Zuellig Pharma VN thao túng thị trường tân dược

Đây là công ty nước ngoài duy nhất ở Việt Nam được trực tiếp phân phối thuốc nhập khẩu. Sự có mặt của nó từ năm 2001 đến nay là một trong những yếu tố gây bất ổn thị trường thuốc. Theo Cục Quản lý dược, Zuellig Pharma VN sẽ phải chấm dứt việc phân phối thuốc nhập khẩu vào ngày 6/9.

“Chúng ta đã mắc lừa” - đó là lời thú nhận chua chát của một cựu quan chức Bộ Y tế khi nói về "sự kiện Zuellig”. Theo ông này, trong thời điểm trước khi Zuellig vào Việt Nam, giá thuốc tuy có tăng, có giảm nhưng chưa bao giờ xuất hiện những cơn sốt tân dược như năm 2003. Khi đó, các công ty nước ngoài vào Việt Nam chỉ được mở văn phòng đại diện chứ không được trực tiếp sản xuất, kinh doanh. Hoạt động xuất nhập khẩu thuốc hoàn toàn do các doanh nghiệp trong nước đảm nhận. Các nhà sản xuất trên thế giới thông qua văn phòng của mình tại Việt Nam để ký hợp đồng nhập khẩu và phân phối thuốc.

Tình thế đã trở nên khác hẳn khi Zuellig trở thành công ty đầu tiên và duy nhất được trực tiếp phân phối thuốc nhập khẩu tại Việt Nam. Lần lượt 27 nhà sản xuất nước ngoài, trong đó có nhiều công ty hàng đầu thế giới, đã chọn Zuellig là nhà phân phối duy nhất tại Việt Nam vì công ty này có khả năng tài chính lớn và có nhiều kinh nghiệm về phân phối. Doanh số bán thuốc của Zuellig liên tục tăng và đến năm 2003, nó đã chiếm 26% thị phần tân dược toàn quốc. Sản phẩm do Zuellig phân phối đều là các mặt hàng chuyên khoa, đặc trị, khó có thể thay thế.

Công ty mẹ của Zuellig Pharma VN (ZPV) là Zuellig Pharma Singapore (ZPS). Năm 1996, ZPS từng đề nghị một dự án liên doanh với Tổng công ty Dược Việt Nam trong lĩnh vực phân phối dược phẩm. Nhưng xem xét Luật đầu tư nước ngoài, Bộ Y tế thấy chỉ có hai hình thức liên doanh và đầu tư 100% vốn nước ngoài trong lĩnh vực sản xuất. Còn trong lĩnh vực phân phối, chỉ có thể hợp đồng, hợp tác kinh doanh chứ chưa thể đầu tư trực tiếp hoặc liên doanh. Vì thế, dự án đã không được thông qua.

Đùng một cái, vào khoảng năm 2000-2001, Ban Quản lý Khu công nghiệp - Khu chế xuất Hà Nội đã cấp cho Zuellig giấy phép đầu tư vào lĩnh vực phân phối dược phẩm. Công ty này đã “lách luật” thật ngoạn mục: Ban quản lý nói trên được quyền cấp phép những dự án có vốn đầu tư dưới 5 triệu USD. Cả Zuellig và Ban quản lý đã “phớt lờ” quy định: Chỉ cơ quan cấp bộ trở lên mới được cấp giấy phép nhập khẩu và phân phối dược phẩm vì đây là nhóm hàng hoá đặc biệt.

Từ khi có giấy phép, người ta thường xuyên thấy ZPV ở các thông báo tăng giá thuốc. Theo báo cáo mới nhất của Bộ Y tế gửi Phó thủ tướng Phạm Gia Khiêm, trong tổng số 500 mặt hàng dược phẩm tăng giá đã được thống kê, có 157 mặt hàng của ZPV. Từ năm 2001 đến tháng 3/2003, có tới 69% mặt hàng do ZPV phân phối tăng giá. Bộ đánh giá, ngoài các nguyên nhân khách quan như tỷ giá ngoại tệ tăng, thuế nhập khẩu tăng..., một nguyên nhân cơ bản nữa dẫn đến tình trạng giá thuốc tăng chóng mặt chính là sự độc quyền của ZPV.

Ngày 15/5/2001, Văn phòng Chính phủ đã có công văn truyền đạt ý kiến của Thủ tướng, nêu rõ: “Việc trực tiếp phân phối thuốc nhập khẩu của Zuellig tại thị trường Việt Nam chỉ được tiến hành trong ba năm kể từ khi bắt đầu hoạt động. Các nguyên tắc nhập khẩu và phân phối dược phẩm nhập khẩu trong hoạt động của Zuellig không được coi là tiền lệ cho các trường hợp khác”.

Mới đây, Bộ Y tế đã có văn bản gửi Phó thủ tướng Phạm Gia Khiêm, đề nghị: Chưa nên cho phép công ty nước ngoài đầu tư vào dịch vụ phân phối thuốc trong nước, vì có thể phá vỡ toàn bộ hệ thống phân phối thuốc trong nước hiện tại và chi phối thị trường vì mục đích lợi nhuận, không đáp ứng được mục tiêu chăm sóc sức khỏe cho đại bộ phận dân chúng.

(Theo Tuổi Trẻ)