Thống đốc Lê Đức Thúy: 'Giá cổ phiếu có yếu tố ảo'

Thống đốc Lê Đức Thúy. Ảnh: A.T.

VN-Index sắp đạt kỷ lục 1.000 điểm, giá nhiều loại cổ phiếu tăng vùn vụt, dịch vụ cầm cố chứng khoán nở rộ. Trước những diễn biến đó, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Lê Đức Thúy cho rằng ngân hàng nhất thiết không được huy động vốn để đầu tư chứng khoán.

- Quan điểm của Thống đốc như thế nào về giá trị cổ phiếu với tư cách là một phương tiện để cầm cố?

- Đây là một câu hỏi khó. Nếu nói không khéo có thể tác động theo chiều hướng bất lợi cho thị trường. Tôi đánh giá, giá cổ phiếu của hầu hết các doanh nghiệp niêm yết ở Việt Nam tăng lên về mặt chiều hướng là đúng vì không ít doanh nghiệp khi cổ phần hóa, mệnh giá cổ phiếu của nó được định trên giá trị tài sản rất thấp theo cơ chế tập trung quan liêu cũ, trên giá trị sổ sách. Một ngôi nhà đã khấu hao gần hết nhưng khi bán thì chỉ riêng mảnh đất cũng đã gấp mấy lần giá trị của nó rồi, giá thị trường của nó lên là một xu hướng đúng. Bên cạnh đó là một số doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả, hứa hẹn những triển vọng tương lai nên thị trường chấp nhận với mức giá cao.

Tuy nhiên, nếu cá nhân tôi khi định đầu tư vào thị trường này thì cũng nhận thấy có những yếu tố không phản ánh đúng thực với giá trị của nó, những yếu tố ảo. Một mặt là do những thông tin minh bạch về các doanh nghiệp phát hành cổ phiếu không phải đã được đảm bảo, kiểm chứng khách quan. Đến những thị trường chứng khoán lâu năm như New York (Mỹ) mà vẫn có những tập đoàn gian lận về sổ sách tài chính để báo cáo sai sự thật. Ở đây tôi không nói là tất cả các doanh nghiệp Việt Nam, nhưng để nói rằng hoàn toàn tin cậy vào tính minh bạch, chính xác là khó, mà hệ thống giám sát, kiểm tra của chúng ta thì chưa đủ mạnh.

Thứ hai, là từ tâm lý đầu tư theo phong trào. Tôi thấy có nhiều người nội trợ cũng đi mua chứng khoán, giống như mua đất trước đây; nghĩ rằng nó sẽ lên giá nữa nên sẵn sàng thế chấp nhà cửa vay tiền ngân hàng để đầu tư. Chính những người ấy một mặt góp phần đẩy giá chứng khoán lên nhưng cũng có thể họ là những người góp phần làm cho giá chứng khoán sụt giảm ngoài mức đáng có của nó.

- Thống đốc có thể cho biết tình hình cho vay cầm cố chứng khoán của các ngân hàng thương mại hiện nay?

- Thứ nhất, cho vay đầu tư chứng khoán, cho vay thông qua cầm cố cổ phiếu là một hoạt động được phép làm theo thông lệ quốc tế. Cho vay để đầu tư chứng khoán có mức độ rủi ro cao hơn vì thị trường chứng khoán biến động khó lường, nhiều khi chỉ một tin đồn thôi cũng có thể làm nó đảo chiều.

Đó là chưa kể là nếu có một quyết định chính sách không thận trọng cũng có thể ảnh hưởng. Ví dụ như quyết định gần đây của Ngân hàng Trung ương Thái Lan khi yêu cầu đầu tư nước ngoài gián tiếp vào Thái Lan phải găm lại 30% vốn đã lập tức làm cho thị trường chứng khoán nước này sụt giảm 15% chỉ trong một ngày.

Ban lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước chúng tôi đã phân tích kỹ thực trạng cho vay này đến đâu. Con số mà chúng tôi nắm được là khoảng 2% tổng dư nợ tín dụng trong nền kinh tế. Đó là mức mà nếu có ảnh hưởng gì cũng không gây hệ quả lớn. Tuy vậy, chúng tôi đã có văn bản nhắc nhở các tổ chức tín dụng thận trọng trong hoạt động cho vay này. Thứ nhất là không được phép dùng tiền huy động để cho chính công ty chứng khoán của ngân hàng mình đem đi đầu tư chứng khoán. Kênh này là kênh rủi ro và không được phép làm. Ví dụ ngân hàng A lập ra một công ty chứng khoán của mình rồi lại lấy tiền huy động của chính mình về đưa cho công ty chứng khoán đi đầu tư thì đó là rủi ro lớn, vì nó không tách bạch giữa mức độ an toàn vốn của công ty chứng khoán với lượng vốn đưa sang đầu tư.

Còn việc cầm cố cổ phiếu thì đó là quyền của các tổ chức tín dụng, vì cổ phiếu cũng là một tài sản, nó có giá trị thật chứ không phải là một thứ bong bóng. Tổ chức tín dụng có quyền đánh giá tài sản ấy khi quyết định nhận cầm cố cho vay. Có thể người ta vay để đầu tư chứng khoán, cũng có thể vay để làm việc khác. Nhưng khi cho vay cầm cố cổ phiếu thì phải có sự đánh giá thận trọng giá trị cổ phiếu đó. Các tổ chức tín dụng, chúng tôi không chỉ đạo, đều cho vay thấp hơn nhiều so với thị giá của cổ phiếu. 

- Vì sao ngân hàng không được cho vay công ty chứng khoán trực thuộc nhưng lại được cho vay đối với những công ty chứng khoán khác?

- Ngân hàng có thể làm một tập đoàn kinh doanh đa năng. Nhưng tính chất nhạy cảm của hoạt động đòi hỏi kinh doanh cái gì thì phải giới hạn bởi các hệ số an toàn của bản thân nó. Ngân hàng có thể lập ra một công ty dịch vụ, chưa nói đến là công ty chứng khoán, nhưng không thể giải quyết nhu cầu vốn của doanh nghiệp đó bằng cách lấy vốn của ngân hàng đi huy động.

Vì sao như vậy? Khi thành lập doanh nghiệp thì phải có vốn điều lệ, vốn đó được khấu trừ vào vốn điều lệ của ngân hàng. Ví dụ ngân hàng có 1.000 tỷ vốn, thành lập một lĩnh vực kinh doanh mới phải bỏ sang đó 100 tỷ thì vốn để tính hệ số an toàn hoạt động tín dụng của ngân hàng chỉ còn 900 tỷ. Còn hoạt động cho vay với tổ chức khác, mức độ an toàn của nó được gắn với 100 tỷ vốn đã được chuyển sang. Nếu anh biến nó thành một kênh không có giới hạn, huy động vốn từ ngân hàng rồi chuyển sang cho công ty chứng khoán để đầu tư thì anh đã phá vỡ nguyên tắc hạn chế rủi ro trong hoạt động của ngân hàng thương mại.

Trước đây, những ngân hàng như Việt Hoa, Châu Á - Thái Bình Dương, Nam Đô… đổ vỡ là vì sao? Nhà kinh doanh đi vay ngân hàng khó, lãi suất lại cao, tài sản thế chấp không có trong khi lại có nhu cầu đầu tư vào bất động sản nên nghĩ ra cách thành lập một ngân hàng, huy động được vốn bao nhiêu thì đưa về đầu tư cho chính các dự án của họ là bất động sản, đầu tư vào doanh nghiệp… Đến lúc thị trường bất động sản biến động xấu, bán không được thì ngân hàng mất khả năng thanh toán.

V.P. - S.L. ghi