Làng đèn lồng đìu hiu mùa Trung thu

Mùa Trung thu nhưng con đường Trịnh Đình Trọng nằm sau lưng nhà thờ Phú Bình, quận 11, TP HCM, vốn nổi tiếng với nghề làm lồng đèn giấy, vẫn vắng lặng. Không thương lái, cũng không thấy màu đỏ đến loá mắt của đèn lồng.

Khu xóm nhỏ trước kia rất náo nhiệt kẻ bán người mua, nhưng vài năm gần đây đã rơi vào cảnh đìu hiu.

Đang mùa cao điểm, nhưng bên trong khu xóm làm lồng đèn Phú Bình vẫn vẵn vẻ, đìu hiu. Ảnh: Ánh Hồng.

Chị Lan, chủ một cơ sở sản xuất kể, nghề này do ông bà chị để lại, tính đến nay đã hơn nửa thế kỷ. Vào thời kỳ hoàng kim, mỗi mùa trung thu gia đình chị làm hơn 10.000 chiếc đèn đủ chủng loại, từ các loại đèn lớn như kéo quân, đèn rồng cho đến những loại nhỏ hơn như đèn cá chép, đèn thỏ, đèn ông sao... Phải huy động hết nhân công và làm cả đêm mới mong giao kịp hàng. "Thời ấy, cứ hai ba tháng cận tết là khu này nhìn đâu cũng thấy lồng đèn, nhìn đâu cũng thấy tre, thấy kẽm rồi giấy kiếng, mọi đồ đạc trong nhà phải dọn dẹp gọn lại nhường chỗ cho lồng đèn, ngay cả lối đi cũng còn phải tiết kiệm", chị nói.

"Bây giờ nhiều người bỏ nghề rồi, mà những người còn lại rồi cũng se đến phải bỏ nghề. Lợi nhuận cả mùa chỉ đủ để ăn bánh trung thu thì làm thế nào được", bà cụ cao niên nhất trong làng này nói với VnExpress.

Giá một chiếc đèn lồng giấy thông thường là từ 3.000 đến 5.000 đồng một chiếc, đèn kéo quân có giá cao hơn khoảng 35.000 đồng. "Mỗi chiếc lồng đèn được lời có mấy trăm đồng. Nếu có thương lái nhập hàng thì cũng cố làm, lấy công làm lãi. Nhưng hàng làm ra không bán được thì sao dám sản xuất nữa?", chị Hoa, chủ một cơ sở sản xuất ở làng nghề Phú Bình than.

Theo cụ Thọ, người có thâm niên trong nghề, làm lồng đèn phải chuẩn bị từ sau Tết. Trước hết là chẻ tre, uốn khung, xoáy kẽm rồi gần đến ngày mới dán giấy, vẽ hình. Các công đoạn vừa phải phối hợp thật nhuần nhuyễn vừa đòi hỏi sự tỉ mỉ kỹ thuật cao. Vất vả cực nhọc trăm bề là thế mà người dân vẫn còn phải "trông nắng trông mưa". Nếu Trung thu gặp mùa mưa lớn thì cũng coi như đi tong cả vụ.

Vất vả, ít lãi nên hầu hết thợ làm đèn trong làng để sinh tồn đều làm một việc tay trái. Người đi làm xe ôm, lái taxi, thợ xây... Ngày họ đi làm, đêm về lại lầm lũi với công việc gia truyền. "Hiện những người còn làm đèn chỉ là vì còn tâm huyết với nghề truyền thống của cha ông mà thôi", cụ Thọ nhận xét.

Mặt phố bên ngoài, nơi trước kia san sát các đại lý đèn lồng, giờ chỉ còn lác đác vài ba cửa hàng. Ảnh: Ánh Hồng.

Thị hiếu và đèn ngoại

"Đèn giấy... xưa lắm rồi. Ngay đứa cháu tôi, nhà làm lồng đèn đấy mà cũng đòi cho được cái đèn có nhạc của Trung Quốc cho bằng bạn bằng bè", chị Lan chép miệng thở dài.

Thực tế, do thị hiếu của người dùng và lợi nhuận, nên hầu hết những người kinh doanh mặt hàng đồ chơi Trung thu trên địa bàn thành phố đều chuyển sang buôn bán đèn lồng có xuất xứ từ Trung Quốc. Anh Thắng, bán lồng đèn ở chợ Lớn cho biết, ở đây một ngày bán lẻ cả trăm chiếc đèn Trung Quốc, tiền lãi chủ yếu ở đó. Đèn giấy thì chỉ treo cho có lệ, bán cho con nhà nghèo.

"Lồng đèn ngoại mẫu mã đẹp lại tiện, mùa nào cũng rước được bất kể nắng mưa. Nhạc lại hay nên tụi trẻ con thích lắm. Từ khi nó len vào thị trường nội là đèn Việt "gục" luôn", chị Hiền sạp lồng đèn kế bên góp lời.

Không chỉ tiểu thương ở Chợ Lớn. Anh Sáng, buôn bán lồng đèn khu Lương Nhữ Học cho biết thêm: "Khách mua sỉ đi tỉnh bỏ mối toàn chọn đèn xếp hoặc đèn Trung Quốc, nhỏ gọn, dễ vận chuyển mà giá cả lại phải chăng. Hai trăm cái bỏ có một túi vừa, không cồng kềnh như đèn giấy".

Trao đổi với VnExpress, ông Phương trưởng khu phố cho biết chính quyền địa phương hiện rất đau đầu trước thực trạng làng nghề truyền thống đang dần bị mai một nhưng "lực bất tòng tâm". Việc giữ nghề truyền thống chỉ trông mong vào lòng yêu nghề của người dân.

  Ánh Hồng