'Nước sạch sẽ trở thành món hàng xa xỉ nếu tăng giá'

"Nếu giá nước tăng thì nó sẽ trở thành một món hàng xa xỉ vì người lao động nghèo chỉ dám dùng nước sạch để nấu ăn", ông Đặng Đức Dũng, cán bộ nghiên cứu xã hội Mặt trận tổ quốc TP HCM cho biết.
> Giá nước tại TP HCM có thể tăng tới 75% / Trị bệnh 'thất thoát nước', TP HCM cần hơn 100 triệu USD

Phương án tăng giá nước sinh hoạt đến gần 77,8% được Viện kinh tế, Viện nghiên cứu phát triển thành phố, Sở Tài chính thẩm định xong và đang nằm trên bàn của lãnh đạo TP HCM chờ duyệt. Tuy nhiên việc tăng cao đột ngột này khiến nhiều người dân bị "sốc", Hội nghị lấy ý kiến về phương án tăng giá nước ở Mặt trận tổ quốc TP HCM chiều nay cũng nhận được những ý kiến tương tự của hầu hết đại biểu.

Thất thoát nước tăng theo từng năm nhưng Tổng công ty cấp nước Sài Gòn lại đòi tăng giá nước. Ảnh: Kiên Cường

Hiện, giá nước tại TP HCM đang áp dụng theo đơn giá từ năm 2004. Phương án mới, giá nước sinh hoạt 2.700 đồng một m3 một hộ mỗi tháng (dùng dưới 16 m3 một tháng) hiện nay sẽ tăng lên thành 4.800 đồng một m3. Xài trên 16 m3 một tháng, mỗi hộ sẽ phải chi trả cao hơn 3.000 đồng một m3 (từ 5.400 tăng lên thành 8.400 đồng một m3).

"Tăng giá quá cao như vậy thì gánh nặng sẽ đổ lên vai người nghèo. Đến một thời điểm nào đó, người dân lao động thu nhập thấp (nhất là vùng ven) sẽ coi nước sạch như món hàng xa xỉ và chỉ dám dùng để nấu ăn. Một số nơi sẽ khoan giếng, đào nước ngầm để lấy nước xài cho các mục đích khác", ông Dũng nêu thực tế tại hội nghị.

Đứng về góc độ khác, nguyên Phó chủ tịch Mặt trận tổ quốc TP HCM Lê Hiếu Đằng cho rằng nước sạch là một nhu cầu tất yếu và nhà nước phải lo cho dân, kinh tế phát triển thì người dân phải được hưởng lợi còn đằng này toàn phải bắt người dân đóng góp.

Hội trường sôi động hẳn lên trước phát biểu của "ông mặt trận" Đằng, hàng loạt cánh tay tiếp tục đưa lên chất vấn vai trò của các cơ quan chức năng khi tỷ lệ thất thoát tăng theo từng năm, chất lượng nước đáng lo ngại, trong khi đó Tổng công ty cấp nước Sài Gòn (Sawaco) lại đòi tăng giá.

Một thực tế là ở TP HCM tỷ lệ thất thoát nước đang ở mức rất cao: 40%. "Gần như chúng ta đang xài nước theo kiểu "ăn một nửa bỏ một nửa". Hầu như năm nào thành phố cũng cấp kinh phí chống thất thoát nhưng vẫn không ăn thua, trách nhiệm này thuộc về ai", nguyên Phó chủ tịch Hội đồng nhân dân TP HCM Trương Văn Đa chất vấn.

Ngoài ra, cách tính toán của các bên thẩm định giá cũng bị đại biểu đặt vấn đề. Theo phương án tăng giá, năm 2004, thu nhập bình quân một người thành phố mỗi tháng là hơn 1,16 triệu đồng thì mức chi trả cho tiền nước là 0,89%, cách tính tương tự với năm 2008 là hơn 2,26 triệu đồng và 0,93%. Sawaco phân tích hai hệ số chi trả tiền nước gần như tương đương ở hai thời điểm nên việc tăng giá không ảnh hưởng gì nhiều đến cuộc sống người dân.

Lập luận này bị các đại biểu phản bác ngay lập tức vì không phải tất cả mọi người đều thu nhập như vậy, người nghèo, nhất là công nhân có đời sống bấp bênh có đồng lương rất thấp. Giá nước lên, các chi phí khác sẽ tăng theo đẩy giá thành sản phẩm lên cao, người dân càng khó khăn hơn. "Sao không tăng theo lộ trình từng năm khoảng từ 10 đến 20%", một người dân phát biểu.

Không phủ nhận các ý kiến của đại biểu nhưng Tổng công ty cấp nước SàiGòn - Sawaco, Viện nghiên cứu phát triển thành phố đều cho rằng tăng giá nước là điều không thể tránh khỏi, thậm chí thành phố đang chậm trễ trong việc này.

"Nếu cứ bàn tới bàn lui như thế này thì chúng ta không có tiền tái đầu tư các dự án chống thất thoát nước. Giá nước mới được thẩm định theo cách tính toán dựa vào các chi phí theo đúng quy định, còn giá này ảnh hưởng như thế nào đến cuộc sống người dân là vấn đề khác", Phó phòng nghiên cứu phát triển đô thị Viện nghiên cứu phát triển thành phố Hoàng Thị Kim Chi phân tích.

Tổng giám đốc Sawaco Trần Đình Phú phân tích từ nay đến năm 2025, Sài Gòn cần khoảng 4 tỷ USD để đầu tư các dự án cấp nước, triển khai hệ thống mạng... "Đáng lẽ việc tăng giá nước phải làm từ năm 2004, vì vậy bây giờ đã là trễ. Nếu tăng từ cách đây 5 năm thì chắc mỗi năm cũng chừng 10-20% chứ không đột ngột lên cao gần 77,8 như vây giờ", ông Phú nói.

Người đứng đầu Sawaco khẳng định, nếu thành phố thông qua giá mới thì từ nay đến năm 2013 mức này sẽ không thay đổi nhiều.

Phương án tăng giá nước sạch năm 2009

Kiên Cường