Đỗ Chu: 'Không được xem nhẹ lòng yêu mến bạn đọc'

Nhà văn Đỗ Chu.

Với "Cánh đồng không có chân trời", "Mảnh vườn xưa hoang vắng"... thấu suốt sự đời, tự tâm hồn thuần Việt của Đỗ Chu đã có hình hài cụ thể trong văn của ông. Năm 2004, với "Một loài chim trên sóng", ông đã được trao giải thưởng văn học Đông Nam Á.

- Sau bốn chục năm cầm bút, ông nghĩ gì về nghiệp viết?

- Nghĩ thì nhiều thứ lắm, tôi chỉ có một kết luận nho nhỏ rút ra sau gần ba tháng "ngồi" với tập tùy bút Tản mạn trước đèn. Càng viết càng thấy bơ vơ, cô đơn, đêm mới dài rộng, yên ả làm sao. Đây là những đêm không có nhiều lắm trong một đời văn, là cái bơ vơ trong lúc đi tìm kiếm, cái cô đơn không hề lẻ loi của một kẻ yêu chúng bạn và gắn bó thiết tha với nghề, là sự cô đơn pha chút kiêu ngạo. Nhà văn rất nên có những khoảng trống bơ vơ đó, để tự đẩy mình nhảy vào dòng xoáy của sự sáng tạo, thật sự là nhọc nhằn.

Có một hình ảnh tôi "tự nhìn thấy", rất thường hiện ra trước mắt tôi: Lấp ló đằng kia, sau những thân cây gầy guộc là một trái hồng treo lơ lửng đỏ lựng như máu, đỏ như một nét chấm phá xuất thần của họa sĩ tài năng trong một bức tranh ấn tượng. Một chuyến về thăm quê giữa xóm nghèo trên vùng núi Lục Ngạn, tôi đã gặp chính trái hồng ấy. Nó rất đẹp, rất thảng thốt, khơi gợi. Trong vẻ đẹp của nó chứa đựng nhiều bất thường, nhiều vô lý và có lý, như chính nghệ thuật vậy. Vì vẻ đẹp ấy mà những người làm nghệ thuật nói chung và nhà văn nói riêng phải vượt qua và có thể vượt qua được nhiều điều.

- Theo ông, vì sao “Một loài chim trên sóng” được trao giải thưởng Văn học Đông Nam Á năm 2004?

- Năm nay có 9 nhà văn từ 9 nước trong khu vực đến Bangkok nhận giải, 2 bà, 7 ông. Họ được xem là đại diện của các nền văn học, có tác phẩm hay được dư luận trong nước đánh giá cao trong vòng 3 năm trở lại đây và đều có bề dày trong sự nghiệp sáng tác. Bề dày ở đây không có nghĩa là số trang đã viết, càng không phải là số năm vào nghề. Bề dày của mỗi tác giả ở đây phải được hiểu là uy tín văn học, là những đóng góp đáng kể cho nền văn học từng đất nước.

Một loài chim trên sóng là tập truyện ngắn được NXB Văn học in năm 2002. Năm 2003, nó được Hội Nhà văn trao giải thưởng cao, được dư luận đánh giá là một tác phẩm khá. Nó được chọn cùng với quá trình viết văn của tôi chăng?

- Ông nghĩ sao về giải thưởng, về các đồng nghiệp trong khối ASEAN cùng được giải?

- Giải thưởng Văn học Đông Nam Á đã có từ 26 năm nay, VN mới chỉ tham gia được 8 năm. Nhà văn ở đâu cũng vậy thôi, đều "bất thường" và thú vị. Trong số 2 nữ đồng nghiệp nước ngoài, tôi trò chuyện được với một người, nữ sĩ Tôn Ái Linh. Bà này chừng trên bốn chục tuổi, viết văn xuôi, là nhà văn Singapore, gốc Hoa. Nhờ vậy tôi nói chuyện được bằng vốn chữ Hán học hồi nhỏ, tiếng nào quên thì viết ra.

Ông Aquino Ready, nhà văn Philippines, giáo sư một trường đại học, là một nhà phê bình văn học đồng thời cũng là một tác giả văn xuôi. Nhìn tôi, ông ta bảo: "Tôi cảm thấy ông là người có Phật tính". Nghe rất phấn khởi.

Trong 7 ngày gặp gỡ, chúng tôi có nhiều cuộc đi chơi, đi đâu thì đi nhưng cứ hễ trưa là Aquino Ready ra gốc cây ngồi thiền. Gustf Sakai, nhà văn Indonesia, thường lơ vơ và bỏ họp. Các buổi họp tập trung, lúc người ta quây quần thì ông đi những đâu đâu ấy, vậy là có một cô gái Thái hết sức xinh đẹp chuyên phải đi tìm nhà văn này...

Gustf Sakai viết được nhiều thể loại, từ tiểu luận, truyện ngắn đến thơ. Chey Chap, nhà văn Campuchia, biết rất nhiều nhà văn VN, đặc biệt mê ông Phạm Tiến Duật. Chey Chap ăn rất khỏe và chuyện rất vui. Ông mới sang VN, có ghé chơi nhà tôi.

- Ông dùng giải thưởng của mình như thế nào?

- 70.000 bạt, cho con gái một nửa, công nó đi theo làm phiên dịch, còn lại mua rượu, thuốc lá về mời bạn bè, sau nữa thì... biếu chị Nhu, vợ tôi.

- Với 2.500 bản in “Tản mạn trước đèn” - một con số hơi nhiều so với số lượng xuất bản thường thấy ở sách văn học, ông làm thế nào mà số sách đó tiêu thụ hết vậy?

- Sách dày 350 trang, in đẹp. Sau 2 tháng, bây giờ ở nhà chỉ còn mươi cuốn, tôi tự gánh sách đi bán và đã bán hết. Thời bao cấp qua rồi, không nên làm phiền và cũng không nên trông đợi nhiều vào nhà nước trong việc này, nhưng sự ủng hộ của bạn bè gần xa, lòng quý trọng và yêu mến của đông đảo bạn đọc thì mỗi nhà văn không bao giờ được phép xem nhẹ.

(Theo Tuổi Trẻ)