Chưa tìm được giải pháp cho aceton trong xăng

Hơn 1 tháng qua, xăng pha aceton xuất hiện trên thị trường gây không ít phiền toái cho người sử dụng và làm đau đầu các nhà quản lý, nhưng đến nay, chưa có một đánh giá nào mang tính thuyết phục về tác hại cũng như tác dụng của aceton.

Nhà nghiên cứu dè dặt

Theo giáo sư, tiến sĩ Chu Phạm Ngọc Sơn, Chủ tịch Hội Hóa học TP HCM, để tăng chỉ số octan của xăng, trên thế giới người ta thường dùng các phụ gia thông dụng như MTBE (methyl tertiary-butyl ether), ETBE (Ethyl tertiary butyl ether) hay TAME (Tert-amyl metyl ether). Tuy nhiên, trong thời gian qua, 2 lô xăng nhập về lại có hàm lượng aceton cao bất ngờ. Kết quả phân tích mẫu xăng trên cho thấy, các chất phụ gia thông dụng khác đã không hiện diện. Vì vậy, có thể đưa ra nghi vấn aceton được dùng làm phụ gia thay thế để tăng chỉ số octan trong xăng. Tuy nhiên, theo ông Sơn, so với các chất có khả năng làm tăng chỉ số octan trong xăng thì aceton lại kém hơn nhưng lại có thể làm hỏng các chi tiết bằng cao su khác. Vì vậy, khi chưa thể chắc chắn sự có mặt của aceton trong xăng có tác dụng như thế nào thì không nên cho lưu hành.

Phó chủ tịch Hội Ôtô và thiết bị động lực, tiến sĩ Nguyễn Lê Ninh, lại cho rằng, một số tài liệu cho biết, nếu pha một lượng nhỏ aceton thì sẽ làm tăng khả năng đốt cháy của xăng. Như vậy, aceton cũng có ưu điểm để có thể thay thế một số dung môi khác, tiết kiệm nhiên liệu. Chính vì vậy, theo ông Ninh, "phải đầu tư nghiên cứu nghiêm túc về aceton để từ đó so sánh ưu và khuyết của nó, không thể quyết định vội vàng". Nếu aceton chỉ gây trương nở một số chi tiết bằng cao su thì không phải là chuyện lớn nếu như nó có những ưu điểm như trên.

Doanh nghiệp đề nghị nới lỏng

Trong buổi tọa đàm về vấn đề xăng có aceton diễn ra sáng 22/9 tại TP HCM, ông Kiều Đinh Kiểm, Trưởng phòng kỹ thuật xăng dầu của Tổng công ty Petrolimex, cho rằng, trong tiêu chuẩn của châu Âu năm 1999, aceton được phép có mặt 0,8% trong xăng. Nếu Tổng cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng bắt buộc phải mua xăng không có aceton dù bất cứ hàm lượng nào thì quá khắt khe, vì thế công ty sẽ không nhập được hàng. Theo ông Kiểm, aceton được sinh ra trong quá trình điều chế phụ gia pha trong xăng, vì thế chắc chắn khi mua xăng pha thì phải có aceton.

Ông Kiểm đã đề nghị, nếu trong xăng có aceton với tỷ lệ nhỏ (0,1-0,5%) thì xem như là xăng sạch, không có ảnh hưởng gì. "Không thể chỉ vì 2 lô xăng có aceton với hàm lượng cao như vừa qua mà chúng ta dị ứng với aceton, như vậy là phản khoa học".

Tuy nhiên, ông Hồ Sĩ Thoảng, Phó chủ tịch hội đồng chính sách khoa học và công nghệ quốc gia, cho rằng, tiêu chuẩn từ năm 1999 đã cũ vì năm 2004, châu Âu cũng đã ban hành quy định mới về chất lượng xăng, trong đó không hề nhắc đến sự tồn tại của aceton trong xăng. Theo ông, tỷ lệ aceton 0,8% là khá cao và đề nghị xem lại đó là chỉ số của aceton trong dung môi để pha với xăng hay là tỷ lệ trong xăng. Vì nếu đó là tỷ lệ trong dung môi thì khi pha chế vào xăng, hàm lượng aceton sẽ ít hơn vài chục lần.

Về lô xăng có aceton nhập về trong thời gian vừa qua, theo ông Kiểm, hiện vẫn chưa thể xuất trả lại cho đối tác ở Singapore vì vướng thủ tục. "Từ trước đến nay chỉ có thủ tục "tạm nhập tái xuất" chứ không có chuyện "tạm xuất tái nhập" nên hiện chúng tôi còn phải chờ hướng dẫn quy định từ Tổng cục Hải quan cho lô hàng này", ông nói.

Quyền lợi của người tiêu dùng chưa đảm bảo

Không đồng tình với lập luận của ông Kiểm, tiến sĩ Nguyễn Mộng Hùng, Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TP HCM, cho rằng, việc cấm trong xăng có aceton là tiêu chuẩn vừa được Tổng cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng ban hành, tại sao không theo tiêu chuẩn ấy mà làm. "Có thể với hàm lượng aceton trong xăng thấp thì không ảnh hưởng ngay đến người tiêu dùng, nhưng về lâu dài vẫn gây thiệt hại cho họ. Vì thế không thể để người dùng phải chịu hậu quả mãi", ông Hùng quả quyết. 

Về việc bồi thường cho khách hàng, ông Hùng đề nghị trong khi chưa có căn cứ để bồi thường, các công ty nên giao số tiền thiệt hại đó về cho các cơ quan thanh kiểm tra. Tuy nhiên, sau này khi bán xăng dù khối lượng nhỏ cũng phải có hóa đơn, tích kê để bảo đảm cho khách hàng, đồng thời cũng có cơ sở khi tranh chấp.

Chủ nhiệm Văn phòng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng phía Nam Nguyễn Nam Vinh cũng cho rằng, khó có cơ sở để chứng minh thiệt hại cũng như bồi thường cho người tiêu dùng trong trường hợp bị thiệt hại vì xăng, kể cả khi đi kiện. Vì vậy, để đảm bảo quyền lợi và không làm khó người tiêu dùng trong điều kiện khó chứng minh việc mua xăng cũng như thiệt hại, ông Nguyễn Nam Vinh đề xuất, thay vì bồi thường, Petrolimex và Công ty xăng dầu quân đội có thể lập một quỹ chung. Ví dụ lập Quỹ bảo vệ môi trường, như là một cách xin lỗi và đền bù thiệt hại cho người tiêu dùng. 

Việt Hòa