Được, mất của Mỹ trong cuộc chiến chống khủng bố

Rất nhiều chuyện đã xảy ra kể từ sau vụ 11/9/2001. Một số thủ lĩnh Al-Qaeda bị bắt và thẩm vấn. Saddam Hussein không còn nắm quyền ở Iraq. Nhiều âm mưu tấn công bị chặn đứng. Tuy nhiên, cuộc chiến chống khủng bố vẫn chưa thể kết thúc. Vậy ai đang thắng, ai đang thua trong cuộc chiến này?

Nếu chúng ta xem xét tình hình đơn thuần dưới góc độ thắng lợi quân sự, thì câu trả lời sẽ rất rõ ràng. Mỹ đã nhanh chóng lật đổ hai chính phủ mà họ coi là "ương ngạnh", đầu tiên là Afghanistan, rồi đến Iraq. Ưu thế của Lầu Năm Góc trên chiến trường là rõ ràng và khó có thể ngăn cản được. Binh lính Mỹ đang giữ một nền hoà bình theo kiểu nào đó ở cả hai nước.

Tuy nhiên, tiến hành cuộc chiến chống khủng bố là một nhiệm vụ phức tạp. Trên thực tế, kẻ thù nguy hiểm nhất với Mỹ nói riêng, và với đồng minh của Mỹ nói chung, vẫn là những nhóm khủng bố theo cùng tư tưởng với Al-Qaeda, nhưng không nhất thiết có quan hệ với Al-Qaeda. Kể từ khi Tổng thống George W. Bush tuyên bố phát động cuộc chiến chống khủng bố cách đây 2 năm, Washington đã được và mất những gì? 

Thắng lợi

Những vụ bắt giữ

Năm ngoái, FBI còng tay Abu Zubaydah, phụ trách hoạt động của Al-Qaeda, ở Pakistan. Mặc dù ban đầu anh ta có thể làm nhân viên điều tra lạc lối, nhưng cuối cùng các cuộc thẩm vấn đã giúp Mỹ bắt thêm thành viên mạng lưới khủng bố.

Hambali đang bị thẩm vấn ở một địa điểm không được tiết lộ.

Tháng 9/2002, tại Karachi, cảnh sát Pakistan bắt Ramzi Binalshibh. Anh ta thú nhận đã dự định tham gia vụ 11/9 nhưng không xin được visa vào Mỹ. 6 tháng sau, Khalid Sheikh Muhammed, nghi can chủ mưu vụ tấn công khủng bố, sa lưới. Tháng 8/2003, cảnh sát Thái Lan phối hợp với CIA bắt giữ Riduan Isamuddin, còn gọi là Hambali. Anh ta là đầu mối quan hệ giữa Al-Qaeda và nhóm du kích Đông Nam Á Jemaah Islamiah.

Ngày 24/7/2003, Phó tổng thống Mỹ Dick Cheney đưa ra đánh giá lạc quan: "Từng bước một, ở mọi nơi trên thế giới, chúng tôi sẽ tìm ra và tiêu diệt khủng bố".

Những cái chết

Cái chết của thành viên Al-Qaeda gây chú ý nhất kể từ vụ 11/9 là vụ ám sát Qaed Senyan al-Harthi hồi tháng 11/2002 ở Yemen. Được nhà chức trách Yemen cho phép, máy bay không người lái tàng hình Predator của CIA ở Djibouti phát hiện ôtô chở nghi phạm và 5 người khác. Tên lửa Hellfire nhằm bắn vào phương tiện. Cả 6 người trên xe thiệt mạng.

Tại Ảrập Xêút, lực lượng an ninh đụng độ với du kích Hồi giáo có vũ trang với mật độ hàng tuần. Trong một cuộc đọ súng hồi tháng 7, họ đã dồn Turki Nasser al-Dandani, thủ lĩnh một nhóm, vào giáo đường hẻo lánh ở phía nam. Trước sự chứng kiến của dân làng, cảnh sát bắn súng máy vào nhà thờ Hồi giáo. Nghi phạm chết cùng một số người đang lẩn trốn khác.

Tuy nhiên, nhà chức trách Ảrập Xêút đã không bắt sống được một trong những thành viên Al-Qaeda bị truy lùng gắt gao nhất. Mohammed al-Ayeeri bị bắn chết trong cuộc đọ súng ở phía bắc Riyadh hồi tháng 5. Như vậy, CIA và đất nước Trung Đông để mất cơ hội bắt sống kẻ điều hành website của mạng lưới khủng bố. Nếu khai thác được những mối quan hệ mà anh ta biết, thì nhà chức trách có thể đã tiến hành nhiều vụ bắt giữ khác.

Hợp tác quốc tế

Sau vụ 11/9, hầu hết các nước nhanh chóng tuyên bố ủng hộ cuộc chiến chống khủng bố do Mỹ phát động. Tuy nhiên, trên thực tế, sự hợp tác này chỉ thật sự khi bản thân họ bị ảnh hưởng bởi khủng bố. Sau vụ đánh bom Bali tháng 10/2002, Indonesia cho phép nhân viên điều tra FBI và Australia hoạt động trên lãnh thổ nước mình. Jakarta thì theo đuổi chính sách không khoan nhượng với những phần tử cực đoan.

Tương tự, sau vụ đánh bom Riyadh hôm 12/5/2003, người Ảrập Xêút đã tiến những bước dài trong nỗ lực xoá bỏ các mạng lưới khủng bố hoạt động trên lãnh thổ. Riyadh còn đưa hàng trăm giáo sĩ bài phương tây tới thủ đô để đào tạo lại, để họ không kích động các cuộc tấn công nhằm vào công dân nước ngoài.

Tăng cường tính sẵn sàng

Cả hai chính phủ đã cảnh báo âm mưu tấn công khủng bố liên quan đến Al-Qaeda là không tránh khỏi; do vậy người dân chuẩn bị sẵn sàng và không phàn nàn gì. Tại Mỹ, Cơ quan Giải quyết các vấn đề khẩn cấp liên bang (FEMA) đã chi 100 triệu USD cho nhà chức trách bang để cập nhật các kế hoạch trong trường hợp khẩn cấp. Các cuộc tập dượt diễn ra trên toàn quốc, huấn luyện người dân cách đối phó với vũ khí hoá học, bệnh dịch...

Ở Anh, việc thiết lập các hàng rào bêtông xung quanh cung điện Westminster chỉ là điểm chóp của tảng băng chống khủng bố. Nhiều triệu bảng đã được chi vào các thiết bị giám sát và khử độc. Ngân sách cũng được trao cho đơn vị chống khủng bố thuộc lực lượng cảnh sát. Bên cạnh đó, nhiều đơn vị khử độc di động được huy động.

Sân bay Heathrow trong tình trạng báo động.

Về vấn đề thu thập tin tình báo, diễn biến quan trọng nhất là Trung tâm Đánh giá Chủ nghĩa khủng bố chunng (JTAC) được thành lập ở London. Với hàng chục chuyên gia từ các ngành khác nhau, cơ quan bí mật này tiếp tục theo dõi mối đe doạ của khủng bố đối với các lợi ích của Anh. Gần đây, sau cảnh báo của JTAC về nguy cơ an ninh ở Ảrập Xêút, British Airways đã tạm ngưng các chuyến bay tới Riyadh và Jeddah.

Làm Al-Qaeda câm lặng 

Bin Laden và cấp phó al-Zawahri trong cuốn băng video phát trên Al-Jazeera hôm 5/10/2001.

Dù chưa đạt hiệu quả 100%, nhưng giờ đây ban lãnh đạo Al-Qaeda gặp rất nhiều khó khăn khi liên lạc với phần còn lại của thế giới. Trở lại năm 2001, các cuốn băng video của Osama bin Laden, Ayman al-Zawahri và các nhân vật khác liên lục xuất hiện trên kênh truyền hình vệ tinh, thu hút nhiều người xem.

Tình trạng đó không còn nữa. Hiện nay, các thông điệp từ Al-Qaeda thường ở trong đoạn băng tiếng trên Internet hoặc dưới dạng fax gửi tới những mạng lưới mới. Rất khó xác minh tính trung thực của chúng.

Tổn thất 

Các vụ tấn công xảy ra nhiều hơn

Tháng 10/2002, vụ đánh bom Bali cướp đi 202 sinh mạng. Tháng 11/2002, vụ tấn công nhằm vào khách sạn gần Mombasa, Kenya xảy ra. Rồi 3 vụ đánh bom liên tiếp ở Riyadh tháng 5/2003 làm hơn 30 người thịêt mạng. Rồi những vụ tấn công ở Casablanca, Jakarta và một loạt vụ đánh bom ở Iraq có thể hoặc không liên quan đến những kẻ đánh bom tự sát Hồi giáo trung thành với Al-Qaeda.  

Theo các nhà phân tích tình báo, Mỹ vẫn là mục tiêu chính và lực lượng ủng hộ bin Laden chưa từ bỏ âm mưu tiến hành vụ tấn công thực sự đáng sợ và gây tổn thất nhằm vào Anh, Mỹ.

Sự đa dạng

Trước chiến dịch ở Afghanistan năm 2001, khá dễ tìm Al-Qaeda. Mạng lưới có trụ sở hậu cần và chỉ huy ở Afghanistan. Hiện nay, nó ở rải rác trên toàn thế giới, như tổ ong bắp cày bị thọc gậy. Ong bay khắp nơi và khó bắt hơn.

Để tồn tại, Al-Qaeda đã biến đổi. Nó không còn là một tổ chức có cơ cấu chất chẽ, với các đơn vị tài chính, tuyển mộ, hoạt động riêng rẽ. Thay vào đó, mạng lưới khủng bố đã chuyển đổi tư tưởng, thành viên và tiền chảy vào các nhóm chi nhánh như Jemaah Islamiyah ở châu Á, Jihadi ở Đông Phi và một số nhóm người Bắc Phi ở châu Âu. Thường thì các nhóm này không biết đến nhau. Họ tham gia thế giới ngầm, sử dụng hộ chiếu, visa, tiền giả. Các điệp viên Đông Phi ở châu Âu có thể dễ dàng đi lại giữa cá nước, tránh sự chú ý của nhà chức trách.

Các phương pháp mới 

Diễn biến mới đáng báo động nhất là nguy cơ từ tên lửa đất đối không. Tháng 6/2002, Al-Qaeda đã thất bại trong nỗ lực sử dụng loại vũ khí này để hạ máy bay quân sự Mỹ tại Ảrập Xêút. Sau đó, thành viên mạng lưới khủng bố thử lại ở Kenya tháng 11/2002 và suýt bắn trúng một máy bay Israel với hơn 200 hành khách trên khoang.

Cảnh sát Anh bên ngoài căn hộ nơi tìm thấy chất độc ricin.

Tháng 2/2003, nhà chức trách ban bố tình trạng khẩn cấp ở sân bay Heathrow (London) sau khi có cảnh báo gửi tới cơ quan tình báo rằng khủng bố đang tìm cách bắn hạ một máy bay sắp hạ cánh. Nguy cơ tấn công bằng vũ khí sinh hoá nhằm vào thường dân phương tây được phát hiện tháng 1/2003, với phát hiện chất độc ricin ở một căn hộ tại London. Ai cũng biết rằng Al-Qaeda đã tiến hành các thí nghiệm sử dụng chất độc trên động vật ở Afghanistan.

Một trong những biện pháp hoạt động mới của khủng bố là tuyển mộ những người không phải Ả rập chuẩn bị cho các chiến dịch trong tương lai. Đây là vấn đề làm FBI và nhân viên điều tra thực sự đau đầu.

Sự thông cảm

Chiến thắng trên chiến trường hay trong phòng thẩm vấn là vô nghĩa nếu các mạng lưới khủng bố tiếp tục tuyển mộ được các thanh niên. Đó chính là điều đang xảy ra. Làn sóng sợ hãi và thông cảm với những nạn nhân vụ 11/9 ở thế giới Ảrập và Hồi giáo đã chuyển sang một dạng khác.

Mỹ bị coi là lợi dụng những cuộc tấn công để "xâm chiếm" các nước Hồi giáo - Afghanistan và Iraq. Nhiều người nhìn nhận cuộc chiến chống Saddam Hussein là hành động nhằm vào đa số thường dân vô tội, vốn đã đau khổ do lệnh cấm vận của Liên Hợp Quốc kéo dài 12 năm nay. Quân đội Mỹ và sự ủng hộ mà Washington dành cho Israel vẫn là những lý do làm hầu hết người Ảrập bài Mỹ.

Bên cạnh đó, người ta còn buộc tội chính quyền Bush muốn thay đổi chế độ và sẽ không dừng lại ở Baghdad. Lời đe doạ Syria và Iran phải thay đổi chính sách chỉ càng khẳng định quan điểm đó. 

Trong bối cảnh đó, việc Mỹ và Anh, đồng minh thân thiết, mất sự ủng hộ của thế giới Ảrập và Hồi giáo là điều đương nhiên.

Nguyễn Hạnh (theo BBC)