Tai nạn lao động có thể làm chết 1.200 người mỗi năm

Ông Vũ Như Văn. Ảnh: Hồng Khánh.

Trao đổi với VnExpress, ông Vũ Như Văn, Cục phó An toàn lao động, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội cho biết, gần 50% số vụ tai nạn là do lỗi của chủ sử dụng. Không ít doanh nghiệp chỉ quan tâm đến lợi nhuận, vi phạm an toàn lao động.

- Thưa ông, tại sao hiện nay sản xuất đã được cơ khí hóa, không còn làm thủ công, nhưng tai nạn lao động vẫn liên tiếp xảy ra, năm sau luôn cao hơn năm trước?

- Có nhiều nguyên nhân. Thứ nhất là công tác thống kê báo cáo trước đây chưa được làm tốt, chỉ có 3-5% doanh nghiệp báo cáo số vụ tai nạn lao động. Nhưng nay, tỷ lệ doanh nghiệp báo cáo đã nâng lên 8-10%, đồng nghĩa số vụ tai nạn cũng tăng lên.

Thứ hai, trước kia doanh nghiệp ít, nhưng nay đã lên tới 250.000. Gia tăng doanh nghiệp và lực lượng lao động, nhưng công tác thanh tra, giám sát việc chấp hành quy định an toàn lao động, nhất là tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chưa đạt yêu cầu. Hệ thống thanh tra lao động hiện nay vừa thiếu, vừa yếu. Trong số 350 thanh tra viên của cả nước chỉ hơn 100 là thanh tra an toàn lao động. Trong đó, số mới ra trường vào làm thì chưa đủ kinh nghiệm. Số cũ thì nhiều trường hợp nghiệp vụ chuyên môn không phù hợp.

Thứ ba là nhận thức của doanh nghiệp đối với an toàn lao động chưa đúng và đầy đủ, nhất là đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nếu bảo họ là vô cảm hay thờ ơ với lao động thì hơi nặng. Nhưng đúng là có những lúc họ nhận thức chưa đúng, chỉ quan tâm tới lợi nhuận mà ít quan tâm tới lao động. Nhiều doanh nghiệp huy động công nhân làm thêm, tăng ca, nhưng chưa quan tâm cải thiện điều kiện làm việc. Việc huấn luyện an toàn cho lao động đôi khi chỉ làm hình thức. Đặc biệt, nhiều công ty khoán trắng cho lao động, thiếu sự kiểm tra.

Về phía lao động, do thiếu hiểu biết, ý thức kỷ luật kém, mải chạy theo tiến độ nên đã dẫn đến tai nạn. Có trường hợp quy định an toàn lao động đã có, nhưng người ta không tuân thủ. Ví dụ vụ nổ xà lan ở Bến Lức, Long An. Theo cơ quan điều tra thì quy trình không cho phép vừa phun sơn, vừa hàn vì dung môi của sơn có thể gây nổ. Nhưng thực tế vẫn xảy ra vụ nổ.

Trong báo cáo của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội đã nêu rõ 80% số vụ tai nạn là do cả lao động và chủ sử dụng vi phạm. Trong đó nguyên nhân từ chủ sử dụng chiếm 48,62%, còn lao động 35,5%.

- Bộ Lao động quản lý nhà nước về an toàn lao động, vậy trách nhiệm của Bộ về vấn đề này thế nào?

- Bộ Lao động chịu trách nhiệm ban hành các văn bản quy phạm nhà nước về an toàn lao động và tiến hành thanh tra việc chấp hành các quy phạm đó. Đến giờ phút này có thể nói các văn bản về an toàn lao động đã khá đầy đủ, động đến lĩnh vực nào đều có. Tuy nhiên, công tác thanh tra nhà nước về lao động làm chưa thường xuyên, thiếu nhạy bén, chưa tập trung vào những hoạt động trọng điểm. Hiệu quả, hiệu lực của thanh tra chưa cao.

- Văn bản về an toàn lao động đã khá đầy đủ, nhưng quan trọng là chúng phải "ngấm" tới doanh nghiệp và lao động. Ông đánh giá thế nào về vấn đề này? 

- Doanh nghiệp chưa thực hiện đúng các quy chuẩn an toàn lao động. Các quy phạm, tiêu chuẩn đôi khi xây dựng rất nhiều, nhưng công tác chuyển tải xuống địa phương, doanh nghiệp chưa được làm tốt. Mỗi một tiêu chuẩn in ra khoảng 1.000 cuốn thì ăn thua gì, không thể gửi hết cho địa phương, nên có khi chúng lại nằm trong kho.

Nguyên nhân thứ hai là doanh nghiệp đã biết về các quy chuẩn an toàn lao động, nhưng chủ quan, coi thường pháp luật. Thực tế, doanh nghiệp không phải không thực hiện được, bởi các quy chuẩn được xây dựng trên cơ sở điều tra thực tế. Trước tôi làm bên thanh tra, để xây dựng quy phạm khai thác đá, tôi phải xuống doanh nghiệp khảo sát, rồi mở hội thảo ở Phú Lý (Nam Hà) với sự tham gia của các đội trưởng sản xuất, quản lý các hợp xã, thống nhất với họ làm sao cho hợp lý. Nhưng cuối cùng đi kiểm tra họ có thực hiện đâu.

- Có ý kiến cho rằng quy định về xử phạt doanh nghiệp vi phạm pháp luật trong lĩnh vực an toàn lao động còn chưa đủ mạnh, khiến doanh nghiệp phớt lờ. Ông nghĩ thế nào đề điều này?

- Thường khi phát hiện sai phạm thanh tra sẽ kiến nghị doanh nghiệp sửa đổi. Họ cố tình không làm thì sẽ phúc tra. Nếu sau đó vẫn không làm thì mới xử phạt. Phát hiện ra vi phạm có nguy cơ dẫn đến tai nạn thì thanh tra được quyền đình chỉ hoạt động của doanh nghiệp.

Thanh tra viên được phạt tối đa 200.000 đồng, chánh thanh tra được phạt tối đa 20 triệu đồng đối với một hành vi vi phạm. Theo tôi, quy định phạt lao động 200.000 đồng đã đủ mạnh, vì đó là số tiền không nhỏ so với lương của công nhân. Còn đối với giám đốc, phạt một hành vi vi phạm 20 triệu đồng thì quá nhỏ vì ông ta lại lấy tiền của doanh nghiệp để nộp phạt.

Nhưng trong lĩnh vực này, phạt tiền chưa hẳn là quan trọng, vấn đề là uy tín và sự phát triển của doanh nghiệp. Nếu theo đúng điều 32 của nghị định 113 về xử phạt các vi phạm pháp luật lao động thì doanh nghiệp bị xử lý phải bị đưa lên các phương tiện thông tin đại chúng. Làm tốt điều này sẽ tác động mạnh tới chủ doanh nghiệp. Bởi chẳng ai dại gì đi ký hợp đồng với doanh nghiệp không đảm bảo sự ổn định sản xuất, có nhiều rủi ro. Lao động cũng chẳng dại gì đi tìm việc ở doanh nghiệp suốt ngày bị rình rập vì tai nạn, không trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ. Ở các nước tiên tiến, nếu thấy doanh nghiệp vi phạm pháp luật lao động, đối tác sẽ không ký hợp đồng.

- Bộ Lao động dự báo thế nào về số vụ tai nạn lao động trong thời gian tới?

- Trong chương trình quốc gia về bảo hộ, an toàn, vệ sinh lao động đến năm 2010, phần đầu tiên đã dự báo tình hình tai nạn lao động. Nếu không triển khai tích cực các biện pháp phòng ngừa thì đến năm 2010, số vụ tai nạn lao động của Việt Nam có khả năng lên đến 120.000-130.000 vụ mỗi năm. Bây giờ là 5.000-6.000 vụ mỗi năm. Số người chết có thể lên đến 1.200 - 1.300 và thiệt hại có thể lên tới cả nghìn tỷ đồng. Còn nếu theo cảnh báo của quốc tế thì thiệt hại do tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp làm mất 4% GDP.

- Để kiềm chế sự gia tăng tai nạn lao động, Bộ đã và đang triển khai những giải pháp mang tính đột phá nào?

- Trước tình hình tai nạn trong khai thác đá quá nhiều, sau Bản Vẽ là vụ sập mỏ đá ở Hà Tĩnh, Phú Yên, Hà Nam, ngày 5/1, Bộ trưởng Lao động Thương binh và Xã hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã gửi điện khẩn tới 50 tỉnh thành có khai thác đá yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra xử lý vi phạm để giữ ổn định sản xuất.

Chính phủ đã có chương trình quốc gia về bảo hộ, an toàn và vệ sinh lao động đến năm 2010, mục tiêu là giảm 5% tần suất tai nạn lao động mỗi năm. Đây là chiến lược về phòng ngừa tai nạn lao động, hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội. Chương trình quan trọng, nhưng đến giờ vẫn còn 11 tỉnh thành chưa xây dựng kế hoạch triển khai trong năm 2008 để UBND tỉnh thành phê duyệt.

Vừa rồi, Bộ trưởng phải có công văn gửi tất cả tỉnh thành, trong đó nêu đích danh 11 tỉnh thành chưa xây dựng kế hoạch chương trình quốc gia an toàn lao động trình UBND tỉnh, gia hạn đến 15/2 phải xong. Bộ trưởng đã nói nếu địa phương nào không thực hiện thì phải chịu trách nhiệm về vấn đề tai nạn lao động xảy ra tại địa phương.

Hồng Khánh thực hiện