'Sẽ điều chỉnh học bổng của lưu học sinh'

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Minh Hiển. Ảnh: Anh Tuấn

Bên hành lang Quốc hội, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Minh Hiển đã khẳng định với VnExpress là sẽ kiến nghị Thủ tướng xem xét để điều chỉnh mức học bổng của lưu học sinh theo hướng không quá thấp. Song lưu học sinh cũng không nên đòi hỏi mức học bổng cao quá, mà hãy "chia sẻ với nhà nước".

- Thưa Bộ trưởng, hiện nay nhiều lưu học sinh phàn nàn là mức sinh hoạt phí thấp quá, không đủ chi phí nên không thể an tâm học hành. Vậy học bổng cho lưu học sinh có tính đến mức chi phí sinh hoạt tại nước sở tại?

- Tôi rất hiểu vấn đề này. Cách đây 4 năm (khi bắt đầu thực hiện đề án 322), mức sinh hoạt phí định ra khoảng 700-800 USD/người/tháng là cũng được. Nhưng gần đây giá cả sinh hoạt tăng lên, nhất là những lưu học sinh theo học tại nước Tây Âu do chịu ảnh hưởng của tỷ giá giữa đồng đôla và đồng euro thay đổi nên chi phí bằng đồng euro rất khó khăn. Ngoài ra, ngay cả một số nước như Australia thì mức học bổng như thế cũng là hơi thấp. Do đó, anh chị em lưu học sinh các nước đều có kiến nghị nhà nước xem xét tăng mức học bổng lên để không có sự cách biệt lớn quá giữa học bổng của Chính phủ Việt Nam với học bổng của các nước và tổ chức quốc tế cấp cho lưu học sinh Việt Nam.

- Có lưu học sinh ở Hàn Quốc phản ánh là mức sinh hoạt phí cho tu nghiệp sinh chỉ 250 USD/tháng, như vậy là quá thấp. Sắp tới Bộ có thay đổi gì về mức này?

- Sinh hoạt phí tính theo từng khu vực. Tôi vừa nói là mức ở châu Âu, Bắc Mỹ và Australia. Còn ở một số nước như Hàn Quốc, Nga thì có thể thấp hơn, khoảng 200-300 USD/người/tháng. 

Chúng tôi đang nghiên cứu cân đối để thực hiện được mong mỏi của lưu học sinh, nhưng đồng thời cũng phải cân đối ngang giữa học bổng trong và ngoài nước, giữa lưu học sinh với chị em làm công tác ở các cơ quan ngoại giao. Mức học bổng sẽ không thấp quá để làm ảnh hưởng đến việc học hành, gây ra những chuyện làm thêm không tốt. Nhưng cũng không nên đòi hỏi mức học bổng cao quá, ví dụ bằng học bổng của Chính phủ các nước.

Sắp tới, Bộ sẽ kiến nghị với Thủ tướng xem xét để có sự điều chỉnh, còn mức cụ thể bao nhiêu thì phải tính. Bộ cũng đang lấy ý kiến các cơ quan, làm việc với Bộ Tài chính để xây dựng mức học bổng cho phù hợp.

- Tại sao Bộ không gút lại danh sách, thay vì 400 suất mỗi năm thì giảm xuống còn 200-300 để nâng tiền chi cho học bổng lên, đồng thời cũng đảm bảo cho việc đào tạo chất lượng hơn?

- Cái đó cũng phải cân nhắc. Vì có rất nhiều ý kiến lại đặt vấn đề ngược lại. Thực sự đã được đi học ở nước ngoài là một sự quan tâm, một sự ưu tiên rất đặc biệt của nhà nước rồi. Cho nên Bộ cũng phải tính toán trong điều kiện của mình như thế nào đó thì mức học bổng cũng vừa phải. Ví dụ tôi biết cách đây 10-15 năm, Trung Quốc có chính sách tương tự như vậy, tức là nhà nước bỏ một phần với mức học bổng tương đối thấp, lưu học sinh bỏ một phần.

Hiện nay cũng phải chia sẻ với nhà nước. Anh chị em học trong nước điều kiện khó khăn hơn nhiều. Tất nhiên được ra nước ngoài, đấy là một sự nỗ lực cố gắng của bản thân người đó, nhưng đồng thời cũng thể hiện sự quan tâm của nhà nước thì mình cũng phải chia sẻ.

- Hiện nay có một số người đi học bằng ngân sách nhà nước, nhưng không muốn về nước phục vụ, mà tìm cách ở lại. Ông nghĩ thế nào về việc này?

- Theo tôi biết đến nay số đi bằng học bổng của Chính phủ Việt Nam thì hầu hết về nước. Một số người làm việc, phát huy những kiến thức học được rất tốt. Số không trở về chủ yếu là đi theo học bổng của Chính phủ các nước hoặc họ đi bằng con đường hợp tác trực tiếp giữa các trường với nhau.

Nhưng đúng là có hiện tượng khá phổ biến sinh viên các nước đang phát triển khi theo học ở nước phát triển thì có một bộ phận không muốn quay về. Trước đây, ở Trung Quốc người ta tính số này chiếm khoảng 30%. Xu hướng này sẽ dần dần giảm, nhất là khi điều kiện sinh hoạt, làm việc thuận lợi hơn.

- Có ý kiến cho rằng có hiện tượng chạy chọt, đút lót để được tuyển chọn ra nước ngoài đào tạo. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã và đang áp dụng những biện pháp gì để đảm bảo sự tuyển chọn được công bằng?

- Tôi chưa có thông tin về chuyện tiêu cực. Có thể là do sự hiểu lầm trong việc cùng một người, song có sự chọn lựa giữa đi nước A mà không đi nước B bởi quy định này hiện chưa rõ ràng. Còn quy trình tuyển chọn tương đối chặt chẽ, trước hết thi tuyển chuyên môn phải có hội đồng, do các trường ĐH tổ chức. Ở đấy họ làm tương đối nghiêm túc. Còn các khâu quản lý chỉ làm về mặt hành chính, chứ không thể quyết định được ai đi hay không đi.

Những chỉ tiêu đi học nước ngoài bằng ngân sách đều được công khai trên mạng, trên các báo, đều nói cụ thể mỗi năm dành bao nhiêu suất đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ, hoặc dành lượng ưu tiên nhất định cho số đi học ĐH. Năm nay đặc biệt có một số em người dân tộc đạt kết quả tốt thì Bộ có quyết định đặc cách để các em đi. Những năm tới sẽ khuyến khích như vậy.

- Hiện nay có xu hướng học sinh, sinh viên ra nước ngoài du học, từ chối học ở ĐH trong nước vì cho rằng chất lượng giáo dục trong nước thấp, ông nghĩ thế nào?

- Việc nhiều người Việt Nam ra nước ngoài học là một điều tốt. Ta nên khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người ta đi học. Chưa nói tới chuyện nhiều người đi sẽ tạo ra chỗ trống để các em trong nước có điều kiện học thuận lợi hơn, thi tuyển đỡ gắt gao hơn. Cũng có nhiều trường hợp hiểu sai lệch, cứ nghĩ cho ra nước ngoài thế là xong mọi việc, gia đình không phải lo lắng gì. Thế nên có em học kém, gây ảnh hưởng không tốt.

- Cùng với trào lưu du học thì các công ty tư vấn du học mọc lên rất nhiều. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã làm thế nào để kiểm soát được những công ty này?

- Hiện nay một số công ty thực hiện không nghiêm túc, có trường ở nước ngoài chẳng có tiếng tăm gì, song lại quảng cáo trong nước rất rầm rộ để thu tiền, gây ra những hậu quả mà chính chúng tôi phải xử lý. Các ĐH nước ngoài, các sứ quán Việt Nam ở nước ngoài cũng than phiền rất nhiều về việc này.

Việc chấn chỉnh các trung tâm du học là một điều hết sức cấp bách, cần sự phối hợp với các bộ, ngành, địa phương bởi vì công việc này không chỉ ngành giáo dục làm được. Trước mắt, cần tổng kiểm tra tất cả công ty du học, xem anh nào có phép, anh nào không phép thì phải có quyết định đình chỉ.

- Bao giờ Bộ Giáo dục và Đào tạo mới tiến hành tổng kiểm tra?

- Hiện nay cấp phép không chỉ có Bộ Giáo dục và Đào tạo, mà còn do một số bộ ngành bởi điều kiện cấp phép cũng dễ dàng. Tuy nhiên, việc tổng kiểm tra phải làm từng bước, không nhất thiết mình làm tất cả ngay một lúc. Bởi số lượng công ty du học bây giờ nhiều lắm, mình chọn một số đối tượng làm trước.

Như Trang thực hiện

Độc giả có thể tham gia ý kiến về vấn đề này tại đây: