Sẽ chứng minh chất diệt cỏ là chất độc

Từ trái sang: Stan Morris, Jonathan Cartee, Constantine Kokkoris, Jonathan Moore và ông Trần Xuân Thu.

Sau 5 ngày làm việc, chiều 17/9, đoàn luật sư Mỹ và Hội nạn nhân chất độc da cam Việt Nam đã ký kết Biên bản ghi nhớ về nội dung sẽ tranh tụng tại phiên tòa phúc thẩm sắp tới. Luận điểm chủ yếu là các công ty hóa chất Mỹ đã sản xuất và cung cấp cho quân đội Mỹ chất diệt cỏ có chứa chất cực độc.

Luật sư Jonathan Moore cho biết, sang Việt Nam lần này đoàn luật sư Mỹ chủ yếu thảo luận với Hội Nạn nhân chất độc da cam để chuẩn bị các văn bản sẽ trình lên tòa phúc thẩm. Trong văn bản này, các luật sư sẽ đưa ra những lập luận thuyết phục để bác bỏ lại quan điểm tại tòa sơ thẩm rằng chất diệt cỏ mà quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam không phải là chất độc. Thực tế chất diệt cỏ này chứa nhiều chất độc với hàm lượng độc tố cao, riêng với chất dioxin các công ty đã sử dụng vượt quá mức cho phép nhiều lần. Đoàn luật sư và Hội nạn nhân chất da cam cũng đang tích cực thu thập bằng chứng để chứng minh chất da cam đã gây ra một số bệnh nghiêm trọng với người phơi nhiễm.

Tuy nhiên theo luật sư Constantine Kokkoris, trước mắt vụ kiện sẽ không xoáy vào việc khai thác bằng chứng về tác hại của dioxin mà vào việc nó vi phạm luận pháp quốc tế, vì đây chính là một trong những căn cứ mà ông thẩm phán Weinstein bác bỏ vụ kiện. Ông thẩm phán cho rằng giả sử đúng là dioxin có gây hại cho con người thì cũng chưa có đủ lập luận để cho rằng sử dụng nó vi phạm pháp luật vào thời điểm đó.

Trong văn bản tranh tụng, các luật sư sẽ chứng minh việc sử dụng chất diệt cỏ chứa chất độc vào thời điểm đó là vi phạm luật lệ của quốc tế. Vào thời điểm sử dụng chất diệt cỏ ở VN, Mỹ đã ký Nghị định thư Geneva 1925 về việc cấm sử dụng các chất độc và vũ khí sinh học trong chiến tranh. Mặc dù chưa phê chuẩn, nhưng theo luật pháp quốc tế, khi đã ký thì Mỹ vẫn phải tuân thủ các quy định của Nghị định thư đó. Hơn nữa, khi Chính phủ Mỹ tham vấn các luật sư về sử dụng chất diệt cỏ ở VN, thì đã có ý kiến nói rằng chỉ có thể sử dụng mà không vi phạm luật pháp quốc tế khi chất diệt cỏ không gây hại cho con người. Nhưng thực tế chất diệt cỏ này không những gây hại cho thực vật mà còn cho cả con người.

Một bằng chứng quan trọng khác là khi Mỹ có ý định sử dụng chất diệt cỏ trong chiến tranh Việt Nam, nhiều nhà khoa học nổi tiếng trên thế giới đã lên tiếng phản đối, họ đã đưa ra những lý lẽ cho rằng đó là chất độc tổn hại đến con người và môi trường. "Tuy rằng hiện nay nhiều người đã không còn, nhưng chúng tôi vẫn cố gắng đi tìm những văn bản, nghiên cứu của họ để làm bằng chứng. Hơn nữa, chúng tôi còn dựa trên nhiều công ước quốc tế khác nữa về vấn đề này", Luật sư Moore cho biết.

Luật sư Jonathan Moore khẳng định với VnExpress rằng, bị đơn ở đây là các công ty hoá chất Mỹ, chứ không phải Chính phủ Mỹ. Chính phủ Mỹ đã đặt hàng chất diệt cỏ không gây hại cho người, nhưng các công ty hoá chất không làm được việc này. "Các bằng chứng của chúng tôi có dựa vào các tài liệu về mức độ gây hại của chất độc da cam của Bộ Quốc phòng và chính phủ Mỹ. Các công ty như Dow Chemical và Monsanto biết rằng sản phẩm của họ có chất độc, họ biết rằng chất độc trong sản phẩm là không nhất thiết phải có và đó là sự vi phạm luật pháp quốc tế. Do đó họ phải chịu trách nhiệm".

Các luật sư Mỹ bày tỏ sự tự tin và lạc quan vào tiến trình vụ kiện: "Chúng tôi hoàn toàn tin rằng vào khả năng thuyết phục toà phúc thẩm vụ án này là quan trọng và cần tiếp tục. Đây là một vụ kiện không chỉ quan trọng đối với Việt Nam mà với cả thế giới, về trách nhiệm của các công ty hoá học. Việc các công ty sử dụng thuốc diệt cỏ có chứa chất độc gây hại cho người là vi phạm luật pháp quốc tế".

Theo trình tự, văn bản tranh tụng của bên nguyên sẽ được nộp lên tòa vào ngày 30/9. Bị đơn phải trả lời bằng văn bản vào ngày 16/1/2006, và nộp văn bản trả lời bổ sung lần cuối cùng vào tháng 3. Phiên tranh tụng có thể diễn ra vào cuối tháng 4 cho đến tháng 6/2006.

Minh Châu - Trịnh Vũ