Dịch giả Trần Đình Hiến: 'Văn học là bản năng gốc'  

DỊch giả Trần Đình Hiến.

"Sau công ước Berne, sách văn học dịch sẽ bước vào cuộc khủng hoảng, điều đó là dứt khoát, vì lâu này toàn xài của chùa. Anh nào vớ được cái gì thì làm cái đó, không có một tí trách nhiệm gì cả. Tôi tán thành việc thực hiện Công ước Berne bởi nó sẽ thanh lọc sự ồn ào nhộn nhạo của sách dịch", dịch giả Trần Đình Hiến nói.

- Vậy sách dịch sẽ ra sao?

- Chắc là trước mắt, người ta sẽ sục vào làm sách cổ điển, tái bản những cuốn không bị "mắc" về bản quyền mà vẫn còn khá nhiều người đọc, kiểu như Cuốn theo chiều gió chẳng hạn. Rồi kể cả tìm những nước không tham gia Berne để dịch!

Tôi định sau Quốc khánh Trung Quốc sẽ sang để xin một số tác giả riêng. Với Mạc Ngôn thì chắc là ổn rồi (ông đã nói là cứ dịch bao nhiêu thì dịch); chỉ còn Lý Nhuệ và một vài tác giả khác... thì phải khăn gói quả mướp thật sang xin bản quyền.

- Vậy ông sẽ thanh minh thế nào về những cuốn đã dịch rồi mà chưa có phép?

- Dịch Mạc Ngôn, Lý Nhuệ đâu phải là chuyện đơn giản. Để dịch, tôi đã chờ đợi mất biết bao thời gian. Và tôi đâu dám mạo muội xin phép trước. Bởi xin phép được rồi mà sách không ra được thì tôi còn xấu hổ hơn. Thì thà tôi cứ dịch ra, in được, được độc giả hoan nghênh nhiệt liệt, rồi tôi sang tôi báo cái công ấy thì có phải hơn không?

- Sách văn nghệ VN hiện ít sách hay, vậy mà sách dịch Mạc Ngôn của ông cứ ra kìn kìn, rồi lại đến Lý Nhuệ... Người ta nói văn học Trung Quốc dịch nhiều quá thành ra hàng ngoại "át" hàng nội, ông nghĩ sao?

- Dứt khoát là cũng có ép phê rồi. Nhưng tôi nghĩ mình chỉ dịch những gì có ích. Thú thật, dân ngoại giao tuột xích như tôi dịch chỉ là bất đắc dĩ, tôi chỉ muốn giới thiệu là Trung Quốc họ tháo gỡ gánh nặng quá khứ thế nào mà thôi. Khi thần tượng đã không còn, văn học trở lại bản năng gốc, trở lại vấn đề nhân bản của con người. 

- Ông tin dịch văn học Trung Quốc là việc làm có ích, hay đó chỉ là góp thêm gió để làm thành cơn bão văn Tàu, sách vở Tàu, nhạc Tàu, phim truyền hình Tàu... đang áp đảo mọi thứ?

- Thế đóng cửa lại thì ta có hay hơn không? Không, đúng không? Nhắm mắt đóng cửa không phải là cách để cho anh đang yếu mà mạnh hơn được. Nếu không có các tự trào cọ xát nhau thì lấy đâu ra sự phát triển của tư duy sáng tạo?  

- Giữa rất nhiều đại gia, ông chọn Mạc Ngôn và Lý Nhuệ, ông thấy văn họ thế nào?

- Mạc Ngôn thì hoang dã, bung phá, ngồn ngộn; Lý Nhuệ lại kín đáo, kìm nén, mãnh liệt. Mạc Ngôn ma mị, huyền ảo; Lý Nhuệ cuồn cuộn những dòng ý thức...

- Ông dịch văn trôi như cháo chảy, những đoạn nhiều dục tính độc giả trẻ phải đỏ mặt mà ông già bảy mươi dịch lại càng "mượt". Dịch giả có biệt tài gì mà đắc địa vậy?

- Tôi phải hoá thân vào để dịch cho ra được văn Mạc Ngôn. Nhiều lúc tôi muốn dùng từ ngữ nhẹ đi, dễ chịu đi, nhưng ngẫm lại thấy thế không đúng. Đấy là bản năng gốc đã sống lại. 

- Văn Trung Quốc bây giờ tràn ngập dục tính, ông nghĩ văn VN rồi sẽ ra sao?

- Ở ta khó có chuyện đó. Ở ta mạch sống đều đều, chậm chạp, trì trệ, thậm chí tắc cục bộ. Còn Trung Quốc, lịch sử họ mãnh liệt, nên Lưu Tái Phục mới nói văn Mạc Ngôn thấm đẫm hơi thở và nước mắt, là cuộc sống trần trụi của đại lục, và chỉ kích vào bản năng gốc, văn chương mới có sinh khí trở lại.

(Theo Lao Động)