Kỷ niệm 40 năm trận thắng đầu tiên của hải quân Việt Nam

Sau "sự kiện vịnh Bắc Bộ", Mỹ đã tiến hành kế hoạch "mũi tên xuyên" với tối đa lực lượng không quân hai biên đội tàu sân bay hòng tiêu diệt lực lượng hải quân VN trong ngày 5/8. Và chính ngày này đã trở thành ngày truyền thống đánh thắng trận đầu của hải quân VN.

Đêm 31/7 rạng sáng 1/8/1964, tàu khu trục Maddox của Mỹ đã tiến lên phía Bắc, xâm phạm hải phận của VN, để điều tra các mạng lưới bố phòng của hải quân VN ở khu vực đèo Ngang, Hòn Mát, Hòn Mê, Lạch Tường. Có nơi tàu Maddox chỉ cách bờ 6 hải lý, vòng lại nhiều lần để quan sát thăm dò.

Trước hành động trên, Bộ Tư lệnh hải quân đã giao nhiệm vụ cho Tiểu đoàn 135 tiến hành lắp ngư lôi cho Phân đội 3 (gồm 3 tàu 333, 336, 339) và bí mật khẩn trương chuẩn bị, đảm bảo mọi mặt sẵn sàng tiến từ Vạn Hòa - Quảng Ninh vào Hòn Nẹ - Thanh Hóa để phục kích, đón đánh tàu khu trục Maddox.

Rạng sáng ngày 2/8, mọi công tác chuẩn bị đã hoàn tất. Phân đội 3 được lệnh rời cảng Vạn Hoa hành quân vào Hòn Nẹ. Nhưng hôm ấy thời tiết xấu, gió mùa đông bắc cấp 4-5, nên mãi 8h30 mới tới nơi. Tới Hòn Nẹ, Phân đội 3 lại nhận lệnh hành quân ngay tới Hòn Mê.

Khi tàu khu trục Maddox cách Hòn Mê 9 hải lý, Phân đội 3 được lệnh nhổ neo xuất kích, tăng tốc độ vượt lên trước tìm địch. Tàu Maddox phát hiện có 3 tàu đốc độ cao đang tiếp cận - lúc này nó đã ở phía đông Hòn Nẹ - liền tăng tốc độ và chạy ra xa. Phân đội 3 bám sát, còn cách 6 hải lý, tàu Maddox đã dùng pháo lớn bắn tới tấp vào đội hình Phân đội.

Chỉ huy trưởng Phân đội lệnh cho tàu 333 tăng tốc độ để chặn địch, tạo điều kiện thuận lợi để 2 tàu 336 và 339 tấn công. Khi tiếp cận được góc mạn tàu địch 1100, cự ly 7-8 liên (10 liên = 1 hải lý), thuyền trưởng tàu 339 hạ lệnh phóng ngư lôi tiêu diệt tàu địch và chuyển hướng rời khỏi khu vực tác chiến. Lúc này, trên trời 5 máy bay địch tập kích và bắn trúng khoang máy chính, tàu phải thả trôi vừa tập trung dập lửa, sửa hỏng hóc trên tàu, vừa chiến đấu đánh trả máy bay địch bằng súng 14,5 mm và súng trung liên.

Sau khi tàu 339 phóng ngư lôi, tàu 336 tiếp tục tiếp cận mục tiêu từ góc mạn 110o-120o, cự ly 6-7 liên và tiến hành phóng ngư lôi rồi giảm tốc độ chuyển hướng rời khỏi khu vực tác chiến. Cùng lúc đó tàu 336 bị trúng đạn pháo. Thuyền trưởng Phạm Văn Tự trúng đạn hy sinh, thuyền phó Nguyễn Văn Chuẩn mặc dù bị thương vẫn chỉ huy điều khiển tàu.

Tiếp theo tàu 336 và 333 tiếp cận mạn phải tàu địch ở góc 80o, cự ly 6 liên và phóng ngư lôi, sau đó rời khỏi khu vực tác chiến, vừa đi vừa đánh trả máy bay Mỹ.

Tàu Maddox trúng đạn, một số trang thiết bị hư hỏng và phải rút chạy. Một máy bay Mỹ bị bắn cháy, một chiếc bị thương.

Chính quyền Mỹ cho rằng, việc tàu Maddox bị đánh đuổi khỏi vùng biển VN là “sự kiện vịnh Bắc bộ”, và hải quân VN đã tấn công tàu Mỹ trên vùng biển quốc tế. Sau đó Mỹ đã thực hiện kế hoạch “mũi tên xuyên", sử dụng tối đa lực lượng không quân thuộc hạm đội 7 hòng tiêu diệt lực lượng hải quân VN trong ngày 5/8.

Đoàn hải quân 171 diễn tập trên biển. Ảnh:  Tuấn Dũng

Thượng tá Đinh Công Khởi, Phó lữ đoàn 171- một đơn vị mà tiền thân là Phân đội 3, cho biết, chiến dịch "mũi tên xuyên" bắt đầu từ trưa 5/8/1964. Mỹ đã sử dụng lực lượng của 2 biên đội tàu sân bay Conxtenlayson và Ticonderaugo gồm hơn 40 máy bay hiện đại bất ngờ tiến đánh hầu hết các căn cứ, khu trú đậu và các tàu hải quân Việt Nam đang hoạt động độc lập trên suốt dải bờ biển và vùng biển miền Bắc từ sông Gianh, Cửa Hội đến Lạch Trường, Bãi Cháy. Chỉ đến chiều, Mỹ đã cho xuất kích trên 100 lượt máy bay với 3 đợt tấn công, mỗi đợt đánh phá 2 điểm gần như cùng một lúc và vào thời điểm dễ tạo bất ngờ nhất đối với tàu thuyền chiến đấu của Việt Nam.

Tuy nhiên, trái với ý muốn của Mỹ, thượng tá Khởi cho biết, các chiến sĩ hải quân Việt Nam, cụ thể là những cán bộ, chiến sĩ của lực lượng tàu chiến mặt nước (tiền thân của lữ đoàn 171) dưới sự hiệp đồng, phối hợp của bộ đội phòng không, công an nhân dân vũ trang, dân quân tự vệ và nhân dân đã giáng cho Mỹ một đòn nặng nề. 8 máy bay Mỹ bị bắn rơi, nhiều chiếc khác bị thương, một phi công là trung úy Anvaret bị bắt sống, nhiều lính khác bị tiêu diệt.

Sau trận thắng này, quân chủng hải quân VN được tặng huân chương Quân công hạng nhì và 142 huân chương chiến công các loại cho các đơn vị và cán bộ, chiến sĩ. Và ngày 5/8 được chọn là ngày truyền thống "đánh thắng trận đầu" của quân và dân miền Bắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Tuấn Dũng