Việt Nam lần đầu tiên thông quan điện tử

Một góc chi cục Hải quan điện tử Hải Phòng.  Ảnh: N.H.

Thay vì phải đến tận chi cục hải quan và mất cả ngày trời chờ đợi để làm các thủ tục xuất, nhập khẩu hàng hoá như trước đây, doanh nghiệp chỉ cần khai báo qua hệ thống mạng điện tử và việc thông quan sẽ được hoàn tất trong vài chục phút. Dự án đang được triển khai thí điểm tại Hải Phòng và TP HCM.

Ông Mai Thế Huyên, Cục trưởng Hải quan Hải Phòng, mô tả: "Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của hải quan sẽ tự động kiểm tra tờ khai của doanh nghiệp. Chỉ khi nào việc khai báo đã đầy đủ và phù hợp, hệ thống mới chấp nhận đăng ký và cấp số tờ khai điện tử, tự động phân luồng kiểm tra".

Thông thường, hồ sơ hải quan được phân làm 3 luồng (xanh, vàng và đỏ) tương ứng với cấp độ thông quan. Luồng xanh gồm những hàng hoá không thuộc danh mục hàng cấm, hàng xuất nhập khẩu có điều kiện, được miễn kiểm tra và thông quan ngay. Vì thế, nếu làm thủ tục hải quan điện tử, hàng hoá thuộc luồng xanh sẽ được thông quan ngay trên mạng. Doanh nghiệp không phải xuất trình bộ hồ sơ hải quan bằng văn bản để đăng ký tờ khai mà chỉ cần sử dụng tờ khai hải quan đã được chấp nhận thông quan qua mạng để làm thủ tục tại cửa khẩu. Nếu là hàng hoá trong luồng vàng, luồng bắt buộc kiểm tra hồ sơ trước khi thông quan, thì hải quan sẽ kiểm tra hồ sơ hải quan điện tử hoặc hồ sơ giấy. Còn đối với luồng đỏ, doanh nghiệp bắt buộc phải mất thời gian hơn vì hàng hoá thuộc cấp độ này trước khi thông quan phải qua kiểm tra cả hồ sơ và hàng hoá.

"Việc thực hiện các thủ tục trên mạng điện tử sẽ giúp đơn vị hải quan chuyển từ kiểm tra từng lô hàng sang quản lý toàn bộ thông tin về quá trình xuất nhập khẩu của doanh nghiệp", Cục trưởng Hải quan Hải Phòng cho biết. "Điều đó cũng tăng cường chống buôn lậu, gian lận thương mại, chống thất thu thuế...".

Theo ông Mai Thế Huyên, có 48 doanh nghiệp đăng ký tham gia khai báo hải quan điện tử: "Tuy nhiên, trong đợt đầu làm thí điểm, chúng tôi chỉ chấp nhận 18 đơn vị có đủ các tiêu chí như trong sạch về tài chính, minh bạch khai báo... Việc hướng dẫn đào tạo họ làm quen với hệ thống rất vất vả. Hầu hết doanh nghiệp còn rất bỡ ngỡ với việc này".

Tại 18 doanh nghiệp tham gia thông quan điện tử đợt này cũng đã được cài đặt hoàn chỉnh các phần mềm cần thiết. "Những chương trình phần mềm khai báo điện tử được hiệu chỉnh để phù hợp với quy trình thủ tục thông quan điện tử. Chúng đều được cung cấp bởi Công ty Hệ thống thông tin FPT", đại diện Hải quan Hải Phòng khẳng định.

Cơ sở hạ tầng mạng của Hải quan Hải Phòng đã được nâng cấp để phục vụ việc thông quan điện tử. 16 máy chủ và 65 máy trạm được lắp mới. Đường truyền diện rộng từ chi cục hải quan điện tử đến trụ sở Cục được nâng cấp từ 64 KB lên 512 KB. Đường truyền đến Hải quan Cảng I, III, Hải quan khu công nghiệp và Hải quan 3 tỉnh Hải Dương, Hưng Yên, Thái Bình được nâng từ 64 KB lên 256 KB. 20 địa điểm giám sát tại cửa khẩu và ngoài cửa khẩu cũng được nối mạng với Cục.

"Vấn đề khó khăn nhất không phải là vốn hay kỹ thuật, mà chính là nhận thức của doanh nghiệp cũng như người dân", ông Huyên bày tỏ. "Nhiều doanh nghiệp chưa 'mặn mà' gì với việc này. Chúng tôi vẫn phải vừa làm, vừa tuyên truyền, vận động".

Nhiều doanh nghiệp ủng hộ việc triển khai thông quan điện tử. Tuy nhiên, họ cũng tỏ ra lo lắng về vấn đề hành lang pháp lý. Giám đốc một công ty vận tải tại Hải Phòng cho rằng khi nào 4 mục của các tờ khai hàng hoá xuất nhập khẩu theo mẫu HQ/2002 được điền đầy đủ thì mới có thể phát huy hết lợi thế của thông quan điện tử. Nhưng hiện các mục này trong tờ khai vẫn đang bỏ trống.

Ông Mai Thế Huyên cho biết việc mở rộng diện doanh nghiệp áp dụng thông quan điện tử sẽ được đẩy nhanh từ nay đến hết năm. Mục tiêu là cuối 2005 sẽ có 100 doanh nghiệp tham gia và năm 2007 có 70-80% kim ngạch xuất nhập khẩu qua cảng Hải Phòng bằng thông quan điện tử

N.H.