Nhà văn Vũ Bão chỉ độ lượng khi viết

Vũ Bão thường chỉ coi bản thân như một trong những nhân vật tham gia khách quan bình đẳng vào tấn trò đời mà ông miêu tả. Đó là đặc điểm của tiểu thuyết tự truyện "Rễ bèo chân sóng", đang gửi dự thi tiểu thuyết hay ở Hội nhà văn cũng như nhiều sáng tác khác của ông.

- Trong tiểu thuyết của mình, ông từng nói những điều không may mắn đã "mở mắt" cho ông, rằng ở đời không chỉ có một lẽ phải, ông nói sao về điều này?

- Cũng chỉ mở mắt phần nào thôi. Tôi có được cái nhìn như vậy là nhờ trông thẳng vào thực tế xưa nay. Năm 1950, lúc chuẩn bị đi chiến trường ở vùng Phát Diệm, tôi bị địch bắt giam, bị cúp cơm. Nhưng cứ tối đến, anh Lạng, vệ sĩ nhà dòng, lại lén đem cho tôi bát cơm với con tôm, nhờ thế tôi đủ sức chịu đòn khảo tra của giặc. Sau đó, một người công giáo khác bị bắt giam cũng đã nhường tôi suất vượt ngục của anh. Sau này, tôi biết anh ở lại và bị địch tra tấn rất tàn bạo. Các anh không phải do tổ chức cài vào để yểm trợ tôi, cũng chưa hề được giác ngộ gì, mà chỉ hành động theo lý và tình của các anh. Ở đời, không ai có thể độc quyền lẽ phải và điều tốt. Cũng như nhà văn không thể viết một phần sự thật.

- Người ta bảo ông hơn người ở chỗ sắc sảo mà không gai góc, ông nghĩ sao?

- Người đã ở vào hoàn cảnh như tôi còn tỏ ra gai góc với ai. Dù làm lương y hay thày phẫu thuật trong văn chương, thì cũng phải có cái tâm ngay thẳng và khả năng quan sát, phán đoán cho tốt. Đi vào những chuyện đời thường vân vi cũng phải có "duyên", tuỳ theo tạng mỗi người. Đời sống vướng bận lo toan sinh tồn, sự thật và lịch sử và con người, văn hoá luôn có nguy cơ bị khuất lấp bởi nhiều thứ, trong đó có sách vở và những quan điểm nhất thời, hay cái đích phù hợp. Bí quyết để mọi người tâm phục khẩu phục, chính là anh có hết lòng với sự thật hay không, có dám dành cả đời cho việc truy tìm cái thật hay chỉ thành thật a dua.

- Ông thích nhìn thẳng vào những bệnh thành tích hão, nói như rồng leo, chơi trội, bệnh a dua, hão huyền, vậy ông độ lượng vào lúc nào?

- Tôi độ lượng vào lúc viết để nói lên tất cả những điều ấy.

- Và các anh lính của ông cứ nhem nhẻm lý sự với cấp trên, người ta bảo đó là cách ông làm giàu thêm cho thoại, ông nghĩ sao?

- Anh lính trong văn chương không phải người lính thực ngoài đời. Anh lính của tôi đại diện cho cái gì hồn nhiên đáng yêu, biết quên mình vì đồng đội, biết làm cách nào để hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ chiến đấu, không màng danh lợi gì ngoài việc giữ cho đúng, giữ cho vững bản ngã con người mình, dù chỉ là cái tên cha mẹ đặt hay một lối cảm nghĩ riêng. Anh ta có cái lý của mình.

- Ông không cốt tả thân phận mà thiên về những mối quan hệ của con người, đi con đường xa hơn, lạ hơn, có khi nào ông định thay đổi lối viết của mình?

- Lối viết là cái không chọn được. Nó là con đẻ của thiên tư cá tính nhà văn, nhưng lại chịu tác động gay gắt của hoàn cảnh. Tôi chỉ có thể viết như vậy trong điều kiện của tôi, phải đấu tranh và "nuốt trôi" bao gian khó vì quyền được viết.

- Ông quan niệm về việc viết như thế nào?

- Tôi viết cái bên trong mình chứ không phải hiện thực bên ngoài dội vào, ép vào. Cũng tương tự trò vui thuở bé, chúng tôi hay vào lò kéo mật, buộc cái lạt vào củ khoai, thả nó chìm nghỉm trong sanh mật đang lên khói, hồi lâu mới kéo lên. Củ khoai được chín cùng với vị mật thơm ngon. Tôi mong văn tôi cũng được như thế.

(Theo Thể Thao Văn Hoá)