Lý Lan thích nhân vật ma trong 'Harry Potter'

Dịch giả tiếng Việt của bộ truyện về cậu bé phù thủy nổi tiếng tâm sự, chị thích những con ma mà nhà văn J.K. Rowling sáng tạo ra, vì đó các nhân vật tiểu thuyết nhất.
> Phát hành 80.000 quyển "Harry Potter" tập 7

Nhà văn Lý Lan. Ảnh từ blog của nhân vật.

- Chắc chị đã biết tác giả J.K.Rowling vừa tung ra tin tức cụ Dumbledore là người đồng tính. Với góc nhìn của một nhà văn kiêm dịch giả, chị có nhận định gì về vấn đề này?

 - Thông tin này, cũng giống như những thông tin khác liên quan đến "hậu vận" các nhân vật khác trong truyện mà tác giả tiết lộ trong những cuộc phỏng vấn hay giao lưu với độc giả, là những chuyện ngoài trang sách.

Tôi không nghĩ bà Rowling có ý ca ngợi một người đồng tính, và tôi cũng không thấy giới tính của nhân vật hạ thấp hình ảnh của nhân vật đó. Tôi nghĩ thành công đáng kể của bà Rowling là tạo dựng được một thế giới phi thường để cho mọi sự dị biệt là bình thường.

Cũng giống như vấn đề chủng tộc trong Harry Potter, bà Rowling có quan điểm phóng khoáng, cởi mở và dung hoà đối với vấn đề giới tính: Nếu không nên kỳ thị phù thủy gốc Muggle, phù thủy thuần chủng, và phù thủy lai, thì cũng chớ coi trọng việc một người là nam hay nữ hay đồng tính. Nếu bạn sống đến 150 tuổi như cụ Dumbledore, hay một nửa số tuổi của cụ cũng được, bạn sẽ thấy sự khác biệt giới tính không đáng kể nữa.

- Sống trong thế giới của Harry Potter suốt thời gian dịch thuật, có lúc nào chị cảm thấy mâu thuẫn với chính tác giả Rowling?

- Tôi không sống trong "thế giới của Harry Potter". Dịch là một công việc trong nhiều công việc khác nhau tôi đã làm. Tôi tôn trọng tác giả cuốn sách mình dịch, người ta viết sao mình dịch vậy, có gì đâu mà mâu thuẫn.

Khi tập trung dịch Harry Potter trong một thời gian ngắn (một tháng rưỡi cho tập 6 và hai tháng cho tập 7), tôi tạm gác những công việc khác lại và mỗi ngày làm việc nhiều giờ hơn, hơi căng thẳng. Xong việc này thì tôi lại làm tiếp những việc khác và trở lại nhịp sống bình thường. Tôi nghĩ công việc dịch thuật cũng có ảnh hưởng đến cuộc sống của tôi như hầu hết những việc khác tôi đã làm như dạy học, viết báo, làm thơ, trồng rau, nấu bếp, dạo chơi. Mà cái gì có tác động đến cuộc sống của tôi thì có thể tác động đến văn chương của tôi.  

 - Chị từng sụt mất 5 kg để dịch "Harry Potter" tập 6, vậy lần này thì sao?

- Tôi lại không nhớ là có lần nào tôi nói với công chúng về việc tăng giảm cân của mình? Tôi không sụt cân, chỉ bạc đầu thêm, nhưng chắc tại già chứ không phải tại dịch.

- Trong quá trình dịch truyện Harry Potter, chị từng rơi vào thế bí khi nào?

- Khi tác giả chơi chữ thì hơi khó dịch vì giữ lời thì mất ý, giữ ý thì mất lời. Lúc đó cũng kể là bí nếu không chọn được cách chơi chữ tiếng Việt tương đương. Khi có nghi ngờ thắc mắc tôi chủ yếu tham khảo trên mạng và cậu bé hàng xóm. 

Bìa cuốn "Harry Potter và bảo bối tử thần". Ảnh: NXB Trẻ.

- Chị có bao giờ nghĩ rằng từ khi đến với "Harry Potter", cuộc đời của chị cũng đã trở thành một cuộc phiêu lưu?

- Không. Dịch sách không có gì phiêu lưu cả. Mà ngược lại, đó là công việc rất công thức theo cách làm việc của tôi: Trước khi bắt tay vào dịch tôi đọc thật kỹ cuốn sách, tìm hiểu về tác giả và dư luận cùng tất cả những gì liên quan đến tác phẩm, chọn một giọng văn phù hợp, tính toán thời gian, lập thời khoá biểu ngày nào dịch chương nào, vừa làm vừa tham khảo và ghi chú, vừa dịch vừa đọc lại ở vị trí độc giả, luôn có ý thức tỉnh táo là mình chỉ làm cái cầu ngôn ngữ.

Bằng cách làm việc này tôi luôn biết sắp tới là cái gì, chung cuộc sẽ ra sao, nên không thấy có chút xíu tính chất phiêu lưu nào trong cuộc đời tôi cả.

- Có lẽ chị được biết đến nhiều nhất qua vai trò là người dịch "Harry Potter" bản tiếng Việt. Vậy sau khi truyện kết thúc, chị có dự định gì?

- Tôi đang viết thử truyện nhái Harry Potter, để rồi xem tác phẩm đó ra sao. Đây mới thực sự một cuộc phiêu lưu.

- Là một nhà văn nhưng chị lại nổi tiếng hơn ở Việt Nam với vai trò dịch giả của "Harry Potter", chị nghĩ sao về điều này?

- Tôi vui. Vì điều đó chứng tỏ công việc nào mình làm tận tụy thì có kết quả xứng đáng. Là nhà văn tôi đã viết những tác phẩm mình hài lòng. Là dịch giả tôi đã giới thiệu thành công với độc giả Việt Nam một tác phẩm ăn khách nhứt thế giới đương đại. Làm được một trong hai điều đó đã là khó, mà tôi đã làm được cả hai.

- Theo chị, nhân vật nào mà nhà văn Rowling xây dựng chưa “tới”?

- Nhưng "tới" đâu cơ? Nhân vật trong một tác phẩm là do tác giả xây dựng (một cách chủ quan, nếu không nói là độc đoán) trong một câu chuyện được kết cấu và phát triển hoàn toàn theo ý đồ của tác giả.

Khi dựng tình huống A, cần nhân vật A’ với tính cách aa và hành xử aa’, thì tình huống đó tạo được hấp dẫn cho tiến triển của câu chuyện; khi chuyện phát triển đến tình huống B, kiểu hành xử aa’ không tạo được bất ngờ nữa, thì nhân vật A’ phải phát triển tính cách aa thành bb để có thể hành xử phù hợp với tình huống B; nếu A’ không phát triển được tính cách bb thì phải tạo ra nhân vật B’. Trong bộ Harry Potter có vô số nhân vật chỉ xuất hiện giống như “phòng cần thiết” đối với tác giả, và không ít nhân vật phải hy sinh vì … điều tốt hơn cho câu chuyện, mà con cú Hedwig là một thí dụ.

Trong các nhân vật được bà Rowling tạo ra trong bộ truyện Harry Potter, tôi thích mấy con ma nhất. Vì đó là những nhân vật tiểu thuyết nhất.

- Xin chị giới thiệu một số cuốn sách mà chị yêu thích?

- Mấy tác phẩm này tôi thích lắm: Cái ấm đất (của Khái Hưng thì phải, tôi đọc hồi còn nhỏ nên chưa biết để ý và trân trọng tác giả), Không gia đình (của Hector Malot); Hai vạn dặm dưới đáy biển (Jules Verne); Tâm hồn cao thượng (Edmond De Amicis); Hoàng tử bé (Antoine de Saint Exupéry); Ngàn lẻ một đêm (truyện cổ Ba Tư); Tây du ký (Ngô Thừa Ân); Hương rừng Cà Mau (Sơn Nam). Đó là những cuốn sách tôi đọc hồi nhỏ bây giờ thỉnh thoảng vẫn đọc lại. Khi lớn lên và cho đến bây giờ tôi đã đọc thêm nhiều cuốn sách khác, kể ra thì không xiết.

- Giả sử như bây giờ, chị và bà Rowling gặp nhau, thì chị tưởng tượng câu chuyện giữa hai người sẽ là gì?

- Khó tưởng tượng lắm. Nhưng giả sử mà có gặp, thì chắc là chào hỏi, rồi tôi cám ơn bà đã viết một bộ sách thú vị đem lại hứng thú cho ít nhất một thế hệ độc giả trẻ và công ăn việc làm cho nhiều người trong đó có tôi. Có lẽ bà Rowling sẽ nói theo phép lịch sự là bà hài lòng nghe vậy và cám ơn tôi đã gắn bó với Harry Potter cho tới cuối cùng.

- Chị thích xem phim "Harry Potter" hơn hay đọc truyện hơn?

- Tôi xem tất cả phim Harry Potter đã chiếu. Xem phim thích ở chỗ ngồi giữa một đám khán giả trẻ và xem phản ứng của họ. Xem sách thích ở chỗ một mình với quyển sách tha hồ tưởng tượng và cảm nhận theo cách riêng của mình.

 (Theo website Nhà xuất bản Trẻ)