Trẻ khổ vì phải 'gánh' ước mơ cho người lớn

Căng thẳng, ruột gan "rối như tơ vò"... là tâm trạng của Hoàng Linh, học sinh THPT ở TP HCM khi mùa tuyển sinh ĐH đã cận kề. Linh ước mơ trở thành kiến trúc sư, trong khi mẹ nhất định bắt cô thi vào ĐH Y Dược.

Linh cho biết, ngày trẻ, mẹ ước mơ làm bác sĩ nhưng 3 lần thi vào ĐH Y Hà Nội không đỗ, nên đành học sư phạm và yên phận làm cô giáo dạy hóa, sinh. Ngay khi có con, bà đã nung nấu mong muốn con gái sẽ là một nữ bác sĩ tương lai.

Ba tuổi, Linh đã được định hướng nghề nghiệp khi thường xuyên cùng mẹ tập làm bác sĩ, y tá với những bộ đồ chơi chuyên khoa bằng nhựa. Câu nói "lớn lên con sẽ làm bác sĩ" đã trở thành câu trả lời cửa miệng của Linh ngày bé tại các cuộc thi "bé khỏe bé đẹp", hay khi một ai đó vô tình hỏi: "Sau này lớn lên con thích làm gì?".

Khi Linh học lên THCS, ước mơ "có con làm trong ngành y" của mẹ càng được hun đúc thêm, vì kết quả học hai môn sinh, hóa của cô rất xuất sắc. Niềm tin con trở thành bác sĩ của mẹ mạnh mẽ quá, khiến Linh hoảng sợ khi nhận thấy mình chẳng có chút hứng thú nào với ngành này.

"Vì muốn trở thành kiến trúc sư, nên em đã âm thầm học vẽ từ cuối lớp 11. Nhưng sắp tới em sẽ phải đăng ký tuyển sinh rồi, chưa biết nói thế nào cho mẹ hiểu, sợ mẹ buồn", Linh tâm sự.

Không ít bạn trẻ bối rối vì không biết nên chọn ngành nghề theo định hướng gia đình, hay năng lực và mơ ước của bản thân. Ảnh: Kiên Cường

Giống như Linh hồi nhỏ, bé Kin, mới 4 tuổi, quận Phú Nhuận cũng đang phải "gánh ước mơ" trở thành một họa sĩ trong tương lai của ông bà ngoại.

Chị Thu Hoài, mẹ Kin, hiện công tác trong ngành ngân hàng, cho biết ông bà ngoại bé đều là giáo viên dạy mỹ thuật đã nghỉ hưu, và chỉ có một mình chị là con. Ngay từ nhỏ chị bộc lộ hạn chế về năng khiếu mỹ thuật, nên bao nhiêu kỳ vọng, bây giờ ông bà đặt cả vào bé Kin.

Theo chị Hoài, Kin được bố mẹ gửi cho ông bà ngoại từ 4 tháng tuổi và lên 2 tuổi, Kin đã ngồi vào bàn học vẽ cùng ông như các học sinh thực thụ. Hiện Kin đã đi mẫu giáo, nhưng ông luôn tranh thủ "huấn luyện" cháu vẽ ngay khi được bà đón từ trường về, trước khi vợ chồng chị tạt qua đón con.

"Kể ra thì cháu cũng có chút năng khiếu thật. Nhưng trẻ con, đứa nào mà chẳng thích vẽ vời, rồi tô màu. Nhiều lúc vào giờ học vẽ, thấy cháu cũng không hào hứng, nhưng ông bà nhiệt tình quá, vợ chồng tôi cũng ngại, không dám nói sợ ông bà tự ái", chị Hoài tâm sự.

Cha mẹ nên để trẻ phát triển năng khiếu theo tự nhiên. Ảnh: L.H.

Những trường hợp như Linh, hay bé Kin không cá biệt. Sự áp đặt ước mơ của người lớn lên con trẻ, thường thấy rõ ở các gia đình có con chuẩn bị tốt nghiệp THPT và đang đứng trước những sự lựa chọn nghề nghiệp cụ thể.

Theo kết quả khảo sát của đề tài "Vai trò của cha mẹ đối với việc hướng nghiệp cho con" tại TP HCM của sinh viên ĐH Mở TP HCM Nguyễn Bảo Huân Chương, hơn 93% phụ huynh muốn con thi ĐH theo định hướng của gia đình. Trong đó, gần 50% trả lời không hiểu hết tính cách, sở thích, năng khiếu, nguyện vọng của con. Nhóm nghề được các gia đình quan tâm và muốn con theo học nhiều nhất là bác sĩ, dược sĩ, kinh tế, tài chính với 12%.

Chuyên gia tâm lý Trần Thị Hồng Hà - Trung tâm tư vấn Tình yêu - hôn nhân - gia đình, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam cho rằng nhiều người lớn đang áp đặt những ước mơ dang dở thời trẻ của mình lên con cháu một cách không ý thức. Không ít người sẵn sàng hy sinh để giúp trẻ đạt được mơ ước của mình, bất chấp năng khiếu, xu hướng và nguyện vọng của các em.

Cũng theo bà Hà, trước mỗi mùa tuyển sinh, rất nhiều bạn trẻ điện thoại đến trung tâm xin tư vấn cách đề đạt nguyện vọng vì bị cha mẹ cố hướng nghề mà các em không có năng khiếu, không say mê.

'Một số em thương cha mẹ nên vẫn chấp nhận học theo ý muốn của gia đình, nhưng âm thầm đau khổ và chịu đựng. Thực tế tư vấn cho thấy, không ít em tuy vẫn cố gắng nhưng cuối cùng bị rơi vào khủng hoảng, rồi buông xuôi tất cả", bà Hà nói.

Bà Hà cho rằng, mong muốn con giỏi giang, thành đạt của các bậc làm cha mẹ là chính đáng, nhưng nhất thiết phải để ý đến năng khiếu của trẻ trong cả quá trình phát triển. Vì nếu không có hoặc thiếu năng khiếu, không niềm có say mê, trẻ khó lòng tiến bộ, thành đạt được trong nghề nghiệp tương lai.

Tuy nhiên, chuyên gia tâm lý này khuyên các gia đình chỉ nên kín đáo theo sát sự phát triển đó, và vun đắp hướng dẫn các em chứ không áp đặt cứng nhắc.

"Riêng đối với các gia đình có con sắp tốt nghiệp THPT, nếu không tự đưa ra được những định hướng hợp lý, nên sử dụng những phương pháp hỗ trợ như bảng trắc nghiệm, hoặc đưa con đến trung tâm hướng nghiệp để được giúp xác định sự phù hợp giữa đặc điểm của trẻ với các loại nghề nghiệp", bà Hà chia sẻ.

Lan Hương

 .