Dương Kỳ Anh: 'Viết văn như sự trả nợ đời'

Bìa cuốn Xuyên Cẩm.

Người đọc biết đến Dương Kỳ Anh nhiều hơn với tư cách là một nhà thơ, dù ông cũng trình làng vài tập truyện ngắn. Nhưng cho đến "Xuyên Cẩm", Dương Kỳ Anh đã được công chúng đón nhận với cái nhìn khác - một người viết truyện ngắn sâu sắc mà không kém phần hiện đại.

- Có người nói rằng sở dĩ "Xuyên Cẩm" được dư luận ưu ái vì tác giả là Tổng biên tập báo Tiền Phong. Ông nghĩ sao về điều đó?

- Điều này thì phải để độc giả, tức là những người trực tiếp đọc Xuyên Cẩm, đánh giá. Có một số người biết như thế, nhưng nhiều người chắc chắn không hề biết Dương Kỳ Anh là ai.

- Điều gì thúc đẩy ông viết "Xuyên Cẩm"?

- Nó là sự thúc bách từ nội tâm, làm tôi không thể không viết ra, cũng như làm thơ, như một sự trả nợ đời. Điều chắc chắn là tôi viết Xuyên Cẩm với một lòng chân tình thực sự. Nó cũng là vì tình yêu của tôi đối với quê hương mình.

- Trong "Xuyên Cẩm" có rất nhiều nhân vật nữ đẹp cả về ngoại hình và tâm hồn. Những nhân vật ấy dù ít dù nhiều khi đi qua cuộc đời Cậu Bính (nhân vật chính) đều để lại một dấu ấn nhất định. Có bao nhiêu phần trăm những nhân vật nữ ấy là có thật mà ông biết trong đời?

- Thực ra phần thật trong tiểu thuyết đối với nhà văn cũng khó nói, đã là tiểu thuyết thì không thật rồi. Nhưng có rất nhiều nguyên mẫu ngoài đời trong Xuyên Cẩm kể cả những người phụ nữ. Tất nhiên, từ nguyên mẫu chuyển vào tiểu thuyết là một vấn đề hoàn toàn khác, người viết phải có khả năng chuyển hoá, sống động thế nào đó mới làm cho nhân vật sống được.

- Quan hệ giữa thơ và tiểu thuyết của ông như thế nào?

- Trong lịch sử văn học có rất nhiều tác giả ban đầu họ làm thơ, sau đó viết tiểu thuyết. Victor Hugo chẳng hạn, thơ đỉnh cao mà văn cũng đỉnh cao. Hay như nữ nhà văn Áo Elfriede Jelinek được giải Nobel vừa rồi cũng từng làm thơ trước khi viết tiểu thuyết. Những người làm thơ rồi viết tiểu thuyết có lợi thế là tiểu thuyết của anh ta có chất thơ trong từng câu văn. Thường người làm thơ khi viết tiểu thuyết thì chi tiết và cốt truyện cũng chắt lọc hơn.

- Nếu nhìn qua thì nhân vật Cậu Bính là người khá hoàn hảo: thông minh, tinh tế, có ý chí... nhưng thực ra lại là người không biết yêu hết mình, chẳng bao giờ làm gì để giữ tình yêu đáng lẽ quá đẹp, mà luôn để nó đi qua. Vì sao ông lại xây dựng nhân vật như vậy?

- Có thể, vì người ta bên cạnh những cái đáng yêu phải có cái không đáng yêu thì mới thật với cuộc đời vì có ai hoàn hảo. Vả lại tính cách Cậu Bính của tôi như thế thì phải đi đến kết cục như thế chứ tôi cũng muốn anh ta yêu hết mình lắm chứ... Đó mới là sự phát triển logic của nhân vật.

- Một trong những phẩm chất đàn ông mà phụ nữ thời nay ngưỡng mộ là anh ta phải có khả năng yêu thương và "điên rồ" trong tình yêu. Cậu Bính trong "Xuyên Cẩm" thiếu những phẩm chất ấy nhưng luôn được những người đẹp theo đuổi. Liệu trong đó có sự thiên vị của tác giả với Cậu Bính?

- Thực ra Cậu Bính cũng có nhiều lúc "điên rồ", tất nhiên là theo cách của Cậu Bính.

- Một nhân vật cũng đáng nói trong "Xuyên Cẩm" là Hồng Mộng Hà, Hà là một mẫu phụ nữ hiện đại dám sống, dám yêu... rất khác hệ thống những người dân làng Cẩm nghèo khó và chân chất. Ông gửi gắm gì ở nhân vật này?

- Khi xây dựng nhân vật Mộng Hà, tôi có một ẩn ý: Làng Cẩm đi lên từ giai đoạn sơ khai qua rất nhiều khó khăn, gian khổ cũng như đất nước mình từ nghèo nàn lạc hậu đến bây giờ. Cuộc sống con người cũng thế. Phải từ một làng Cẩm nghèo khó mới ra một cô Hà hiện đại, Hà là thế hệ thứ ba của làng Cẩm, gốc vẫn là dân làng Cẩm.

- Nhưng cuối cùng thì cô Hà cũng chỉ là một lát cắt trong cuộc đời Cậu Bính. Vì sao vậy?

- Thực ra trong truyện, Cậu Bính không chỉ say mê một cô Hà, tuỳ từng giai đoạn cậu say mê những người phụ nữ khác nhau. Có giai đoạn Cậu Bính có tình cảm lạ lùng với chị Châu, có giai đoạn có tình yêu học trò với Mộng Bình, lại có giai đoạn có tình yêu trong sáng với Natasa... Cuộc đời người cũng thế.

- Điều ông nghĩ sẽ mâu thuẫn với thuyết tình yêu vĩnh cửu mà nhiều người vẫn theo đuổi. Ông thấy sao?

- Theo tôi, tình yêu bao giờ cũng vĩnh cửu, dù anh yêu một người hay nhiều người. Vấn đề anh thể hiện tình yêu như thế nào. Nếu anh chưa tìm được một tình yêu đích thực, vĩnh cửu thì còn phải đi tìm.

- Với ông, thế nào là một tình yêu vĩnh cửu?

- Rất khó, tôi chỉ có thể cảm nhận chứ không nói ra được vì tình yêu là vô hình. Tình yêu vừa vĩnh cửu vừa thay đổi theo từng con người, từng hoàn cảnh.

- Trong 318 trang sách, trường đoạn nào gây khó khăn cho ông nhiều nhất?

- Đó là đoạn viết về đêm Vũng Tàu chỉ có hai người là Cậu Bính và Hà. Hai người yêu nhau nhưng biết là không thể lấy nhau và họ sẽ làm gì khi ở một nơi "dễ phạm tội" như thế? Suốt một thời gian dài tôi viết đi viết lại bao nhiêu lần không thành công, đến khi in ra rồi tôi cũng không biết độ thành công như thế nào khi chọn cách giải quyết là để họ đi đến tận cùng của tình yêu.

- Ông chuẩn bị tâm thế đón nhận dư luận về "Xuyên Cẩm" như thế nào?

- Tôi viết Xuyên Cẩm với mong muốn có thể góp một phần nào đó làm cho người ta tốt đẹp hơn nên chẳng ngại ai khen hay chê, hay nghĩ này nọ. Tôi chỉ tâm niệm viết cho chân thật, hấp dẫn. Nhà văn phải chân thật với bản thân mình thì các nhân vật cũng chân thật.

(Theo Lao Động)