Sáng tác văn học thiếu nhi dưới góc nhìn người trong cuộc

Sáng 30/5, ban tổ chức cuộc thi viết truyện, ký "Vì hạnh phúc trẻ thơ" có buổi giao lưu giữa các nhà văn viết cho thiếu nhi tại TP HCM. Ngoài việc đóng góp ý kiến cho cuộc thi, đây là dịp để các tác giả, nhà biên tập cùng nói lên những suy nghĩ của mình về dòng văn học này.  

Nhà thơ Cao Xuân Sơn. (Ảnh do nhà thơ cung cấp)

Nhà thơ Cao Xuân Sơn - biên tập viên NXB Kim Đồng, người giữ "lửa" cho tủ sách văn học Tuổi mới lớn: "Có những đứa trẻ 'bụi đời' trong nhà mình"

Không nên mang lại cho các em những niềm vui giả tạo trên trang viết. Bên cạnh một thế giới tuổi thơ hạnh phúc trong chăn êm, nệm ấm và vòng tay bao bọc của cha mẹ, còn một thế giới trẻ thơ khác, cơ cực, lầm than, đầu đường xó chợ.

Tôi rất tâm đắc bộ truyện Sống sót vỉa hè của nhà văn Võ Phi Hùng. Phải nói đây là một cuốn từ điển về tuổi thơ hè phố của Sài Gòn. Đọc những trang viết này bạn có thể bị sốc nhưng đó là sự thật. Tiếc rằng những trang viết này chưa nhiều.  

Bên cạnh đó, có không ít trẻ em cô đơn, "suy dinh dưỡng tinh thần" và "đi bụi", lang thang ngay chính trong gia đình mình, trong tâm hồn mình vì thiếu sự quan tâm, lo lắng thương yêu. Tất cả những điều đó rất đáng để nhà văn quan tâm.

Nhà văn Nguyễn Trí Công - biên tập viên NXB Trẻ, tác giả truyện Xóm lò heo được chuyển thể thành bộ phim dành cho thiếu nhi Giã từ cát bụi: "Cần có thêm nhiều trang viết nữa về trẻ em cơ nhỡ"

Những trẻ em nghèo, thất học, bị buộc phải lao động sớm, bị bóc lột, bị mua bán, bị xâm hại là một thực tế buộc chúng ta phải nhìn thẳng vào nó để có những trang viết mô tả hiện thực. Việt Nam là nước thứ hai trên thế giới ký và phê chuẩn Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em. Thế nhưng còn rất nhiều trẻ em trên thế giới và ở nước ta chưa được hưởng đầy đủ các quyền cơ bản của mình. Chúng tôi rất mong sẽ có nhiều tác phẩm của các nhà văn viết về những số phận không may, những mảnh đời lưu lạc. Những trang viết đó sẽ là lời kêu gọi cộng đồng quan tâm, chia sẻ trách nhiệm trong việc giúp đỡ, giáo dục trẻ em cơ nhỡ.

Nhà văn Phan Hồn Nhiên - phóng viên báo Hoa Học Trò, tác giả của hàng loạt truyện ngắn, truyện dài với ngôn ngữ đặc trưng cho thiếu nhi và tuổi teen: "Viết cho thiếu nhi là lựa chọn không đơn giản"

Ở vị trí một người vừa viết văn, vừa làm báo, lại là một tờ báo hướng đến tuổi mới lớn, tôi có cơ hội gắn bó và thực sự sống trong dòng chảy của văn học thiếu nhi gần 10 năm qua.

Nhưng thật sự, càng viết tôi càng gặp khó khăn nhiều hơn. Nếu trước kia, một thế hệ độc giả có thể định hình tối thiểu trong vòng 10 năm thì giờ đây, cứ 4 năm, 3 năm rồi 2 năm một lần, nhìn lại đã thấy độc giả của mình có diện mạo và những đòi hỏi mới. Nhiều lần tôi đã thử vào blog của các bạn 14-15 tuổi, mới hiểu rằng các bạn nhỏ giờ đây vừa "già" hơn trong suy nghĩ và hành động, lại vừa "non" hơn trong cảm xúc so với thế hệ trước. Tôi đã trải qua khá nhiều lầm tưởng về độc giả thiếu nhi của mình.

Khi cuộc sống càng hiện đại, càng văn minh, trong sâu thẳm mỗi người, trong đó có độc giả thiếu nhi càng mãnh liệt hơn niềm khao khát được yêu thương, gần gũi. Các sáng tác với nhân vật trung tâm là những con người bình dị, những cảnh vật trong đời sống, vừa quen thuộc, vừa ẩn giấu nhiều bí mật. Những câu chuyện thấm đẫm tình người và cảm xúc chân thành là những đề tài luôn được các em hết sức ngóng đợi.

Nhà văn Hoàng Đình Quang. Ảnh: Xuân Sơn

Nhà văn Hoàng Đình Quang - tác giả truyện Cánh đồng lưu lạc được giải thưởng của Hội nhà văn VN: "Hãy công bằng và cân bằng trước hạnh phúc tuổi thơ"

Đọc lại những gì người đi trước đã viết: Không gia đình (Hector Malot), Thời thơ ấu - Kiếm sống - Trường đại học của tôi (M. Gorki), Cô bé bán diêm (C. Andersen), Thời thơ ấu (Nguyên Hồng), Tuổi thơ im lặng (Duy Khán), Vịt chị vịt em (Vũ Thị Thường)... thấy rằng, không có một thời nào, không có một nước nào lại không có những mảnh đời trẻ thơ bất hạnh. Và cũng không có một dân tộc nào, một xã hội nào thiếu vắng tấm lòng chan chứa yêu thương với tuổi thơ. Và, một điều này nữa thách thức các nhà văn: Có không ít những ngòi bút tài năng, những tư tưởng lớn, những tấm lòng bao la... đã đi trước. Tuổi thơ bất hạnh còn đó, còn nhiều, cuộc giành giật hạnh phúc của các em còn đó. Vậy thì nhà văn viết những gì cho xứng đáng, cho có ích?

Tôi đã có sẵn một kế hoạch, thậm chí một đề cương để đến lúc có điều kiện viết về tuổi thơ của mình. Tuổi thơ của ai tôi nghĩ cũng đẹp và cũng có những niềm bất hạnh. Nhưng chưa có đủ điều kiện mà nói thẳng ra, chưa đủ tài năng và tư tưởng để thực hiện.

Nhà văn Trần Quốc Toàn. (Ảnh do nhà văn cung cấp)

Nhà văn Trần Quốc Toàn - tác giả tập tùy bút Cửa sổ lớp học và nhiều truyện ngắn hay dành cho thiếu nhi: "Văn học thiếu nhi cần có sức đối trọng với báo chí"

Chúng ta ngồi đây bàn nhau làm ra những sản phẩm văn học có đề tài bảo vệ hạnh phúc trẻ thơ mà xã hội đang thiếu, chứ không làm thêm những bài báo với đặc trưng chân xác của mình ghi chép lại những vụ việc vi phạm quyền trẻ em. Những bài báo kiểu này thì đang rất nhiều nếu không muốn nói là lạm phát. Chúng tôi nghĩ, những bài dự thi của chúng ta phải tạo ra sức đối trọng với những bài báo phản ánh mảng tối của xã hội, trong khi chúng ta không dễ dãi tô hồng hiện thực. Phải có hình tượng văn học với tinh thần nhân đạo sâu sắc thì các bài dự thi mới đáp ứng được mong muốn "đóng góp vào sự phát triển văn học dành cho các em", như thể lệ cuộc thi nêu ra, mới xứng với tên gọi rất đẹp của cuộc thi "Vì hạnh phúc tuổi thơ".

Anh Vân ghi