vốn điều lệ dưới 3.000 tỷ đồng chắc chắn sẽ phải xem xét lại.

Đối với các ngân hàng nước ngoài, mặc dù nguồn vốn và dư nợ thấp nhưng họ quản trị kinh doanh rất tốt. Chính vì thế, NHNN sẽ cho phép các ngân hàng nước ngoài tăng trưởng tín dụng linh hoạt hơn so với các ngân hàng trong nước. Việc này đã được thực hiện thể hiện qua việc tăng trưởng tín dụng tối đa theo mức tăng vốn điều lệ vào năm 2011. Với dư nợ tín dụng còn thấp nhưng chất lượng tín dụng tốt, NHNN có thể xem xét cho nhóm ngân hàng ngoại này tăng trưởng tín dụng tối đa. Vài chuyên gia nhận định rằng, với quy định mới của NHNN, các ngân hàng nước ngoài sẽ có cơ hội mở rộng thị phần tín dụng trong năm 2012.

Liên quan đến tình trạng thanh khoản, tiến sĩ Lê Xuân Nghĩa (Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia) gợi ý 5 điểm để giải quyết vấn đề thanh khoản: Thứ nhất là phát hành tín phiếu của NHNN, dùng tín phiếu để điều hòa vốn từ ngân hàng mạnh sang ngân hàng yếu, thứ hai là điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc có phân biệt giữa ngân hàng lớn với ngân hàng nhỏ (ngân hàng lớn tỷ lệ bắt buộc cao, ngân hàng nhỏ tỷ lệ bắt buộc thấp), thứ ba là cho phép các NHTM huy động vàng để hoán đổi thành tiền tệ, thứ tư là bơm tiền để tái cấp vốn cho một số ngân hàng gặp khó khăn, thứ năm là vay nợ nước ngoài để mua lại nợ xấu của các NHTM hoặc bán tài sản cho nhà đầu tư nước ngoài để có tiền.

Nếu thị trường nắm được thông tin về danh sách của cả 4 nhóm ngân hàng, thị trường tiền tệ sẽ dẫn đến một sân chơi không bình đẳng giữa 2 nhóm ngân hàng (1, 2) và (3, 4). Do vậy, song song với việc phân loại ngân hàng, NHNN nên có những chính sách phù hợp gián tiếp hoặc trực tiếp để hỗ trợ các ngân hàng nhóm thấp. Các văn bản cùng với những tuyên bố của người có thẩm quyền, thông qua truyền thông, phải có tính định hướng dư luận, nhằm giúp người dân an tâm, tin tưởng vào hoạt động lành mạnh của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Trương Văn Khoa

Khi ‘đại gia’ nợ như Chúa Chổm