Diễn viên Việt thiệt thòi vì không có vai diễn hay

Tiếc cho diễn viên nước nhà khi không có vai diễn hay để khiến khán giả nhớ lâu, đề tài chưa có tính đột phá, yếu tố lịch sử bị áp đặt... Đó là những ý kiến được nêu ra trong buổi tọa đàm các vấn đề liên quan đến bộ môn điện ảnh, tại TP HCM, sáng 3/3.

PGS-TS Nguyễn Thị Minh Thái. Ảnh: K.H.

PGS-TS Nguyễn Thị Minh Thái nêu quan điểm của mình từ việc đặt ra câu hỏi: "Bao giờ nhân vật phim truyện Việt thôi lưỡng lự nhị nguyên?". Bà nhận xét: "Rất nhiều lần, khi xem phim Việt, tôi đã gặp cảm giác nhân vật không tới bến, không đã đời về thẩm mỹ. Họ rất đáng ngờ, giả tạo và thường trôi tuột khỏi trí nhớ người xem".

Nói về "tính nhất nguyên" trong vẻ đẹp một nhân vật, PGS-TS Nguyễn Thị Minh Thái đưa ra vài trường hợp cụ thể mà khiến bà luôn ghi nhớ như: hai nhân vật phụ tật nguyền trong phim Đời cát (đạo diễn Thanh Vân), nhân vật chính của Mùa ổi (đạo diễn Đặng Nhật Minh), hay chàng trai trẻ đậm chất Nam bộ trong Mùa len trâu (đạo diễn Nguyễn Võ Nghiêm Minh)... Tuy nhiên, đó chỉ là một số vai diễn ít ỏi ngoại lệ.

Cũng theo bà Thái, vẻ đẹp đó chỉ có được khi nó phải bắt đầu "đẹp lên từ từng chữ của nhà biên kịch và phải 'nhất nguyên' trong toàn bộ phong cách làm phim của đạo diễn".

Tính "nhất nguyên" đó được nhà văn Nguyễn Quang Sáng trình bày cụ thể hơn. Theo ông, "việc làm phim có thể hiểu như một ước mơ. Chỉ cần ước mơ của biên kịch và đạo diễn trùng nhau, thì bộ phim làm ra mới là sản phẩm hoàn hảo. Khi đó, dù có thành công hay thất bại thì cũng trở thành một kinh nghiệm quý báu để tiếp tục theo đuổi những ước mơ tiếp theo".

Nhà văn Nguyễn Quang Sáng. Ảnh: K.H.

Trên cơ sở đó, nhà văn rất ủng hộ việc một số gương mặt trẻ hiện nay tự viết kịch bản và đạo diễn. Bởi theo ông, hình thức này sẽ giúp mơ ước của một cá nhân với điện ảnh được trọn vẹn.

Còn nhà báo Tô Hoàng, nhiều lần có mặt trong Hội đồng giám khảo các liên hoan phim trong nước, nhìn nhận việc khắc họa hình tượng nhân vật ở mức độ cao hơn khi cho rằng: "Kịch bản hay phim không có nhân vật đáng gọi là nhân vật thì hiển nhiên là không có vai diễn đáng ra vai diễn". Từ đó, ông cũng đòi hỏi người đạo diễn phải "đủ hiểu biết và độ từng trải để khám phá cho hết chiều sâu nội tâm và tính cách nhân vật của mình.

Bên cạnh vấn đề nhân vật, đề tài trên phim ảnh trong xu hướng xã hội hóa ngày nay cũng được đưa ra bàn thảo. Đạo diễn Thanh Vân nhận xét, phim Việt ngày càng có nhiều đề tài mới được khai thác, kể cả các vấn đề nhạy cảm như: cave, đồng tính, kinh dị... Nhưng nhìn lại, những phim được coi là thành công như Dòng máu anh hùng, Áo lụa Hà Đông, Chuyện của Pao, Sống trong sợ hãi, Mùa len trâu... đều đề cập đến vấn đề mang tính lịch sử. "Phim có đề tài mới chỉ dừng lại ở mức khám phá, dò dẫm những bước đi đầu tiên", đạo diễn nói.

Theo đạo diễn phim Đời cát, đề tài thực sự thu hút khi nó chia sẻ được những ẩn ức trong đời sống tinh thần của con người. "Nếu không có được những rung cảm thực sự, thiếu bề dày của vốn sống, thì các đề tài trong phim Việt dù mới, cũng chỉ dừng lại ở việc đáp ứng sự tò mò của khán giả mà không có được giá trị sâu sắc", anh nói.

Bà Nguyễn Thế Thanh - Phó giám đốc Sở VH-TT TP HCM. Ảnh: K.H.

Tính lịch sử trong việc khai thác đề tài cũng được nhìn nhận lại một cách khách quan. Cùng một quan điểm, Phó giám đốc Sở Văn hóa Thông tin TP HCM Nguyễn Thế Thanh và nhà sử học Dương Trung Quốc cho rằng không nên áp đặt quá nhiều yếu tố lịch sử vào việc làm phim, vì như thế sẽ làm ảnh hưởng đến tính sáng tạo vốn được chú trọng của điện ảnh.

"Việc tuân thủ nghiêm ngặt với việc áp dụng nguyên tắc lịch sử vào kịch bản hoàn toàn khác nhau. Người làm phim có quyền cảm nhận lịch sử theo cách riêng và diễn đạt làm sao để người xem đồng cảm mà không có ý xuyên tạc là được", bà Thế Thanh nói.

Còn nhà sử học Dương Trung Quốc thì cho rằng "lịch sử chỉ diễn ra một lần nhưng nhận thức về nó phải là một quá trình. Các lĩnh vực nghệ thuật, nhất là điện ảnh với sự sáng tạo của mình, hoàn toàn có thể giúp các nhà nghiên cứu lịch sử nhận thức sâu sắc hơn".

Nằm trong khuôn khổ các hoạt động của giải thưởng Cánh diều vàng 2007 diễn ra tại TP HCM, buổi tọa đàm là nơi để những người theo sát tình hình điện ảnh Việt Nam suốt thời gian qua như nhà lý luận, đạo diễn, nhà báo... bàn bạc một cách thẳng thắn các vấn đề liên quan đến thực trạng phim Việt. "Có thể sẽ không đến được một giải pháp tối ưu nào, nhưng qua các nhận xét, kinh nghiệm được chia sẻ, chúng ta sẽ có bước tiến cho hoạt động làm phim sắp tới", đạo diễn Khải Hưng, chủ trì buổi họp, nói.

Nhiêu Huy