Lần đầu tiên Thủ tướng trả lời chất vấn trước Quốc hội

Thủ tướng Phan Văn Khải. Ảnh: Anh Tuấn

"Tôi nhận rõ trách nhiệm của mình trong việc để xảy ra các vụ tham nhũng nghiêm trọng", Thủ tướng Phan Văn Khải mở đầu bài phát biểu của mình như vậy sáng 2/12. Đây là lần đầu tiên Thủ tướng trực tiếp trả lời các câu hỏi của đại biểu Quốc hội tại hội trường.

Trong báo cáo giải trình trước Quốc hội, Thủ tướng Phan Văn Khải nhận định, hiện nhiều đại biểu không hài lòng với cải cách hành chính, chống tham nhũng, nói nhiều làm không hiệu quả. Thủ tướng cho rằng, cần ưu tiên thời gian và công sức cho xây dựng thể chế, tạo lập môi trường pháp lý phù hợp với thực tế, thống nhất công khai minh bạch, phát huy mọi nguồn lực, thiết lập kỷ cương trong mọi hoạt động, ngăn chặn đẩy lùi quan liêu tham nhũng. Do ý nghĩa quan trọng cấp bách, tính chất phức tạp nhạy cảm với người dân nên việc xây dựng thể chế phải được đặt vào vị trí trung tâm trong chương trình làm việc. Năm 2005, Chính phủ sẽ chỉ đạo rà soát các văn bản theo hướng giảm bớt những văn bản gây phiền hà không cần thiết.

"Đúng như Chủ tịch QH nhận xét, xây dựng luật pháp tuy có tiến bộ hơn cả về số và chất lượng nhưng còn xa mới đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới và phát triển đất nước". Thủ tướng đề nghị, với các văn bản có điều nào cần giao cho Chính phủ ban hành thì nói rõ ở điều ấy.

Thủ tướng nhận xét chưa có sự quan tâm thường xuyên tới việc cơ quan công quyền và công chức thực hiện thể chế, chỉ khi phát hiện sai phạm mới kiểm tra, khiến việc thực hiện thể chế không nghiêm, kỷ luật lỏng lẻo, những sai phạm nhất là tham nhũng không được phát hiện kịp thời. Thủ tướng yêu cầu "kiểm tra thanh tra cơ quan công quyền và công chức phải được thực hiện thường xuyên, một công việc của bộ máy mà người thủ trưởng cơ quan phải làm, không phó mặc. Chọn các lĩnh vực nổi cộm ở từng ngành, từng địa phương để hoạch định chương trình thanh tra, kiểm tra... Chính phủ sẽ sớm ban hành quy định xử lý thủ trưởng cơ quan để xảy ra sai phạm". Về các vụ việc nghiêm trọng gần đây, Thủ tướng khẳng định với người sai phạm và bao che sai phạm, ở bất kỳ cương vị nào là xử lý nghiêm minh, đúng luật và công bố công khai. Tuy nhiên, Thủ tướng thừa nhận việc điều tra, có đủ chứng cớ không dễ với các vụ tham nhũng.

"Là người đứng đầu Chính phủ, tôi nhận rõ trách nhiệm và coi trọng tìm hiểu nguyên nhân, rút kinh nghiệm với từng trường hợp. Đây cũng là trách nhiệm và bài học của lãnh đạo Đảng và Nhà nước về bổ nhiệm cán bộ cấp cao, nhiều trường hợp phải trình Quốc hội thông qua" - Thủ tướng nói.

Có 2 lĩnh vực sẽ được các ngành tập trung thanh tra kiểm tra trong năm tới: Việc thực hiện quy chế công vụ trong quan hệ với dân, với doanh nghiệp và việc thực hiện quy chế đầu tư xây dựng bằng vốn nhà nước. Thủ tướng đồng ý: "Đúng là đầu tư dàn trải, thất thoát, lãng phí, hiệu quả kém".

Theo Thủ tướng, thực tiễn hiện nay cho thấy cần nâng cao hiệu quả phòng chống tham nhũng, cần phân công cấp lãnh đạo cao của Đảng và Nhà nước trực tiếp làm công việc này. Sẽ không lập cơ quan chuyên trách mới, khi cần có thể trưng tập cán bộ thực hiện chuyên án.

Để đạt mục tiêu tăng GDP ở mức rất cao 8,5% năm 2005, Thủ tướng Phan Văn Khải cho rằng, trong điều kiện đầu tư toàn xã hội có tăng, nhưng mức tăng không cao hơn các năm trước, thì tốc độ tăng GDP vượt trội phải dựa chủ yếu nâng cao chất lượng tăng trưởng, giảm xu hướng tăng chi phí trung gian, giảm hiệu quả đầu tư.

Về chống thất thoát lãng phí, Thủ tướng chỉ rõ phải bắt đầu từ chủ trương đầu tư. Các ngành, các cấp được giao quyết định đầu tư phải kiên quyết không đầu tư các dự án chưa chứng minh được hiệu quả, chấm dứt tình trạng quyết định đầu tư khi chưa rõ nguồn vốn, dự toán vốn thấp để thông qua rồi xin bổ sung vốn. Để chống lãng phí, Thủ tướng cũng chỉ đạo Bộ Tài chính siết chặt kỷ luật trong mua sắm tài chính bằng công quỹ, xử lý nghiêm các trường hợp mua xe vượt tiêu chuẩn.

Để tạo chuyển biến trong giáo dục, Thủ tướng khẳng định: "Trong năm nay, cùng với việc bỏ kỳ thi tốt nghiệp tiểu học, sẽ cải tiến công tác thi cử, giảm bớt căng thẳng, khắc phục tệ mua bán bằng cấp, chấm dứt việc học sinh phải nộp tiền học thêm cho chính thày cô của lớp mình, gây quá tải cho học sinh và các hiện tượng không lành mạnh về đạo đức, tuyên chiến với bệnh thành tích, gian dối trong học tập".

Sau khi Thủ tướng kết thúc bài phát biểu, Chủ tịch Nguyễn Văn An khẳng định, việc các đại biểu Quốc hội chất vấn Thủ tướng Phan Văn Khải là đúng theo luật định. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên Thủ tướng trả lời chất vấn trước Quốc hội. 11 đại biểu đã đặt câu hỏi chất vấn Thủ tướng.

Đại biểu Nguyễn Lân Dũng bắt đầu với câu hỏi: "Trong phạm vi của mình, Thủ tướng có biện pháp cụ thể về vấn đề chống tham nhũng. Đối với các quan chức có tài sản phát sinh quá nhanh có thể đình chỉ chức vụ, báo cáo Thủ tướng không". Ông Dũng nêu lên thực tế, tệ phong bì quá mức tình cảm rất phổ biến. Trong dịp tết Nguyên đán, Thủ tướng có thể cấm việc tổ chức chúc Tết tràn lan tại nhà.

Đề cập đến vấn đề thanh tra Tổng công ty Bưu chính viễn thông VNPT, đại biểu Trần Viết Quốc cho rằng, hiện còn nhiều ý kiến khác nhau. Việc thành lập các đoàn công tác liên ngành gồm Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch đầu tư để thẩm tra kết luận thanh tra có phải là "vừa đá bóng vừa thổi còi"?

Đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa, nêu tình trạng lương quá thấp là nguyên nhân nảy sinh tiêu cực, nhũng nhiễu, phong bì.

Tình trạng thát thoát đầu tư, tiêu cực tham nhũng, điều hành giá cả nhân dân chưa hài lòng với Chính phủ đã được đại biểu Lê Quang Bình đề cập đến. "Vậy với tư cách người đứng đầu Chính phủ, trách nhiệm của Thủ tướng?" - ông Bình hỏi. Theo ông Bình, Thủ tướng nhiều lần đề cập vấn đề "trên bảo dưới không nghe". Vậy nếu chỉ đạo đúng nhưng cấp dưới không làm Thủ tướng xử lý như thế nào?

Trả lời câu hỏi về việc báo cáo không nêu trách nhiệm của Thủ tướng, của Chính phủ, Thủ tướng Phan Văn Khải nói: "Trong báo cáo của Chính phủ có đánh giá việc gì làm được, việc gì chưa làm được. Tôi luôn tìm khuyết điểm để khắc phục. Tinh thần của Chính phủ không nói thành tích để giảm nhẹ khuyết điểm". Thủ tướng trích dẫn: "Có một nhà lãnh đạo đã từng nói "chỉ có thể khẳng định đã hoàn thành nhiệm vụ với nhân dân, với dân tộc khi chiến đấu và hy sinh trên chiến trường", nếu còn làm việc thì phải có ưu, có khuyết".

Nói đến vấn đề chỉ định thầu trong các dự án trọng điểm, Thủ tướng phân tích, trước kia, trong cơ chế tập trung, công trình khi thanh toán bao giờ cũng vượt dự toán 1,5-2 lần. Vì thế phải áp dụng cơ chế đấu thầu. Đấu thầu cũng còn sơ hở nhưng có ưu điểm là không vượt dự toán, đấu thầu 100 tỷ thì chỉ đóng khung trong 100 tỷ đó thôi. Nếu muốn chỉ định thầu phải xin ý kiến và phải dự toán rất chặt chẽ. Nếu chỉ định thầu tràn lan thì lại quay lại thời kỳ trước. Nhất là trong lúc Quốc hội nói dàn trải, thất thoát thì vấn đề này rất cần lưu tâm. Để phát huy nội lực, đã có chủ trương đổi đất lấy hạ tầng, làm lần đầu ở Bà Rịa Vũng Tàu có sơ hở, làm ở Đà Nẵng chặt chẽ hơn. Nhưng đổi đất lấy công trình vẫn có thất thoát, sơ hở. Đấu thầu vẫn là hình thức tiết kiệm tiền cho dân, cho nước.

Trả lời câu hỏi của các đại biểu về bộ máy quản lý hành chính, tình trạng "trên bảo dưới không nghe", Thủ tướng cho rằng, nhiều cơ quan đang có vấn đề. "Không thể chấp nhận chuyện này. Nếu Thủ tướng chỉ đạo, dưới không nghe, báo cáo tôi, tôi sẽ xử lý nghiêm. Chuyện phá rừng ở một số địa phương tôi từng chỉ đạo cho lãnh đạo tỉnh, nếu để lâm tặc hoành hành tôi sẽ cách chức", Thủ tướng cương quyết. Thủ tướng cho biết, ông rất coi trọng kênh thông tin từ báo chí và sẵn sàng thành lập các đoàn thanh tra. Chính phủ đã xử lý hơn 140 vụ tiêu cực nhờ phản ánh của báo chí.

"Thủ tướng không thể quyết định thay tư pháp, Viện kiểm sát. Nếu các cơ quan tư pháp thấy đủ chứng cứ hình sự thì cứ khởi tố, điều tra. Vấn đề hiện nay là lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương phải thường xuyên thanh tra, kiểm tra lẫn nhau. Nếu xảy ra tham nhũng ta sẽ chống quyết liệt. Nhưng vấn đề căn bản là phải ngăn chặn tệ nạn này, để cán bộ muốn tham nhũng cũng không được", Thủ tướng nhấn mạnh. 

Theo Thủ tướng, nạn tham nhũng nếu nói cả bộ máy mục ruỗng thì sẽ không có được những thành tựu trong những năm qua. "Tôi đi họp quốc tế, bạn bè rất khen ngợi công cuộc phát triển của Việt Nam", Thủ tướng nói.

Tuy nhiên, trước bức xúc của đại biểu về tình trạng tham nhũng, nhiều trường hợp dù bị bắt, bị xử tù vẫn giàu, "hy sinh đời bố củng cố đời con", Thủ tướng giải thích: "Toà xử theo luật, thu giữ tài sản theo luật. Toà án và thi hành án các địa phương cũng làm rất tích cực. Biết người đó có nguồn thu bất hợp pháp nhưng làm sao thu hồi được? Phải kiểm điểm ở các đơn vị với nhau trước. Đề bạt cán bộ bắt khai tài sản, nhưng họ rất "khôn", lại để vợ con đứng tên. Chỉ có chi bộ, dân ở đường phố mới biết. Thủ tướng không thể nào biết hết những người trong bộ máy của mình làm giàu bất chính".

Thủ tướng cho biết, trong báo cáo của Ngân hàng thế giới vừa qua có nói về tham nhũng tràn lan ở Việt Nam, và cho rằng Việt Nam cũng không vượt qua được tình trạng chung của các nước đang phát triển khác, nơi bộ máy thường tham nhũng. "Tôi rất buồn" - Thủ tướng nói.

Về quan điểm cho rằng, lương thấp là nguyên nhân nảy sinh tham nhũng Thủ tướng tỏ ý chưa đồng tình: "Lương thấp không phải là căn nguyên của tham nhũng. Vì thực tế, người nghèo đâu có tham nhũng, nhận hối lộ".

Thủ tướng Phan Văn Khải cho rằng, công chức Việt Nam lương trực tiếp thấp nhưng chi phí cho một cán bộ, công chức lại rất lớn. "Hiện nay công chức đã đi xe nhà nước lại còn có người phục vụ, như vậy chi phí là nhiều chứ không ít. Ở một số nước, công chức lương rất cao nhưng họ phải tự trang trải tất cả chi phí. Trong điều kiện ở ta hiện nay, do lương thấp nên chưa thể thay đổi cơ chế này", Thủ tướng biện giải. 

Phần trả lời chất vấn của Thủ tướng Phan Văn Khải kết thúc vào 10h45 sáng nay.

"Điểm nổi bật nhất trong kỳ hoạt động chất vấn của kỳ họp này là lần đầu tiên Thủ tướng đã tham gia trả lời chất vấn, thể hiện tinh thần thẳng thắn công khai, tăng phần gắn bó giữa Thủ tướng với Quốc hội và nhân dân cả nước" - Chủ tịch Nguyễn Văn An đã chốt lại sau hai ngày rưỡi Quốc hội chất vấn 5 bộ trưởng và Thủ tướng Phan Văn Khải. Ông An cho rằng, chất lượng chất vấn lần này có nhiều tiến bộ, đại biểu nêu câu hỏi ngắn gọn, đi vào thẳng vấn đề. Tuy nhiên, nhiều đại biểu còn hỏi dài, ít bộ trưởng nhận ngay trách nhiệm như Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển.  

"Mục đích của hoạt động chất vấn là làm cả bộ máy mạnh lên để phục vụ nhân dân. Dân chủ công khai phải có nguyên tắc, theo pháp luật và nắm vững mục đích. Vì vậy, hoạt động chất vấn phải làm liên tục, khi nào còn Nhà nước, còn Quốc hội, còn Chính phủ thì còn phải làm" - ông An khẳng định.

Q. Hà - V. Anh