Đồng Đậu - khu di tích khảo cổ lớn nhất Việt Nam

Một số hiện vật khai quật ở Đồng Đậu.

Trong một lần làm đường giao thông năm 1962, người ta đã đào một phần gò Đậu (tại Đồng Đậu, thị trấn Yên Lạc, Vĩnh Phúc) và phát hiện nhiều di chỉ cổ. Qua nhiều đợt khai quật, thám sát của các nhà khoa học trong và ngoài nước, di chỉ này đã cung cấp hàng nghìn hiện vật đồ đá, đồng hoặc bằng xương, gốm...

Lần khai quật đầu tiên được tiến hành vào năm 1965 đã cho thấy khu di tích có một lượng di chỉ hết sức phong phú, đa dạng. Từ đó đến nay, Đồng Đậu đã trải qua 6 lần khai quật, nhiều nhất so với tất cả các khu vực khảo cổ khác. Đồng Đậu từ một gò đất hiền lành đã trở thành một địa điểm khảo cổ học quan trọng vào bậc nhất trong việc nghiên cứu về quá trình hình thành cộng đồng Việt cổ ở Đồng bằng sông Hồng - biểu tượng của sự hình thành dân tộc.

Khu di tích Đồng Đậu trải dài từ tỉnh Phú Thọ tới khu vực ven sông Hồng, ngoại thành Hà Nội. Với độ dày 4m, di tích Đồng Đậu có 4 tầng văn hóa với tiến trình thời gian từ dưới lên. Ở lớp dưới cùng (cổ nhất), có nhiều đồ đá và xương, được xác định là có cách đây trên 3.000 năm. Lớp thứ hai có nhiều đồ đá và đồng. Lớp thứ ba cũng là đồ đá và đồ đồng nhưng mới hơn và kỹ thuật đã tinh xảo hơn. Lớp thứ tư có nhiều đồ gốm và cả một ngôi mộ cổ còn gần nguyên vẹn, với niên đại cách đây khoảng 2.500 năm. Bốn tầng văn hóa này phản ánh tương đối toàn diện quá trình hình thành và sự phát triển kinh tế, văn hóa của người Việt Cổ. Những tài liệu khoa học thu được từ lòng đất Đồng Đậu đã góp phần chứng minh nguồn gốc bản địa của văn hóa Đông Sơn và cung cấp nhiều sử liệu gốc để nghiên cứu thời dựng nước đầu tiên của dân tộc - thời Hùng Vương.

Là người trực tiếp điều hành công tác khai quật khu di tích Đồng Đậu và có nhiều công trình nghiên cứu về khu di tích, Phó giáo sư Hoàng Xuân Trinh, Viện phó Khảo cổ học, đánh giá: "Với những di vật khai quật được, Đồng Đậu hiện nay là khu di chỉ khảo cổ học lớn nhất Việt Nam, với diện tích rộng nhất, tầng văn hóa dày nhất, và số di vật phong phú, đồ sộ nhất, lâu đời nhất".

Đồng Đậu đã được xếp hạng di sản văn hóa cấp quốc gia. Tỉnh Vĩnh Phúc dự kiến xây dựng một bảo tàng khảo cổ học ngoài trời, ngay trên diện tích đã được khai quật, trưng bày những hiện vật đã khai quật được trong một không gian tự nhiên vốn có của nó. Bảo tàng này sẽ giúp du khách hình dung một cách sinh động, cụ thể về khu di tích cũng như về đời sống của người Việt cổ ở khu vực đồng bằng sông Hồng.

(Theo Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật)