Đại chiến Italy - Hà Lan nhạt nhòa bản sắc xưa

Italy lừng danh với lối phòng ngự catenaccio đã được nâng tầm thành nghệ thuật, Hà Lan nổi tiếng như quê hương của thứ bóng đá tổng lực từng làm đảo điên cả thế giới. Nhưng khi họ gặp nhau tại Berne hôm nay, những "bản sắc" ấy có lẽ sẽ phai mờ đáng kể.
>'Italy vào chung kết và... bại trận' / 'TBN hoặc Italy sẽ vô địch Euro' / HLV Juve không tin Italy có thể vô địch

Italy (áo xanh) và Hà Lan (áo da cam) không còn giữ được những nét bản sắc từng làm nên tên tuổi của chính họ. Ảnh: BBC.

"Catenaccio" được khai sinh bởi HLV huyền thoại người Argentina, Helenio Herrara và từng cho thấy sức mạnh khủng khiếp ngay sau khi chào đời với 2 lần liền vô địch châu Âu của Inter giữa thập niên 1960. Nhưng theo thời gian, thứ bóng đá đề cao sự chắc chắn, vững vàng của hàng thủ và phương châm trước tiên không để thủng lưới ấy dần dà trở thành một đặc sản chính hiệu Italy. Nhờ nó, người Italy trở thành thế lực hàng đầu trong làng bóng đá châu Âu và thế giới, mà đỉnh cao là 2 chức vô địch World Cup (1982, 2006), một lần đăng quang tại Euro (1968) cùng hàng chục danh hiệu lớn nhỏ ở cấp độ CLB.

Không đạt được nhiều thành công như vậy, nhưng bóng đá tổng lực "totaalvoetbal", được khai sinh bởi nhà chiến lược bậc thầy Rinus Michel và cụ thể hóa trên sân cỏ qua tài năng của những thế hệ danh thủ từ Cruyff, Neesken qua Van Basten, Gullit đến Cocu, Berkamp..., lại chinh phục cảm tình các CĐV theo cách khác. Với triết lý giàu tính cống hiến: luôn ra sân với một mục tiêu duy nhất là tấn công, lao lên phía trước để ghi bàn, tuyển Hà Lan hiện ra như một trận cuồng phong, cuốn phăng gần như tất cả mọi đối thủ trong giai đoạn giữa 1970, cuối 1980 và nhờ đó được gán cho cái tên mỹ miều: "cơn lốc màu cam".

Tuy nhiên, thứ bản sắc có thể được xem như "quốc hồn quốc túy" về bóng đá ấy của người Hà Lan đã nhạt phai đáng kể trong khoảng 4 năm trở lại đây, kể từ ngày Van Basten - một ngôi sao tiêu biểu của chính trường phái tổng lực - lên nắm ĐTQG. Dười thời nhà cầm quân này, Hà Lan không còn giữ được hình ảnh "cơn lốc màu da cam". Thay vì duy trì sơ đồ 4-3-3 với những tiền đạo cánh chơi tốc độ biến ảo và hướng đến cái đẹp toàn mỹ, Van Basten lại cho các học trò đá 4-4-2 hoặc 4-2-3-1, xem trọng yếu tố chắc chắn. Trong những sơ đồ có phần lạ lẫm với người Hà Lan ấy, Van Basten dùng hai tiền vệ thủ cố định ở khu vực giữa sân cùng một chân sút (thường là Van Nistelrooy) gắn chặt ở vị trí mũi nhọn.

Hà Lan (áo da cam) hiện nay quá chú trọng yếu tố an toàn, chứ không còn chơi cống hiến như xưa. Ảnh: Getty Images.

Cách xếp đội hình cứng nhắc theo phương châm lấy sự vững vàng của hệ thống phòng ngự làm nền tảng cho mọi ý đồ chiến thuật như thế đã dần dà làm triệt tiêu luôn yếu tố cốt lõi nhất trong triết lý bóng đá tổng lực, đó là sự cơ động, khả năng hoán đổi giữa các vị trí. Dù vấp phải không ít ý kiến phản đối, nhưng Van Basten vẫn kiên định với con đường ông đã chọn. Và chấn thương của những cầu thủ tấn công hay nhất Van Persie, Robben vô tình trở thành cái cớ không thể tốt hơn để HLV này tiếp tục gò ép các học trò của ông vào thứ bóng đá thiếu bản sắc kia khi đối mặt với Italy hôm nay.

Tương tự Hà Lan, "chất" catenaccio trong lối chơi của tuyển Italy cũng mai một đáng kể từ 2 năm qua. Thay vì sơ đồ 4-5-1 chặt chẽ nhằm triệt tiêu lối chơi của đối phương và từng đem lại ngôi vô địch World Cup 2006 dưới thời người tiền nhiệm Lippi, Donadoni - đại diện tiêu biểu cho lớp HLV có tư tưởng cấp tiến về mặt chiến thuật ở xứ mỳ ống - cho "Binh đoàn thiên thanh" đá theo sơ đồ 4-3-3 cởi mở và thoáng hơn trước rất nhiều. Trong sơ đồ mới ấy, sức mạnh của đội bóng không còn nằm ở hàng thủ như truyền thống.

Thay vào đó, tuyến giữa và hàng công, nơi họ có cặp "máy quét" Gattuso - De Rossi, chuyên gia sáng tạo Pirlo, một sát thủ thượng thặng Toni và hai cầu thủ giàu khả năng bùng nổ và gây đột biến cao Di Natale, Camonaresi mới thực sự trở thành khối óc và con tim đem lại sức sống cho tuyển Italy. Tại Euro 2008 lần này, sự vắng mặt đáng tiếc vì chấn thương của "lá chắn thép" Cannavaro cũng như thực tế rằng các hậu vệ còn lại của Italy đều chơi rất thiếu an toàn, Donadoni chắc chắn sẽ không thay đổi những nét cách tân về chiến thuật mà ông đã đầu tư rất nhiều công sức ấy, nhất là khi nó đã phát huy tác dụng rất tích cực và đem lại tín hiệu tươi sáng sau chặng đường vòng loại đầy gian truân.

Italy hiện nay là đội bóng chủ trương lấy công bù thủ, và dựa nhiều vào những cầu thủ tấn công như Toni (giữa) hay Camonaresi (phải). Ảnh: DM.

Thế nên, những ai hướng về trận cầu đinh bảng C tại Berne hôm nay với hy vọng được chứng kiến cuộc so tài giữa Italy "siêu phòng ngự" với một Hà Lan "siêu tấn công" rất có thể sẽ không được hài lòng với khía cạnh truyền thống của hai đội.

Phương Minh

* Ý kiến của bạn về lối chơi của Italy và Hà Lan?