Văn bản luật vẫn 'vô tư' trái luật 

Quốc hội thảo luận về các dự luật. Ảnh: Anh Tuấn

Ban hành chậm, nhiều văn bản còn trái pháp luật, cá biệt có quy định đi ngược lại hiến pháp. Đó là thông tin được đưa ra tại phiên họp hôm nay của Ủy ban thường vụ Quốc hội về việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Theo thống kê chưa đầy đủ của Hội đồng dân tộc và các ủy ban, từ đầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa 11 (năm 2002) đến ngày 30/4/2005, Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần ban hành 3.980 văn bản để quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành các luật, pháp lệnh, nghị quyết.

Có nghị định gần 10 năm chưa ra được văn bản hướng dẫn

Nhưng thực tế chỉ có 3.260 văn bản được ban hành, đạt 82%. Số còn lại bị nợ đọng kéo dài, có cái tới gần 10 năm như các nghị định hướng dẫn thực hiện Bộ luật dân sự. Được thông qua từ ngày 28/10/1995, có hiệu lực từ 1/7/1996, nhưng sau gần 10 năm cơ quan chức năng mới ban hành được 54 văn bản, còn 20 nội dung của bộ luật chưa được quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành. Trong khi đó bộ luật này đã được sửa đổi cơ bản vào tháng 6 vừa qua.

Ông Trần Thế Vượng, Phó chủ nhiệm Ủy ban pháp luật của Quốc hội đưa ra một ví dụ khác. Luật Đất đai năm 1993 có hiệu lực từ ngày 15/10/1993, nhưng sau gần 10 năm, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tổng cục địa chính mới phối hợp ban hành thông tư liên tịch số 01 ngày 3/1/2002 hướng dẫn về thẩm quyền của Tòa án nhân dân trong việc giải quyết tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất. Trong khi đó, năm 2003, Quốc hội đã ban hành luật đất đai mới và thông tư 01 vẫn chưa được sửa đổi cho phù hợp.

"Việc chậm ban hành văn bản hướng dẫn thi hành làm cho luật chậm đi vào cuộc sống. Các cơ quan tổ chức áp dụng không thống nhất, gây ảnh hưởng đến quyền lợi và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân", ông Vượng nhận định.

Có nghị định đi ngược cả hiến pháp

Theo Ủy ban Pháp luật, nội dung một số văn bản hướng dẫn thi hành còn trái với hiến pháp. Đơn cử thông tư 02 ngày 13/1/2003 của Bộ Công an về hướng dẫn tổ chức cấp đăng ký, biển số phương tiện giao thông cơ giới đã quy định: "...Mỗi người chỉ được đăng ký 1 xe môtô hoặc xe gắn máy". Quy định này đã hạn chế quyền sở hữu của công dân, được quy định tại điều 58 Hiến pháp năm 1992, vi phạm khoản 1, điều 221 của Bộ luật hình sự là công dân có quyền sở hữu tài sản không bị hạn chế về số lượng, giá trị.  

Ông Trần Thế Vượng phân tích, quy định trên đã gián tiếp tạo ra những thủ tục rườm rà, gây khó khăn trong các giao dịch mua bán xe máy, buộc người mua xe phải chi thêm những khoản tiền vô lý. Thực tế, quy định này cũng không phải là giải pháp có hiệu quả nhằm tiến tới giảm dần số vụ tai nạn giao thông, khắc phục được tình trạng ùn tắc bởi "một người dù mua nhiều xe, nhưng ra đường cũng chỉ sử dụng được 1 chiếc".

Một ví dụ khác, điều 2, nghị định 67 ngày 19/5/2005 quy định chi tiết thi hành một số điều của pháp lệnh giám định tư pháp, đã cho phép cơ quan thuộc Chính phủ ban hành văn bản quy phạm. Điều này trái với Hiến pháp 1992 được sửa đổi, bổ sung theo Nghị quyết số 51 ngày 25/12/2001 của Quốc hội khóa 10, kỳ họp thứ 10. Theo điều 116 của hiến pháp thì chỉ bộ trưởng, các thành viên khác của Chính phủ ra quyết định, chỉ thị, thông tư và kiểm tra việc thi hành các văn bản đó đối với tất cả các ngành, các địa phương và cơ sở.

Tìm thuốc chữa bệnh chậm và trái

Thừa nhận những yếu kém trong công tác ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Bộ trưởng Tư pháp Uông Chu Lưu cho biết, tháng 8/2004, Thủ tướng đã phê duyệt đề án nâng cao chất lượng công tác xây dựng pháp luật của Chính phủ; đẩy nhanh việc tổ chức triển khai 5 đề án thuộc chương trình 909, bao gồm: đổi mới quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật dài hạn và hằng năm của Chính phủ; tăng cường năng lực cho các cơ quan, công chức trực tiếp tham gia soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật.

Mặt khác, Chính phủ sẽ tăng cường sự chỉ đạo, đôn đốc kiểm tra của bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ trong việc chuẩn bị dự thảo văn bản luật. Chính phủ sẽ kiên quyết xử lý cán bộ lãnh đạo thiếu trách nhiệm trong quá trình xây dựng pháp luật cũng như vì tư tưởng cục bộ, địa phương mà ban hành văn bản có nội dung trái luật, tác động tiêu cực đến đời sống.

Báo cáo tham luận, Phó viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Trần Thu và Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Hiện cho rằng, cần đẩy mạnh xây dựng đội ngũ chuyên gia vừa có lý luận và thực tiễn; bảo đảm đủ số lượng, có bản lĩnh chính trị, năng lực chuyên môn nghiệp vụ làm công tác nghiên cứu khoa học, chuẩn bị soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật.

Thay mặt Ủy ban pháp luật, Phó chủ nhiệm Trần Thế Vượng đề nghị Quốc hội, Chính phủ tăng cường kinh phí cho công tác xây dựng luật, pháp lệnh, đồng thời dự toán một khoản ngân sách hằng năm cho việc xây dựng văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết. Hiện việc xây dựng nghị định, thông tư không được dự toán ngân sách riêng hằng năm mà được trích từ nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên của các cơ quan soạn thảo. Điều này đã dẫn đến việc khảo sát thực tế, tổ chức hội thảo khoa học, lấy ý kiến không được thực hiện.

Như Trang