Giáo sư Hoàng Thuỷ Long trả lời trực tuyến về dịch cúm A

Giáo sư Hoàng Thủy Long tại tòa soạn VnExpress.

Không nên quá lo ngại về cúm A, song mọi người hãy thực hiện những biện pháp để phòng và cách ly tốt nhất với gia súc, gia cầm trong vùng dịch, kể cả với đồ ăn chín từ chúng. Ngoài ra, xử lý triệt để dịch cúm gà có thể coi là một điều kiện tiên quyết trong việc ngăn ngừa dịch cúm ở người... GS Hoàng Thuỷ Long nhấn mạnh trong cuộc trao đổi với bạn đọc VnExpress chiều 29/1.

- Rất vui vì tiếp tục được giao lưu với giáo sư. Những trao đổi của ông tại buổi phỏng vấn trực tuyến trên VnExpress về dịch SARS đã giúp cho chúng tôi rất nhiều thông tin. Đến nay ông lại lao vào cuộc chiến chống cúm A. Vất vả như vậy ông có được khoẻ không? (Hoàng Tùng, 32 tuổi, Hà Tây)

- Chúng tôi rất cám ơn về lời hỏi thăm. May mắn là qua cả đợt nghỉ Tết vừa rồi, mặc dù rất bận rộn cùng các anh em đồng nghiệp, chúng tôi đều khoẻ mạnh.

- Giáo sư có thể cho biết ăn trứng chim cút lộn có ảnh hưởng gì không? Người dân TP HCM rất chuộng món này. Nhiều người còn mua hàng trăm trái để mang ra Hà Nội làm quà qua đường hàng không. Có cần ngăn chặn việc này không? (Nhật Tuấn, 39 tuổi, TP HCM)

- Hiện nay các sản phẩm chế biến từ thịt gà, thịt chim và các sản phẩm như trứng gà, trứng chim đang trong vụ dịch, tốt nhất là không nên sử dụng. Mặc dù các sản phẩm này nếu được nấu chín có thể diệt được mầm bệnh, nhưng trong quá trình chế biến từ thịt gia cầm sống, có thể những thực phẩm đó đã bị lây nhiễm.

- Thưa giáo sư, có khuyến cáo là cần diệt hết gia cầm, kể cả chim bồ câu và chim cảnh. Trên nóc công ty tôi có đàn bồ câu, vậy tôi có nên đề nghị lãnh đạo công ty cho tiêu huỷ chúng không? (Hoàng Hải, 30 tuổi, 41 Sương Nguyệt Ánh - TP HCM)

- Nếu ở trong vùng có dịch gia cầm hiện nay, tất cả các loài liên quan đến gia cầm, kể cả chim cảnh, chim câu, chim cút, ngan, gà vịt, tốt nhất vì sức khoẻ con người nên huỷ diệt.

- Xin giáo sư cho biết tình hình và phương hướng xử lý nạn dịch hiện nay. Liệu dịch bệnh có thể gây lây lan nhanh sang người không? (Nguyen Trung Hieu)

- Cúm type A hiện nay ở VN có phân type là H5N1, một chủng rất độc lực và một bệnh cảnh lâm sàng nặng nề ở người bị nhiễm. Một trong các đặc điểm của virus cúm là biến đổi nhanh và khi biến đổi có thể trở thành dịch lớn và có thể lây lan từ người nay sang người khác. Tuy nhiên, đến nay cơ chế lây lan từ người sang người đang tiếp tục được nghiên cứu. Phương hướng xử lý: Giải quyết dịch cúm ở gà. Tuy đây là một loại virus gia cầm nhưng nó là một nguy cơ lớn, vì vậy việc xử lý triệt để dịch cúm ở gà có thể coi là một điều kiện tiên quyết.

- Thưa giáo sư, thời tiết có ảnh hưởng như thế nào đến H5N1? Virus SARS và cúm gà về cơ bản có gì khác nhau hay đều là bệnh viêm đường hô hấp cấp? Căn bệnh lạ ở Bangladesh có phải là dạng cúm gà hay SARS không? (Vũ Sơn, 30 tuổi, London)

- Thời tiết và khí hậu có ảnh hưởng. Người ta thấy rằng những lúc giao mùa là bệnh cúm phát triển, ví thụ như thu - đông hay đông - xuân. Lúc đó thời tiết vừa lạnh, vừa ẩm, rất dễ cho virus phát triển và phát tán. Do đó hầu hết các vụ dịch cúm đều xảy ra vào hai giai đoạn này.

Bệnh SARS và cúm gà do hai căn nguyên khác nhau. SASR do virus corona sars, còm cúm gà do virus cúm. Song hình ảnh và các tổn thương trên lâm sàng có những điểm giống nhau, và đều gây ra viêm phổi kẽ tiến triển cấp tính nặng. Còn về căn bệnh lạ tại Bangladesh, tôi mới chỉ nghe qua ở truyền hình và các bản tin, thấy có các triệu chứng nhức đầu, nôn và một số biểu hiện khác nữa. Chưa có các thông tin cụ thể và chứng cớ xét nghiệm lâm sàng nên tôi không thể từ xa kết luận được.

- Xin chào giáo sư. Chúc giáo sư sang năm mới mạnh khoẻ để tiếp tục nghiên cứu các đề tài phục vụ cho việc bảo vệ sức khoẻ của người dân. Xin giáo sư cho biết cúm gà có lây được sang các động vật nuôi trong nhà, ví dụ như mèo, chó, lợn... không? (Nam, 33 tuổi, Hà Nội)

- Xin cảm ơn về lời chúc mừng năm mới. Tôi cũng xin chúc tất cả độc giả của VnExpress một năm mới an khang, thịnh vượng.

Theo các công trình nghiên cứu khoa học, đến nay, vật chủ có thể bị nhiễm cúm gà là các động vật gia súc nuôi trong nhà như mèo, chó, lợn, ngựa... Nói chung là loài động vật có vú. Ở đây, có thể diễn ra một quá trình tái tổ hợp giữa virus gia cầm với virus cúm của những loài này, để biến đổi thành một chủng virus mới rất nguy hiểm.

- Xin hỏi GS, một người sau khi tiếp xúc với vật đã nhiễm bệnh thì bao lâu sau sẽ bị phát bệnh? (Võ Thanh Tú, 27 tuổi, TP HCM)

- Thời gian ủ bệnh nói chung của cúm là 3-5 ngày kể từ khi tiếp xúc với virus gây bệnh. Đây là thời gian trung bình, cũng có thể dài hơn, tuỳ theo cảm nhiễm của từng cá thể.

- Con tôi bị sốt nhưng chỉ là viêm họng. Nhà tôi ở vùng dịch nhưng không nuôi gà, không ăn thịt gà. Tôi muốn cho cháu đi đến bác sĩ tiêm cho chóng khỏi nhưng sợ bị giữ lại bệnh viện. Làm thế nào để phân biệt sốt thường và cúm gà, thưa giáo sư? (Vũ Dũng, 30 tuổi, Tiền Giang)

- Tất cả triệu chứng của bệnh cúm mà không phải là cúm type A đều có những điểm giống nhau. Tuy nhiên, nếu đúng là phân type H5N1 thì bệnh cảnh lâm sàng sẽ trở nên nặng nề. Muốn phân biệt phải được thầy thuốc thăm khám, làm các xét nghiệm như X-quang và chẩn đoán virus học xác định.

- Chào giáo sư. Xin hỏi ông có phải ăn tỏi sẽ phòng được bệnh cúm do vi rút H5N1 gây ra. Chế độ ăn uống nên như thế nào để phòng tránh. Tôi thấy báo nói bệnh này không lây từ người sang người vậy thì những bệnh nhân đã bị bệnh có phải do lây từ việc ăn thịt gà và thịt lợn nhiễm bệnh hay lây từ con đường nào khác? Xin cảm ơn và kính chúc ông mạnh khoẻ (Trần Thị Thanh, 24 tuổi, Hà Nội)

- Thường dân gian nhỏ mũi bằng nước tỏi hoặc ăn tỏi, xông hơi. Đông y cổ truyền thấy rằng nó cũng có tác dụng sát khuẩn, song chắc không phòng ngừa được một cách thật đầy đủ đối với cúm H5N1. Tuy nhiên, nhỏ mũi và súc họng bằng nước tỏi cũng giúp vệ sinh mũi họng tốt hơn.

Nên ăn đầy đủ các chất dinh dưỡng như protit, lipit...cần thiết, đặc biệt là vitamin và các vi chất để tăng sức đề kháng. Về đường lây nhiễm, hiện nay các nghiên cứu khoa học còn đang tiếp tục để có thể giải thích được bệnh có lây từ người sang người hay không. Nhưng việc phòng tránh trước nguy cơ lây nhiễm là rất cần thiết, và tất nhiên không phải chỉ có duy nhất con đường từ gà sang người. Các con đường khác còn đang được chứng minh.

- Xin giáo sư cho biết cúm A có triệu chứng gì khác so với cúm thường? Bệnh này hiện được điều trị bằng thuốc gì? Bộ Y Tế có hỗ trợ thuốc cho bệnh nhân không (Quang Minh, 37 tuổi, HN)

- Triệu chứng giữa cúm A và cúm thường không có gì khác nhau, cũng sốt, đau đầu, sổ mũi, viêm đường hô hấp. Muốn chẩn đoán phân biệt thì phải dựa vào hình ảnh X-quang phổi và các chẩn đoán virus học. Qua phác đồ điều trị được Bộ Y tế ban hành, chúng tôi thấy thuốc kháng virus Taminflu có những hiệu quả nhất định. Các biện pháp điều trị khác là thông khí phổi tốt, chống bội nhiễm, chống sốc và nâng cao thể trạng. Hiện những người được chẩn đoán đúng là mắc cúm A H5N1 được Bộ Y tế hỗ trợ kinh phí điều trị.

- Các loại thịt khác như thịt bò, thịt heo liệu có bị ảnh hưởng bởi virus H5N1 hay không? Và các loại rau khi người sản xuất dùng phân gà để bón thì có bị ảnh hưởng hay không, thưa giáo sư? (Hoai Chinh, 28 tuổi, TP HCM)

- Tất nhiên nếu những loại thực phẩm này, kể cả rau quả mà không bị ô nhiễm bởi phân gia cầm hoặc chất thải của gia cầm, hoặc những gia súc đó không bị nhiễm bệnh cúm, thì có thể sử dụng được bình thường. Tuy nhiên, tốt nhất trong lúc có dịch bệnh, nên ăn chín nấu sôi.

- Theo tôi được biết thì vào mùa lạnh các loại bệnh cúm thường hoành hành. Vậy tại sao TP HCM, nơi có khí hậu khô và nóng, vẫn bị dịch cúm? Đến mùa hè có hy vọng bệnh dịch sẽ hết ở miền Bắc không? (Nguyễn Kiên Trung, 33 tuổi, Ninh Binh)

- Đương nhiên, các nghiên cứu cho thấy, bệnh cúm thường xuất hiện trong các giai đoạn chuyển mùa thu - đông, đông - xuân, tức vào mùa lạnh. Một khi dịch cúm xuất hiện tại một khu vực có khí hậu nóng hơn có nghĩa là virus đã thích nghi với điều kiện khí hậu ở đó và vẫn có thể gây ra dịch. Ở miền Bắc, dịch đang xảy ra trong thời tiết lạnh; nếu khí hậu ấm lên thì hy vọng rằng sự thay đổi của nhiệt độ sẽ làm giảm bớt cường độ phát triển lây lan của virus cúm.

- Đề nghị giáo sư cho biết hiện đã tìm ra cơ chế lây từ gà sang gà và từ gà sang người chưa? Nếu lây từ gà sang người thì tại sao lại không lây từ người sang người. Virus có biến đổi sau khi lây sang người không? (Thanh Minh, 32 tuổi, Hà nội)

- Cúm gà lây từ gà sang gà thì đã rõ ràng, vì gà đang bị dịch hàng loạt và rất nhanh chóng. Khoảng 10 nước trong khu vực đã bị cúm gà nặng. Còn cơ chế lây từ gà sang người và người sang người vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu để làm sáng tỏ, vì nó liên quan đến tính di truyền và việc các kháng nguyên của virus có dịch chuyển hay không. Việc cúm gà có lây từ người sang người hay không còn là điều bí ẩn của sinh học, mà con người phải tìm kiếm tiếp, và tôi tin là khoa học sẽ tìm ra.

Thường thì virus gà phải tái tổ hợp ở một vật chủ thứ hai rồi mới lây được. Trường hợp có thể là một virus gia cầm tái tổ hợp với một virus cúm ở một loài động vật có vú (như lợn), hoặc cũng có thể virus gia cầm tái tổ hợp với virus cúm ngay ở người. Khi đó nó sẽ biến đổi thành một phân type virus mới, trở nên rất nguy hiểm.

- Cách đây nửa tháng, gia đình tôi có thịt và ăn phải gà đã chết của hàng xóm (gà nhà này sau đó chết rất nhiều). Vậy chúng tôi phải theo dõi bao lâu để khẳng định là không bị nhiễm virus cúm A? Cần xét nghiệm thì phải đến đâu? (Doan Duong, 29 tuổi, HN)

- Không phải người nào có tiếp xúc với các nguồn nhiễm bệnh đều sẽ bị bệnh, bởi còn tuỳ thuộc vào khả năng miễn dịch của từng cá thể, và cả các yếu tố di truyền. Vì vậy, nếu có tiếp xúc với các nguồn nghi nhiễm, nên theo dõi trong khoảng tối đa 20 ngày. Trong thời gian này, nếu có các biểu hiện của viêm đường hô hấp, của cúm, nên đến ngay các cơ sở, bệnh viện để sớm được chẩn đoán và điều trị. Cũng có thể làm thử nghiệm virus học bằng cách lấy bệnh phẩm đường hô hấp. Tuy nhiên, thử nghiệm xác định cúm A phân type H5N1 rất tốn kém, nên nếu làm cho tất cả những người khoẻ mạnh có tiếp xúc thì cũng chưa cần thiết. Hiện có 3 cơ sở có thể làm các xét nghiệm định type cúm A và phân type H5N1 là:

Viện Vệ sinh dịch tễ trung ương

Bệnh viện lâm sàng nhiệt đới TP. HCM

Viện Pasteur TP. HCM

- Qua những hình ảnh về dịch cúm gà tại Việt Nam trên tivi, tôi thấy hầu như tất cả những nhân viên đi thu nhặt xác gà chết vì bệnh đều không mặc áo bảo hộ, không có mũ bảo hiểm để che đầu, không có mặt nạ che miệng và mũi, không có bao tay và không mang giày che chở bàn chân. Để như vậy có nghĩa là họ đang tiếp xúc trực tiếp với nguồn bệnh? (Hong Phung, 29 tuổi, HN)

- Về nguyên tắc phòng hộ với bệnh dịch, tất cả những nhân viên tiếp xúc với nguồn lây nhiễm đều phải được trang bị quần áo bảo hộ, mũ, kính, găng và khẩu trang. Nếu không được trang bị thì nguy cơ lây nhiễm sẽ rất lớn.

- Thưa giáo sư, virus cúm đã xuất hiện từ rất lâu và đã từng gây ra nhiều đại dịch trên thế giới. Vậy tại sao các nhà khoa học không nghiên cứu chế tạo sẵn vacxin cho tất cả các tổ hợp chủng H và N? (Dao Manh Kien, 29 tuổi, Dong Da, Ha Noi)

- Như chúng ta biết, vacxin được chế tạo từ các chủng virus gây bệnh. Virus cúm là một trong những virus có biến đổi rất nhanh. Vì vậy, không thể dự báo trước được tất cả các biến đổi của những phân type virus gây bệnh. Vì thế, không thể chế tạo sẵn các vacxin. Vả lại, vacxin lại có thời hạn sử dụng nhất định. Nếu làm ra nhiều vacxin trước mà không đúng với phân type đã gây ra dịch thì vừa lãng phí lớn vừa không có tác dụng bảo vệ.

- Xin giáo sư cho biết tình trạng hiện nay của 23 bệnh nhân người Hà Nội. (Kieu Minh Ngoc, 30 tuổi, 66 Xuan Dieu)

- Nhìn chung các bệnh nhân của Hà Nội đang được điều trị ở Viện nhi và Viện y học các bệnh lâm sàng nhiệt đới đang ổn định. Trong lúc tôi ngồi đây, những diễn biến cụ thể tại thời điểm này phải hỏi trực tiếp ở bệnh viện.

- Trong trường hợp 3 anh em chết do mắc cúm gà ở Thái Bình, tại sao mẹ và vợ bệnh nhân nam không mắc? Liệu yếu tố di truyền có ảnh hưởng đến việc lây và mắc bệnh? (Chu Quoc Hung, 29 tuổi, TP HCM)

- Về trường hợp gia đình có 3 người chết ở Thái Bình là anh chị em ruột, chúng tôi đang tiếp tục chú trọng nghiên cứu để có thể tìm và rút ra được những câu trả lời về con đường lây nhiễm. Đặc biệt, cần nghiên cứu rất sâu về mặt di truyền học, miễn dịch học và dịch tễ học.

- Thưa giáo sư, khi gà cúm được tiêu huỷ bằng cách chôn thì virus cúm có thể sinh tồn dưới đất và lây lan không? Tại sao chúng ta không thiêu đốt gia cầm bị nhiễm virus? (Nguyen Huy, 29 tuổi, HN)

- Chắc chắn khi chôn các gia cầm bị bệnh là người ta kèm theo các hoá chất diệt khuẩn. Vì thế, các virus không thể tồn tại được. Tất nhiên đốt gia súc cũng là một biện pháp để tiêu huỷ, nhưng làm theo cách này sẽ tốn kém hơn.

- Xin giáo sư cho biết bao giờ sẽ có vacxin H5N1, hỏi ở đâu để luôn có thông tin cập nhật? (Nguyen Huong Hoa, 33 tuổi, 22A Đội Cấn)

- Như các chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới và các nhà khoa học đã dự đoán, ít nhất cũng phải 6 tháng nữa mới có thể có vacxin phòng bệnh cúm type A H5N1. Hiện chưa thể biết thuộc hãng vacxin nào.

- Tôi nghe nói ở 50 C Hàng Bài có dịch vụ tiêm vacxin phòng cúm gà. GS thấy có tin cậy không (Huong, 27 tuổi, Trang Thi)

- Theo tôi được biết, vacxin đang lưu hành ở Việt Nam là loại vacxin có phân type H3N2 và H1N1. Không đúng với phân type đang gây dịch ở Việt Nam (H5N1). Xong vì cùng là type A nên cũng có một phần miễn dịch chéo.

- Trẻ em từ độ tuổi nào có thể tiêm phòng cúm. Có nhất thiết phải tiêm cả hai văcxin H1N1 và H3N2 không? Nếu tiêm phòng cúm thì sau bao nhiêu lâu có tác dụng miễn dịch? (Ly Ngan Hoa, 29 tuổi, TP HCM)

- Có 2 loại vacxin phòng cúm đang lưu hành: vacxin bất hoạt (tức virus đã được làm chết) và loại vacxin là virus sống được giảm độc lực. Loại bất hoạt dùng cho trẻ em từ 6 tháng tuổi và người lớn, loại vacxin virus sống giảm độc lực có thể dùng cho trẻ từ 5 tuổi đến người lớn 50 tuổi. Nên dùng loại vacxin có phân type đúng với phân type virus đang gây dịch bệnh. Nếu tiêm đầy đủ thì sau 15-30 ngày sẽ có tác dụng bảo vệ.

- TP Hồ Chí Minh rất kiên quyết tiêu huỷ đàn gia cầm và cấm kinh doanh thịt gia cầm sống. Vậy nên chăng Hà Nội cũng làm như vậy vì ở đây đã có bệnh nhân tử vong do dịch cúm? Rất mong giáo sư có ý kiến với lãnh đạo TP Hà Nội về vấn đề này. (Nguyen Huu Dung, 29 tuổi, Dong Da, Ha Noi)

- Theo tôi, địa phương nào làm tốt công tác phòng chống bệnh cúm có hiệu quả thì nên trao đổi học tập lẫn nhau.

- Đề nghị giáo sư cho biết ngành y tế có áp dụng các biện pháp quản lý bệnh nhân cúm A như với bệnh nhân SARS trước đây không? (Nguyen Quang Minh, 29 tuổi, Dong Da, Ha Noi)

- Các bệnh nhân cúm hiện nay đang được điều trị tại Viện y học lâm sàng nhiệt đới, tại Viện Nhi quốc gia, Bệnh viện Nhi đồng II TP HCM, Bệnh viện nhiệt đới TP HCM và một số bệnh viện khác nếu có đều được cách ly nghiêm ngặt như đối với bệnh SARS.

- Có phải cúm A chỉ gây bệnh cho gà công nghiệp chứ không gây bệnh cho gà ta? Theo giáo sư, nên tiêu diệt toàn bộ gia cầm lông vũ để ngăn chặn dịch hay chỉ diệt những con bị bệnh? (Nguyen Van Xiem, 29 tuổi, TP HCM)

- Chúng ta không nên phân biệt gà công nghiệp với gà nuôi ở nhà. Nơi nào xảy ra dịch cúm gà, dù là ở gà gì, thì cũng cần tiêu huỷ triệt để. Nếu trong vùng đã có dịch thì nên tiêu diệt hết các loại gia cầm chứ không chỉ những con bị bệnh vì rất có thể chúng đã lây sang nhau.

- Cháu muốn biết phụ nữ đang mang thai nếu nhiễm loại cúm này thì thai nhi sẽ bị ảnh hưởng như thế nào? (Bao Dinh Le, 29 tuổi, TP HCM)

- Tất nhiên khi phụ nữ mang thai mà bị nhiễm virus cúm type A H5N1 thì sẽ nguy hiểm hơn là người bình thường vì cơ thể của người có thai có sức đề kháng không được tốt. Hơn nữa, không phải là một mà cả hai cơ thể sống đều phải chống chọi trước một nguy cơ của căn bệnh nguy hiểm.

- Đã lỡ ăn trứng gà, cút vào dịp Tết, liệu có sao không? Có nên cho trẻ nghỉ học trong lúc dịch bệnh không? (Trần Hải Yến, 32 tuổi, TP. Hồ Chí Minh)

- Như tôi đã nói, những sản phẩm thịt gia cầm có dịch, trong đó bao gồm cả thịt gia cầm lẫn sản phẩm của nó như trứng thì không nên ăn. Còn các cháu nhỏ, nếu không nằm trong vùng xảy ra dịch, vẫn nên cho cháu đi học bình thường, nhưng tăng cường sức khoẻ cho cháu, như giữ ấm, đeo khẩu trang, bồi bổ cơ thể... Còn ở vùng dịch, dù muốn hay không người ta cũng sẽ có các khuyến cáo phải cách ly tốt.

- Thưa GS, bệnh cúm gà ở VN khởi phát từ nguyên nhân nào? Lây qua từ nước khác hay là một nguyên nhân khác? Nó có đặc thù gì khác so với dịch cúm đã từng xảy ra tại Hong Kong? (Đào Thị Nhường, 39 tuổi, Hà nội)

- Về nguyên nhân sâu xa của dịch cúm gà ở nước ta, câu trả lời nằm ở phía những nhà thú y và chăn nuôi. Hiện nay, chủng gây bệnh ở nước ta, type A H5N1, giống chủng xảy ra ở Hong Kong năm 1997, và thực tế các trường hợp tử vong vừa qua đã chứng minh tính độc lực rất cao của chủng này, song virus cúm có biến đổi rất nhanh nên có thể cũng có những đặc điểm khác đang được tiếp tục nghiên cứu.

- Dịch cúm gà hiện nay có phải là loại bệnh mà dân gian thường gọi là "gà rù" không? Trước đây thỉnh thoảng ở làng tôi cũng có dịch gà chết hàng loạt, cho uống nước tỏi thì có con khỏi, con không. Người dân vẫn mổ thịt ăn nhưng không thấy ai bị lây cúm gà cả. Giáo sư có thể cho biết lý do không? (Ngo Quang Minh, 29 tuổi, Dong Da, Ha Noi)

- Rõ ràng dịch cúm gà lần này khác với bệnh gà toi, gà rù trước đây, Theo tôi được biết, gà toi thường do bệnh newcastle (cũng là một bệnh do virus nhưng không lây sang người) hoặc bệnh tả gà. Vì vậy, chúng ta không được chủ quan vì dịch cúm gà năm nay khác và nguy hiểm hơn rất nhiều so với các bệnh toi gà thông thường.

- Thưa giáo sư, một số người bán hàng nói ăn thịt gà nấu chín thì chắc chắn không bị lây bệnh, xin giáo sư cho biết đúng hay không? (Minh, 30 tuổi, Ha noi)

- Bản thân gà nếu được nấu chín thì thịt gà ấy không còn nguồn lây nữa. Nhưng nguy hiểm là ở chỗ khi ta làm thịt con gà sống và trong quá trình làm thịt nó, người làm bị lây nhiễm hoặc trong các dụng cụ để làm có chứa virus lây sang người.

- Thưa Giáo sư, nếu cũng là type A thì có một phần miễn dịch chéo, nghĩa là nếu ta tiêm phòng loại vacxin H3N2 và H1N1, là loại đang lưu hành ở Vietnam, thì ít nhiều cũng phòng được dịch bệnh này, nếu vậy xin Giáo sư cho biết sẽ phòng được khoảng bao nhiêu phần trăm? (Thu Giang, 31 tuổi, Giang Vo, Hanoi)

- Vacxin phòng bệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố bản thân từng con người đáp ứng miễn dịch như thế nào. Vì vậy, không thể nói chung được là vacxin có đáp ứng miễn dịch bao nhiêu phần trăm với mỗi con người, mà chỉ có thể nói là nó có một phần nào bảo vệ mà thôi.

- Đề nghị giáo sư cho biết bệnh cúm gà và bệnh cúm type A có khả năng tái nhiễm không ? (Yen, 29 tuổi, TP HCM)

- Hiện nay, còn quá sớm để nói về sự tái nhiễm với virus phân type cúm H5N1 vì nước ta mới có bệnh cúm. Virus cúm lại biến đổi khôn lường nên không thể nói trước là người đã bị cúm type A lần này có bị cúm type A lần sau hay không.

- Tôi hiện ở Mỹ, muốn về Việt Nam thăm gia đình. Nhưng tôi có nên về lúc vẫn còn dịch cúm gà không? (Bao Dinh Le, 29 tuổi, TP HCM)

- Hiện nay, tôi thấy rất nhiều người vẫn du lịch đến Việt Nam. Nếu chúng ta chủ động có các biện pháp phòng ngừa tốt thì vẫn có thể về thăm gia đình được. Tuy nhiên, điều này phụ thuộc vào ý muốn của từng cá nhân. Còn Bộ Y tế và các cơ quan chức năng khác đang triển khai các biện pháp tích cực để ngăn chặn dịch bệnh này.

- Xin giáo sư cho biết Bộ Y tế đã có những biện pháp phòng ngừa gì một khi đại dịch lây lan rộng? (Nguyễn Tiến Mạnh, 27 tuổi, Hà Nội)

- Bộ Y tế đã có thông báo về phòng chống cúm rộng rãi cho cộng đồng, bao gồm 4 điểm, như: Phải khoanh vùng dịch, không để lan rộng; Phòng hộ thật tốt và chặt chẽ đối với những người tiếp xúc với dịch cúm gà như nhân viên thú y, công nhân chăn nuôi, những người nuôi gia cầm bị dịch và những người làm nhiệm vụ huỷ gà; Có biện pháp nâng cao sức khoẻ, vệ sinh chung, vệ sinh cá nhân. Và nếu có các biểu hiện cúm như hắt hơi, sổ mũ, nhức đầu của cúm thì nên đến khám ở các cơ sở điều trị và nên cách ly tốt với người ở trong nhà.

Tất nhiên nếu đại dịch lây lan rộng thì các biện pháp này sẽ phải được tăng cường nhiều hơn, đồng thời phải phối hợp liên ngành. Chính phủ cũng đang tổ chức một ban phòng chống dịch liên ngành, và ban này sẽ sớm đi vào hoạt động.

- Khi đi qua vùng dịch, phải làm thế nào để chắc chắn rằng mình không mang virus về cho người thân? (Nguyễn Kiên Trung, 33 tuổi, Ninh Bình)

- Khó có thể nói rằng bạn có mang virus gây bệnh ở vùng dịch về không, vì còn tuỳ thuộc vào sự phòng vệ của bạn (có đeo khẩu trang không, có tiếp xúc trực tiếp với gà bệnh không, hoặc với bệnh nhân bị cúm không) và phải theo dõi ít nhất là 10-15 ngày, nếu thấy không có triệu chứng gì của cúm thì thôi.

- Xin hỏi giáo sư bệnh cúm này có gây ra tác dụng phụ gì không sau khi khỏi bệnh ? (Tuandh, 23 tuổi, 75 Tran Hung Dao)

- Các di chứng của bệnh cúm sau khi khỏi bệnh chắc chắn làm suy yếu cơ thể nói chung. Đường thở và phổi bị tổn thương cũng cần một thời gian để hồi phục.

- Gia đình tôi có cháu nhỏ 3 tháng tuổi. Chúng tôi nuôi gà ở tầng thượng. Hiện gà vẫn khoẻ. Việc nuôi gà có ảnh hưởng gì đến cháu nhỏ không? Khi đưa cháu đi đến những nơi đông người có phải đề phòng bảo vệ gi không? (Minh Ngoc, 29 tuổi, Dong Da, Ha Noi)

- Theo tôi, trong lúc đang có dịch cúm gà trầm trọng ở nhiều địa phương, việc nuôi gà và gia cầm trong cùng một căn lầu tập thể là không nên. Khi đưa trẻ đến nơi đông người, để chủ động bảo vệ tốt cho cháu, bạn nên cho cháu đeo khẩu trang. Tuy nhiên, mọi người cũng không nên thường xuyên đến những nơi đông người trong lúc này.

- Cám ơn VnExpress về cuộc trả lời trực tuyến của giáo sư Hoàng Thuỷ Long. Tôi rất quan tâm đến việc các y bác sĩ tham gia điều trị trực tiếp cho người bệnh bị cúm A có được chế độ phụ cấp trong những ngày làm việc không? (Viet Hong, 42 tuổi, Cau giay - Ha noi)

- Hiện nay, theo tôi được biết, Bộ Y tế có chủ trương cho các cán bộ nhân viên y tế trực tiếp điều trị bệnh nhân cúm A H5N1 và các cán bộ y tế vào ổ dịch được hưởng các trợ cấp và phụ cấp như chống một bệnh dịch nguy hiểm. Cụ thể mức như thế nào xin trực tiếp hỏi Cục Y tế dự phòng và Vụ Pháp chế của Bộ Y tế.

- Liệu có chuyện ta không thông báo đầy đủ số người mắc cúm type A H5N1 với WHO không? (Pham Hai Dang, 30 tuổi, Ngoc Khanh)

- Không. Tại vì ngay từ đầu, chúng tôi đã thông báo rất đầy đủ với Tổ chức Y tế thế giới. Các chuyên gia của WHO cùng làm việc với các cán bộ phòng chống dịch Việt Nam. Họ cũng đến các ổ dịch, cùng đến bệnh viện và bệnh phẩm của các bệnh nhân nghi ngờ cũng được gửi ngay từ đầu vụ dịch tới các phòng thí nghiệm chuẩn quốc tế để xác định.

- Sau Tết, người dân đi lại nhiều, sinh viên từ các tỉnh quay lại trường, vậy nguy cơ lan rộng bệnh cúm gà ở người có vì thế mà tăng lên không? Các phương thuốc Đông y có thể giúp con người kháng lại virus cúm, cụ thể là cúm gà không? (Vts, 29 tuổi, Dong Da, Ha Noi)

- Việc đi lại, giao lưu đông người là một nguy cơ làm dịch bệnh lan rộng, không chỉ riêng với cúm gà mà tất cả các bệnh dịch khác cũng vậy. Vì thế, chúng ta cần tăng cường chủ động phòng chống dịch cho bản thân mỗi người và cho cộng đồng. Đông y cũng có một số bài thuốc tốt để làm giảm tỷ lệ lây nhiễm, đặc biệt là các thuốc nhỏ mũi, súc họng và xông. Các bài thuốc truyền thống này nên được khuyến khích sử dụng trong phòng chống dịch.

- Có phải người nào mắc phải dịch cúm này thì coi như không có nào cách chữa trị hay không? Nếu có thể xin GS cho biết cách phòng chống dịch cúm này ở người. Xin chân thành cảm ơn giáo sư. (Trần Hoàng Vũ, 25 tuổi, 97/146 Nguyễn Văn Vĩ TP. HCM)

- Chúng ta biết tỷ lệ tử vong của cúm type A H5N1 là rất cao. Tuy nhiên, cũng đã có hai trường hợp được chẩn đoán là H5N1 nhưng đã vượt qua được cơn hiểm nghèo và ổn định. Như vậy, không hẳn là cứ bị nhiễm bệnh cúm A H5N1 là sẽ tử vong tất cả. Cách phòng chống ở người: chủ động phòng vệ cá nhân - tăng cường sức khoẻ, vệ sinh cá nhân, cách ly với nguồn dịch, nếu có vacxin đúng với type gây bệnh hiện nay thì nên sử dụng.

- Thưa giáo sư, hiện tại tôi vẫn thấy ở rải rác một số chợ của Hà Nội đang bán gà và một số gia cầm khác đã mổ hoặc còn sống. Tại sao TP Hà Nội là trung tâm của cả nước mà lại vẫn để hiện tượng đó xảy ra, kể cả một số cá nhân đi bán lẻ gà tại các ngõ xóm? Kính mong giáo sư có ý kiến sớm để chấm dứt tình trạng này cho người dân được yên tâm. Xin chân thành cảm ơn giáo sư. (Do Minh Hong, 35 tuổi, Nha so 6, nghach 165/39 Khuong thuong, Q.Dong da, Hanoi)

- Tôi xin nhường câu trả lời này cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, hoặc nếu của Hà Nội thì là Sở Nông nghiệp và UBND thành phố Hà Nội.

- Xin giáo sư cho biết, nếu một con muỗi đã hút máu con vật nhiễm virus cúm, rồi sau đó lại đốt con người, thì liệu con người có bị lây nhiễm cúm hay không? (Đào Thị Nhường, 39 tuổi, Hà nội)

- Người ta chưa chứng minh được đường lây truyền này. Có lẽ bệnh cúm lây truyền theo đường hô hấp và virus được tái tổ hợp tại những vật chủ nhất định.

- Việc tiêu hủy gà chết vì dịch cúm như hiện nay sẽ ảnh hưởng xấu đến môi trường đất, môi trường nước. Giáo sư có ý kiến gì về việc này? (Trần Quốc Tuấn, 23 tuổi, TP HCM)

- Theo tôi nếu ta thiêu huỷ gà có dịch bệnh theo đúng quy trình và các quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường thì chắc cũng không ảnh hưởng gì. Việc này cũng giống như khi ta chôn rác thải, nghĩa là phải tuân thủ đúng các quy định, quy chuẩn, phải khoanh vùng nghiêm ngặt, đặt xa các nguồn nước, xa nơi dân ở...

- Xin giáo sư cho biết: xà phòng, nước muối và các loại thuốc nhỏ mắt, mũi có phòng được virus cúm không? (Dhviet, 41 tuổi, Hanoi)

- Nói chung các chất sát khuẩn đều có tác dụng diệt virus, ở nhiệt độ 80 độ C trở lên trong vòng 30 phút thì virus cũng bị tiêu diệt.

- Thưa giáo sư, hiện tại mọi gia đình đều không dám ăn thịt gà, tuy nhiên theo thông báo thì thịt lợn cũng có nguy cơ bị lây nhiễm cúm. Vậy có cách nào nhận biết thịt lợn không bị bệnh để người dân yên tâm sử dụng? Bộ Y tế có cách quản lý nào đối với hộ kinh doanh gia súc gia cầm hay không? (Do Minh Hong, 35 tuổi, Nha so 6, nghach 165/39 Khuong thuong, Q.Dong da Hanoi)

- Thú y sẽ là cơ quan giám sát, kiểm soát dịch bệnh ở động vật. Lợn bị bệnh này cũng có các biểu hiện giống cúm như ốm, bỏ ăn, chảy nước mũi, tiêu chảy... Tất cả lợn bệnh đều bị cấm sử dụng làm thực phẩm. Bộ Y tế không có chức năng quản lý việc nuôi và kinh doanh gia súc, gia cầm; đây là chức năng của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Tuy nhiên, các bộ ngành sẽ cùng hỗ trợ và hợp tác với nhau chặt chẽ trong việc phòng chống bệnh dịch.

- Xin giáo sư cho biết ở Việt Nam hiện nay có những biện pháp gì để bảo vệ những người trong vùng có cúm gà? (Nguyễn Thanh Tùng, 23 tuổi, 68 Võ Văn Tần, TP HCM)

- Theo tôi được biết, chúng ta đang tích cực cung cấp các trang bị phòng hộ cá nhân cho những cán bộ, nhân viên, công nhân chăn nuôi thú y cũng như những người làm công tác tiêu huỷ gà bệnh, đồng thời cũng khuyến cáo mọi người tự tìm biện pháp phòng bệnh tốt nhất.

- Chúng tôi nghe nói dịch cúm gà thực chất đã bắt đầu từ một tỉnh phía Bắc vào tháng 8/2003. Tại sao cho đến tận đầu 2004, báo chí và các cơ quan hữu trách mới can thiệp để cho dịch bệnh lan rộng đến mức như hiện nay? (Nguyen Thi Thien Huong, 29 tuổi, Dong Da, Ha Noi)

- Việc phát hiện cúm gà từ bao giờ thì chúng tôi không được rõ. Nhưng khi có các biểu hiện người bị bệnh đặc biệt là một số cháu vào Viện Nhi và tử vong rất nhanh thì chúng tôi giám sát rất chặt chẽ, tích cực điều trị và trong một thời gian ngắn đã tìm thấy căn nguyên ở các bệnh nhi này là cúm A H5N1.

- Tôi được biết Nhật Bản hứa viện trợ cho Việt Nam một số thuốc phòng chống dịch cúm A. Thông tin này có chính xác không? Nếu đúng như vậy thì phải chăng Nhật Bản đã tìm ra vacxin phòng virus cúm H5N1? (Nguyen Kan Truong, 29 tuổi, HN)

- Nhật Bản có viện trợ cho chúng ta các thuốc để điều trị bệnh cúm, như dành 20 triệu yen để viện trợ cho chúng ta kháng sinh chống virus. Về vacxin còn đang nghiên cứu, hiện nay thế giới chưa có vacxin cho cúm A H5N1. Hy vọng, 6 tháng nữa có thể có.

- Th­­ưa giáo sư, liệu trong tương lai có thể có loại cúm nào nguy hiểm đối với người (lây lan nhanh trên diện rộng, khó chữa) như cúm gà đối với gà không? (Nguyen Hoang, 30 tuổi, Hai Ba Trung - HN)

- Chúng ta biết thế kỷ 21 bắt đầu bằng dịch SARS và năm nay bắt đầu với dịch cúm type A H5N1. Trong tương lai, chắc chắn thế giới sẽ phải đối mặt với nhiều dịch bệnh khác mà hiện ta chưa thể dự báo hoàn toàn chính xác. Tuy nhiên, chúng ta có thể thấy một vấn đề nổi lên là các căn nguyên dịch bệnh từ động vật sang người đang trở thành một tâm điểm đáng phải chú ý. Tình trạng lây lan các căn nguyên bệnh dịch từ động vật sang người là một mối lo ngại lớn đối với nhân loại. Điều đó cũng nói lên rằng, sự mất cân bằng của hệ sinh thái và sự huỷ hoại của loài người đối với môi trường có thể là một nguyên nhân dẫn đến những hiểm hoạ này.

- Kính chào giáo sư, ở trên tôi có thấy giáo sư nói các sản phẩm như trứng gà, trứng chim tốt nhất là không sử dụng. Vậy còn trứng vịt thì sao? Virrus cúm có ở trong lòng trứng hay chỉ ở ngoài vỏ? Các loại thịt như ngan, vịt có cần phải tránh không? (Hà Thu, 30 tuổi, Hà Nội).

- Các loại trứng và thịt gia cầm nói chung đều không nên ăn. Mầm bệnh có thể truyền qua phần bên trong của trứng. Nếu vỏ trứng lại dính phân gia cầm bị bệnh thì mối nguy hại càng lớn.

- Thưa giáo sư, được biết là chính phủ Nhật sẽ hỗ trợ Việt Nam 10.000 viên thuốc Taminflu. Vậy thuốc này có tác dụng hỗ trợ gì không trong việc phòng chống dịch cúm lần này, vì tôi đang nhờ mua cho toàn bộ nhân viên của văn phòng nhưng phải 4 ngày nữa mới có thuốc? (Do Minh Hong, 35 tuổi, Nha so 6, nghach 165/39 Khuong thuong, Q.Dong da Hanoi)

- Qua kết quả thực tế sử dụng Taminflu để điều trị cho các bệnh nhân ở Viện Nhi và Viện Lâm sàng các bệnh nhiệt đới, chúng tôi thấy thuốc này có những hiệu quả nhất định nên trong phác đồ điều trị của Bộ Y tế có khuyến cáo sử dụng nó để điều trị. Song thuốc điều trị bệnh không phải là vacxin phòng bệnh vì thuốc chỉ có tác dụng trong một thời gian ngắn rồi đào thải.

- Thưa giáo sư, có nên tiêm phòng cúm type A không, đặc biệt đối với trẻ em? Virus gây cúm gà cũng như cúm A sống được ngoài môi trường tự nhiên trong bao lâu? (Nguyên Ương, 32 tuổi, Hà Nội)

- Dưới tác dụng của các tia tử ngoại, của sức nóng, gió và các yếu tố ngoại cảnh, virus cúm có thể tồn tại trong tự nhiên tối đa 24 h. Dưới ánh mặt trời gay gắt thì thậm chí chỉ sống được vài giờ. Nếu tồn tại trong phân hoặc trong chất nhớt dãi của gia cầm, virus cúm có thể sống lâu hơn.

- Chào giáo sư, xin ông cho biết nếu đang bị cảm (như cảm cúm thông thường) mà đi vào khu vực lây nhiễm thì khả năng mắc bệnh có cao hơn không? (Huong, 28 tuổi, Ha noi)

- Khi bị ốm hoặc cảm thông thường là lúc cơ thể đang rất dễ bị cảm nhiễm, như vậy là rõ ràng dễ mắc bệnh hơn.

- Hiện nay, bệnh cúm gà đang diễn biến nguy hiểm và chưa có vacxin. Vậy giáo sư có thể đưa ra những dấu hiệu lạc quan nào trong việc chặn đứng căn bệnh này không? (Tran Duc Chung, 29 tuổi, Dong Da, Ha Noi)

- Dấu hiệu lạc quan nhất là chúng ta cùng đồng lòng để phòng chống dịch bệnh. Không chỉ những người làm công tác y tế như chúng tôi - những người xung kích trong mặt trận này - mà nếu mọi người cùng chủ động phòng chống dịch bệnh, có ý thức cao trong việc bảo vệ sức khoẻ, cách ly ổ dịch và tiêu diệt triệt để các nguồn lây nhiễm thì rõ ràng chúng ta có thể ngăn chặn được.

- Xin chào giáo sư. Xin giáo sư cho biết hiện nay đã có bao nhiêu tỉnh thành bị virus H5N1 và bao nhiêu tỉnh thành đã phát hiện bệnh nhân bị nhiễm virus này. Xin cảm ơn giáo sư. (Nttl, 23 tuổi, Quan thanh)

- Dịch cúm gà theo thông tin tôi nhận được là 29 tỉnh thành trong toàn quốc. Nhưng bệnh nhân được xác định nhiễm H5N1 chỉ phân bố ở 7 tỉnh thành, còn cúm A thì ở 14 tỉnh thành.

- Ông có thể tiên đoán bao lâu nữa sẽ dẹp được dịch cúm gà ở Việt Nam và liệu kết quả có tốt đẹp như SARS không? (Quynh Nhu, 31 tuổi, Hochiminh)

- Sự tiên đoán về ngăn chặn dịch cúm gà là ở sự nỗ lực của ngành y tế, sự tiến bộ của khoa học, sự hợp tác chặt chẽ giữa nhiều bộ ngành như thú y, chăn nuôi, và ý thức phòng bệnh chủ động cao của tất cả mọi người. Nếu ai cũng đồng lòng và ý thức được việc chủ động phòng bệnh tích cực này thì chắc chắn trong một thời gian không dài chúng ta sẽ ngăn chặn được dịch bệnh.

Tôi rất mong muốn tất cả mọi người cùng vào cuộc như đã từng chiến thắng dịch SARS và chúng ta sẽ cùng mừng thắng lợi này cho sức khoẻ chung của cả cộng đồng.