Xóa 'độc quyền' trong vận động cứu trợ thiên tai

Chuyển tiền cứu trợ qua Hội chữ thập đỏ VN. Ảnh: H.K.

Đồng ý với các tờ báo - những tổ chức khá nổi bật trong vận động tiếp nhận cứu trợ thiên tai - về việc không hạn chế bất cứ ai vận động và tiếp nhận cứu trợ, nhưng phía cơ quan quản lý nhà nước muốn thống nhất kênh phân bổ, để tránh tình trạng chồng chéo, nơi thừa nơi thiếu.

Ngày 23/11, tại buổi thảo luận góp ý cho dự thảo quy chế vận động phân bổ và sử dụng tiền hàng cứu trợ vùng bị thiên tai, Thứ trưởng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội Đàm Hữu Đắc dẫn ra hàng loạt ví dụ "cười ra nước mắt". Trong bão Chanchu xảy ra đầu tháng 5, có gia đình nạn nhân nhận hơn 500 triệu đồng, có gia đình chỉ nhận 2,5 triệu đồng. Hay như trận lụt lịch sử ở Thừa Thiên - Huế năm 1996-1997, mì tôm ở kho cứu trợ mốc xanh mốc đỏ, trong khi người dân đang đói... Là Bộ chủ trì xây dựng dự thảo, ông Đắc đề nghị các bộ, cơ quan báo chí góp ý để cuối tháng 11 có thể trình Chính phủ.

Tiếp nhận nguồn cứu trợ - mở hết cỡ

Theo dự thảo, khi thiên tai xảy ra trên diện rộng, gây thiệt hại lớn thì Ủy ban trung ương Mặt trận tổ quốc VN tổ chức kêu gọi vận động, quyên góp ủng hộ đồng bào vùng bị thiên tai. Trường hợp thiên tai gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng về người, tài sản và sản xuất thì Thủ tướng tổ chức kêu gọi vận động. Thời gian kêu gọi không quá 5 ngày, kể từ ngày thiên tai xảy ra. Sau lời kêu gọi này, tất cả cơ quan, tổ chức đều có thể thành lập ban tiếp nhận cứu trợ. Riêng Mặt trận tổ quốc VN và Hội chữ đỏ VN thành lập ban vận động, tiếp nhận theo hệ thống từ trung ương đến địa phương.

Đại diện các báo như Công An Nhân Dân, Thanh Niên, Đài truyền hình VN rất đồng tình với dự thảo mới này. Tổng biên tập báo Công An Nhân Dân, ông Hữu Ước, cho rằng việc mở rộng cơ quan tiếp nhận cứu trợ sẽ huy động được nhiều nguồn lực xã hội quyên góp cho đồng bào bị thiên tai hơn là chỉ giao cho Ủy ban trung ương Mặt trận tổ quốc và Hội chữ thập đỏ VN. Thực tế, các tờ báo uy tín có thể quyên góp được nhiều tiền, hàng cứu trợ hơn cả cơ quan chuyên đảm nhận nhiệm vụ này.

Ông Hữu Ước khẳng định, tờ báo của ông quản lý rất chặt chẽ khoản tiền cứu trợ, tuyệt đối không có chuyện xà xẻo. "Nhận được bao nhiêu, phân bổ bao nhiêu, chúng tôi đều thông báo ngay trên mặt báo. Còn Ủy ban Mặt trận tổ quốc hầu như không thể công bố nhanh chóng và kịp thời như vậy", ông Ước nói. Phó tổng biên tập báo Thanh Niên, ông Nguyễn Quốc Phong, khẳng định: "Từ đầu năm đến nay, chúng tôi tiếp nhận gần 10 tỷ đồng tiền cứu trợ và tuyệt đối không động chạm đến một đồng của độc giả. Kinh phí chuyển tiền, hàng cứu trợ tới bà con, báo đều bỏ ra".

Phân bổ nguồn cứu trợ - phải công bằng và giám sát chặt

Theo dự thảo, tiền, hàng cứu trợ được chuyển theo ba kênh. Một là về ban vận động của Ủy ban Mặt trận tổ quốc và Hội chữ thập đỏ VN. Hai là chuyển cho ban tiếp nhận, phân phối tiền, hàng cứu trợ của địa phương vùng bị thiên tai. Ba là trao trực tiếp cho đồng bào. Thời gian tiếp nhận kéo dài không quá 60 ngày, kể từ ngày bắt đầu kêu gọi. Thời gian phân bổ tiền hàng được thực hiện ngay trong quá trình vận động quyên góp và kết thúc chậm nhất không quá 10 ngày, kể từ ngày kết thúc thời gian vận động, tiếp nhận.

Đại diện của Bộ Tài chính cho rằng nếu mở rộng kênh tiếp nhận thì khó đảm bảo nguyên tắc công bằng trong phân bổ nguồn cứu trợ. "Công bằng ở đây phải được hiểu là giữa các nạn nhân trong cùng một thiên tai, và giữa nạn nhân của các trận thiên tai khác nhau. Bây giờ báo Thanh Niên có chương trình học bổng cho con em nạn nhân trong bão Chanchu, vậy những cơn bão khác với sức tàn phá tương đương thì có xây dựng được chương trình như vậy không? Nếu không chắc chắn con em họ sẽ suy nghĩ", ông này đặt vấn đề.

Từ góc độ theo dõi thiên tai, đại diện Văn phòng Ban chỉ đạo phòng chống lụt bão trung ương cho rằng phải quản lý chặt chẽ kênh phân bổ tiền hàng cứu trợ. "Tôi không đồng tình tất cả tổ chức, cá nhân đều xuống địa phương bị thiên tai để cứu trợ. Nếu thế thì không tránh khỏi tình trạng cùng mức độ thiệt hại, gia đình này được mấy trăm triệu, gia đình khác lại chỉ vài triệu", ông nói. Ông đề xuất tiền, hàng cứu trợ các báo, tổ chức huy động được thì phải chuyển về Ủy ban Mặt trận tổ quốc hoặc Hội chữ thập đỏ VN. Hai đầu mối này sẽ có điều kiện để phân bổ cho công bằng.

Đồng tình với hai quan điểm trên, đại diện Văn phòng Chính phủ cho rằng phải làm rõ vai trò của chính quyền cấp tỉnh, không thể để "nhiệt huyết của nhà cứu trợ gây khó cho địa phương". Ông dẫn ra một trường hợp ở Quảng Nam, ngư dân gặp nạn trên biển trước thời điểm xảy ra Chanchu có 4 ngày, nhưng chẳng được ai cứu trợ, trong khi tổn thất là như nhau. Từ đó, ông đề nghị quy chế phải làm rõ hai trường hợp. Nếu nhà hảo tâm yêu cầu chuyển cứu trợ tới địa chỉ cụ thể thì cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm chuyển. Nếu không thì chuyển hết về cho ban tiếp nhận và phân bổ của tỉnh, để tỉnh cân đối giữa các đối tượng, giữa các địa bàn và giữa các trận thiên tai.

Sau khi chỉnh sửa, dự thảo quy chế sẽ được đưa lên mạng của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội (địa chỉ www.molisa.gov.vn) để lấy ý kiến rộng rãi nhân dân.

Hồng Khánh