Tài phiệt dầu mỏ Nga kiếm bạn Mỹ như thế nào?

Khodorkovsky.

Đầu năm 2001, khi chính quyền Bush lên nắm quyền, người giàu nhất nước Nga Mikhail B. Khodorkovsky đã cố gắng dàn xếp một cuộc gặp với tân cố vấn an ninh quốc gia Condoleezza Rice. Các nhà phân tích Uỷ ban An ninh Quốc gia nhận yêu cầu kiểm tra lý lịch nhân vật này.

Khodorkovsky không được gặp bà cố vấn Mỹ, với lý do ông bị cáo buộc trước đây làm ăn không chính đáng. Thế nhưng, tỷ phú Nga đã dành rất nhiều thời gian ở Washington để lôi kéo Capitol.

Rồi nỗ lực kiên định của Khodorkovsky nhằm tiếp cận những nhân vật có ảnh hưởng kháccũng thu được kết quả. Tháng 7 năm ngoái, ông gặp Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Spencer Abraham để bàn về chính sách dầu mỏ. Cựu tổng thống George H. W. Bush tới Nga hồi tháng 9 cũng dành thời gian nói chuyện với tỷ phú trong một bữa tối. Sự kiện này làm báo chí Matxcơva dự đoán chuyến đi của cựu lãnh đạo Nhà Trắng nằm trong nỗ lực đảm bảo các công ty Mỹ có thể mua cổ phần của Yukos. Tập đoàn Carlyle, ngân hàng đầu tư giữ Bush cha làm cố vấn cho tới cách đây vài tuần, có quan hệ làm ăn mật thiết với Khodorkovsky. Mặc dù ông Bush ở Nga với tư cách là đại diện của Carlyle, nhưng chuyến đi này không liên quan đến các hợp đồng dầu mỏ và ông cũng không hề gặp riêng Khodorkovsky.

Mùa hè năm ngoái, tài phiệt dầu mỏ Nga tới tham dự cuộc họp của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp ở Sun Valley, Idaho, với tư cách là khách mời của Bill Bradley, cựu thượng nghị sĩ Dân chủ bang New Jersey đang làm tư vấn cho quỹ từ thiện Nước Nga Mở (có trụ sở ở Anh, do tỷ phú Nga tài trợ).

Henry Kissinger, ngoại trưởng trong chính quyền Nixon, cũng ở trong ban điều hành quỹ này. Ông chấp nhận vị trí đó theo lời mời của Jacob Rothschild, một thành viên khác trong ban điều hành. Cựu ngoại trưởng Mỹ cho biết mới gặp Khodorkovsky 2 lần, rất ngắn và trong lúc nhóm chuyên gia đang thảo luận. Ông Kissinger cho hay, tỷ phú Nga không gây ảnh hưởng đặc biệt với số tiền mà quỹ từ thiện thu được.

Trong nỗ lực tạo quan hệ và tiếng tăm, Khodorkovsky còn tặng khá nhiều tiền cho các quỹ từ thiện ở Nga và các nhóm cố vấn Mỹ. Những cộng sự thân cận của tỷ phú cho biết, ông có 3 lý do để làm như vậy: cải thiện uy tín sau khi sống sót trong quá trình tư nhân hoá, thay đổi hình thức hoạt động và nhận thức của Yukos nhằm chuẩn bị cho việc sáp nhập với một công ty phương Tây, và đẩy mạnh thay đổi kinh tế chính trị ở Nga. "Ông muốn có quan hệ với Mỹ và đặt mục tiêu xuất dầu sang Mỹ", Sarah Carey, luật sư Washington ngồi trong ban quản trị Yukos và là cố vấn thân cận của Khodorkovsky, cho biết. "Quỹ từ thiện là việc những người khôn ngoan làm khi họ giàu có".

Người nước ngoài không được phép đổ tiền vào chính trị hay đảng phái chính trị Mỹ. Và phần lớn số tiền ủng hộ từ thiện của tài phiệt dầu mỏ tập trung vào Nga. Yukos cho biết tiền từ thiện của họ lên tới hơn 50 tỷ USD/năm và được đưa vào nhiều quỹ khác nhau. Tuy nhiên, thông qua tập đoàn dầu mỏ, Khodorkovsky còn chuyển khá nhiều tiền vào các tổ chức Mỹ, trong đó có 1 triệu USD cho Phòng tra cứu Quốc hội và hứa hẹn 500.000 USD cho Quỹ Carnegie vì Hoà bình quốc tế, nhóm cố vấn gồm nhiều nhà phân tích các vấn đề ở Nga.

Carnegie cho biết đóng góp của Yukos chiếm không đến 3% ngân sách hàng năm của quỹ. Theo Anders Aslund, chuyên gia về Nga luôn chỉ trích Matxcơva về vụ Khodorkovsky, sự ủng hộ của công ty dầu mỏ được tiết lộ trên trang web của Carnegie. Nhà phân tích này cho biết, mặc dù những khoản tài trợ là quan trọng, nhưng nó không ảnh hưởng đến đánh giá của ông đối với người giàu nhất nước Nga.

Viện Doanh nghiệp Mỹ, một nhóm chuyên gia khác ở Washington cũng nhận đóng góp của Khodorkovsky, từ chối tiết lộ hợp đồng tài chính với Yukos, vì họ không có chính sách như vậy.

Trong khi đó, Fiona Hill, nhà phân tích về Nga của Viện Brookings, cho biết nhiều nhóm tư vấn, cần tiền để nghiên cứu đất nước Đông Âu, đã sốt sắng vận động Khodorkovsky. Tuy nhiên, Brookings quyết định không nhận tài trợ của tỷ phú dầu mỏ.

Các nhà phân tích khác ở Washington cho rằng, không dễ mua ảnh hưởng như vậy và Khodorkovsky có sức nặng ở Mỹ vì cam kết thay đổi doanh nghiệp và chính trị tại Nga. "Tỷ phú dầu mỏ khác biệt ở chỗ, ông nhận ra cần phải có luật để hợp pháp hoá công ty", Steve Biegun, chuyên gia an ninh quốc gia từng gặp Khodorkovsky vài lần, nói. "Các oligarch Nga đã rải rất nhiều tiền quanh Washington trong thập kỷ qua, nhưng chúng tôi không dễ dàng bị lôi kéo".

Nguyễn Hạnh (theo NYT)