Phi Tiến Sơn và những mâu thuẫn của khát vọng

Người nho nhã, nhu mì với một dáng vẻ tầm thước cũng khiêm cung như tính khí. Ít nói, nhưng nói ra thì lại rất hài hước và sau những câu nói tưởng như tình cờ là tiếng cười đầy ẩn ý. Đó chính là nét hấp dẫn làm nên phong cách con người Phi Tiến Sơn và phim của anh.

Đạo diễn Phi Tiến Sơn. Ảnh: Người Lao Động

Nhiều khán giả hẳn vẫn còn nhớ cách nói và những lời phát biểu rất khiêm nhường mà Phi Tiến Sơn thốt ra khi nhận giải Cánh diều vàng của Hội Điện ảnh Việt Nam năm 2003. Với nhiều người, ấn tượng sâu đậm nhất về con người anh chính là tính khiêm tốn. Nhưng sự khiêm cung chỉ đến từ những trải nghiệm của con người luôn tự biết mình trong mắt người khác và trong chính mắt mình. Tự biết mình để biết tôn trọng bản thân và tôn trọng những gì người khác đã làm được.

Phi Tiến Sơn thường nhận xét rất tích cực những đồng nghiệp trẻ như Bùi Thạc Chuyên: "Với tôi, Sống trong sợ hãi là một phim hay. Nó cho thấy tài năng và sự say mê nghề nghiệp của một đạo diễn thực thụ. Điện ảnh của chúng ta luôn cần những đạo diễn thực thụ". Hay sự chia sẻ của anh với một đồng nghiệp cùng trang lứa: "Anh Tường Phương làm xong Dưới cờ đại nghĩa thì tóc đã bạc mất rồi". Với diễn viên, anh thể hiện nét tâm lý đặc biệt: "Ai cũng có cái tôi của mình. Muốn góp ý ai, tôi thường nói riêng với họ. Mình tôn trọng họ thì họ mới tôn trọng mình". Phi Tiến Sơn là vậy, luôn thực hiện theo một kiểu tư duy đã thành phong cách: Tôi khiêm cung tức tôi tồn tại.

Muốn làm tốt những gì thật gần

Là một trong số ít đạo diễn "có duyên buộc vào" với các phim "nặng đầu", Phi Tiến Sơn có những ưu tư kiểu của mình. Anh cũng từng ở trong cảnh trán toát mồ hôi, chân cứ đi đi lại lại trong khi chờ hội đồng duyệt phim Lưới trời. Ngay cả làm những phim nặng nề như Lưới trời, Nghề báo, Người thổi tù và hàng tổng đã là một khối mâu thuẫn với anh. Người thì nhu mì mà phim toàn những vấn đề "dao kéo" mổ xẻ xã hội. Nói năng nhẹ nhàng nhưng lời suy tư sắc như gươm: "Nói cái xấu, cái tiêu cực không phải là phản động và yếm thế. Sự than thở khác với việc vạch trần tiêu cực để xã hội phát triển. Quan trọng là nói bằng cách gì, với thái độ nào. Phải xác định được đâu là ranh giới của sự hằn học của một kẻ ghét đời và thái độ thao thức của người trí thức, một nghệ sĩ muốn đóng góp cho xã hội bằng chính tác phẩm của mình". Phải chăng vì thế mà anh thích làm phim và được xem là một cặp bài trùng với Nguyễn Mạnh Tuấn?

Trong những lần trà dư tửu hậu, ngay cả khi có chút hơi men, Phi Tiến Sơn cũng chẳng để mình say. Đó là do tính chừng mực của anh. Nhưng lại vẫn có khối mâu thuẫn, khi trong phim, anh không muốn có sự chừng mực nửa vời: Phải đẩy đến cùng những vấn đề trăn trở. Trong đời sống, chẳng mấy khi vị đạo diễn này "tuyên ngôn" này nọ, vậy mà trong tác phẩm của anh, các nhân vật cứ lồng lên, khẳng định cái "mặt" mình với đời. Ngay cả trong khát vọng của Phi Tiến Sơn, vẫn có gì đó như mâu thuẫn: "Ai cũng muốn đi xa hơn nữa, nhưng tự sâu thẳm, tôi lại muốn làm tốt những gì thật gần".

Dừng lại có nghĩa là thụt lùi

Là một trong số ít người được đào tạo ở nước ngoài của nền điện ảnh Việt, 8 năm miệt mài ở Đại học Điện ảnh quốc gia Đức cho Phi Tiến Sơn vốn liếng đầy đặn cả về kỹ năng quay phim lẫn những kiến thức nghề nghiệp về điện ảnh mà không phải ai cũng được trang bị.

Vốn tri thức và sự mẫn cảm cộng với khả năng tư duy lý tính cao độ đã giúp anh có lối làm việc khoa học - ít nhất là theo cách của mình. Hàng chục nghìn mét phim thực tập ở Đức đã mang về cho Việt Nam một Phi Tiến Sơn biết tiết kiệm phim khi quay mà vẫn đạt hiệu quả cao khi dựng. Khởi sự làm phim vào năm 2000, anh đoạt ngay giải B Hội Điện ảnh Việt Nam, giải thưởng Bộ Quốc phòng cho bộ phim đầu tay Vào Nam ra Bắc.

Đến Lưới trời, người trong nghề đã vui mừng đón chào một đồng nghiệp có thực tài mà rất mực khiêm tốn. Ít ai biết đạo diễn Phi Tiến Sơn là người cầu tiến khi anh vẫn cặm cụi tự học tin học và trang bị cho mình những kiến thức sơ khởi nhất từ bạn bè, người quen. Anh chẳng ngần ngại chia sẻ khát vọng học tập suốt đời: "Trong thời đại toàn cầu hóa, dừng lại có nghĩa là thụt lùi. Tôi cũng cần cố gắng như mọi người", anh bảo.

Một mái ấm với người vợ là giảng viên Đại học Bách khoa và hai đứa con ngoan, học giỏi, Phi Tiến Sơn đang có một hậu phương vững chắc để tiến những bước dài hơn nữa trong sự nghiệp của mình. Với Nghề báo, anh chỉ nhỏ nhẹ: "Tôi tin là Nghề báo thực sự tôn vinh những người làm báo chân chính, tôn vinh nghề báo. Cái thời khen ngợi, tô hồng đã qua. Chính việc đi sâu vào bản chất con người, khám phá những vật vã đời thường của họ trong thắng lợi và thất bại bằng một thái độ trân trọng mới là sự tôn vinh cao nhất".

Khởi chiếu Nghề báo, có một người lặng lẽ xem lại phim mình để ghi chép những điều gì đó vào một cuốn sổ tay: "Để phim sau, tôi có thể làm tốt hơn nữa".

(Theo Thanh Niên)