Quan hệ Việt - Mỹ nhìn từ San Francisco

Các thành viên Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam chuẩn bị cho buổi trình diễn tại toà thị chính San Francisco.

"California đứng đầu danh sách các bang được Việt Nam chú trọng tại Mỹ, nhờ vị trí ở khu vực Thái Bình Dương, quy mô của nền kinh tế và có tới 500.000 trong số 1,2 triệu dân Mỹ gốc Việt sống tại đây", tờ San Francisco Chronicle bình luận nhân sự kiện phái đoàn Việt Nam đến thành phố cảng hôm thứ năm tuần trước.

Còn trong lòng California, thành phố San Francisco có quyền được kiêu hãnh riêng. San Francisco đã kết nghĩa chị em với thành phố Hồ Chí Minh từ cuối những năm 1990. Tháng 12/2001, hãng hàng không Vietnam Airlines đã mở văn phòng đầu tiên tại Mỹ ở phố Kearny. Họ hy vọng sẽ mở các tuyến bay thẳng đầu tiên giữa Việt Nam và Mỹ từ San Francisco trong năm nay hoặc năm sau. Trưởng Ban tiếp thị hành khách Vietnam Airlines Dương Trí Thành cho biết các chuyến bay này chỉ có thể bắt đầu sau khi Hà Nội và Washington ký thoả thuận cho phép các hãng hàng không của Mỹ và Việt Nam phục vụ tại cả 2 nước. Những cuộc thảo luận, vốn tách riêng khỏi hiệp định thương mại song phương, đã qua 3 vòng đàm phán và vẫn sẽ tiếp tục.

Ngoài ra, công ty du lịch hàng đầu Việt Nam, Saigontourist, đang thăm dò những địa điểm ở San Francisco. Họ dự định mua một toà nhà để mở trung tâm du lịch và văn hoá. Saigontourist đã có văn phòng ở Tokyo, Frankfurt và Paris.

Thương mại giữa Mỹ và Việt Nam gần đây đã tăng vọt, từ sau khi hiệp định thương mại được 2 bên thông qua cuối năm 2001. Nhập khẩu từ Việt Nam đã tăng từ 1,05 tỷ USD năm 2001 lên 2,39 tỷ năm 2002. 

Nền kinh tế hiện nay của Việt Nam là sự pha trộn của xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa, nhiều công ty không phải quốc doanh nhưng lại có quan hệ chặt chẽ với chính phủ. "Chúng tôi muốn tất cả mọi người gác lại quá khứ", ông Vũ Thế Bình, Vụ trưởng Vụ Du lịch (Tổng cục du lịch Việt Nam), nhận xét trong chuyến thăm tới San Franciso hồi tuần trước. "Du lịch là cách hay nhất để thiết lập quan hệ hữu hảo giữa hai nước". Theo ông, có 265.000 người Mỹ đến thăm Việt Nam năm 2002, chỉ xếp sau con số khách du lịch Nhật. Trong đó, nhiều người là cựu chiến binh, đối với những người này, Việt Nam đơn giản hoá thủ thục cấp visa.

Hôm thứ năm tuần trước, các quan chức Việt Nam đã thuê toà nhà mái vòm thuộc Toà thị chính và hai phòng bên để tổ chức buổi giới thiệu về du lịch và thương mại của Việt Nam, một sự kiện chưa từng có từ trước đến nay. Buổi ra mắt bao gồm đồ uống miễn phí, các bài hát và điệu múa dân gian của các nghệ sĩ Việt Nam. Ngoài ra, còn có một bữa tiệc ngồi cho mấy trăm doanh nhân ở khu vực Vịnh San Francisco, nhiều người trong số này thuộc cộng đồng người Mỹ gốc Việt. Danh thiếp được trao tay, các cuộc bàn luận sôi nổi bên ly rượu, và những lời chúc tụng một tình bạn vĩnh cửu.  

Phái đoàn của Việt Nam gồm 50 đại biểu, phần lớn là lãnh đạo các doanh nghiệp. Họ đại diện các nhà sản xuất đồ gỗ, một công ty làm đồ nhựa, vài hãng điều hành khách sạn và nhiều công ty dịch vụ lữ hành. "Đây là một buổi ra mắt mang tính tập trung cao", James Ferguson, đứng đầu văn phòng đại diện Hiệp hội Du lịch châu Á - Thái Bình Dương tại Mỹ, nhận xét. "Họ hiểu rõ mình cần gì. Khu vực Vịnh San Francisco thực sự rất quan trọng đối với họ". Vietnam Airlines rất quan tâm tới Vịnh San Francisco, vì tại đây có một cộng đồng đông đảo người Mỹ gốc Việt sinh sống. "Giới chuyên ngành du lịch gọi đó là những hành khách VFR (visiting friends and relatives: về thăm bạn bè và họ hàng)", Ferguson, từng tham gia ban quản trị của Korea Airlines và China Southern Airlines, giải thích.

Vietnam Airlines mới đây sở hữu chiếc Boeing 777-200 ER đầu tiên trong số 4 chiếc dự định mua trong năm nay với số tiền 700 triệu USD. Những máy bay đường dài này được mua một phần nhờ vốn vay của Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ, chuyên giúp tài trợ các dự án xuất khẩu của nước này. Đến cuối năm sau, Vietnam Airlines sẽ mua 7 chiếc Boeing 777.

Nguyễn Quý Đức, một người gốc Huế, rời Việt Nam năm 1975 từ khi 17 tuổi, cho biết anh thấy có một sự thay đổi lớn ở các giám đốc doanh nghiệp và các quan chức dự tiệc tại Toà thị chính: "Họ đang bắt kịp thời cuộc và thực sự muốn bắt tay làm ăn". Nguyễn hiện dẫn loạt chương trình "Pacific Time" hàng tuần trên đài phát thanh Nation Public, chuyên về các vấn đề châu Á. "Bầu không khí và thái độ đã khác trước nhiều. Tôi ngồi tại một bàn toàn những người đã kinh doanh ở Việt Nam từ cuối những năm 80, đầu những năm 90, và tất cả họ đều rất hào hứng". Nguyễn cho rằng sự thay đổi này một phần là nhờ Mark Chester, người đứng đầu uỷ ban thành phố (dưới quyền thị trưởng Willie Brown). Ông Chester đã đến Việt Nam 11 lần và thường xuyên cố vấn về phương thức làm ăn theo phong cách Mỹ.

Giới doanh nhân Mỹ tỏ ra bực bội về nền kinh tế đang thời kỳ chuyển giao, các thứ luật phức tạp, tình trạng tham nhũng và độc quyền ở quốc gia Đông Nam Á. Giới chức Việt Nam thì khẳng định họ đã đạt được tiến bộ trong việc khắc phục những trở ngại này kể từ khi hiệp định thương mại bắt đầu có hiệu lực. Còn về phần mình, các nhà sản xuất Việt Nam tức giận trước việc Washington tăng thuế đối với cá basa và cá tra. Những người nuôi cá nheo ở Mỹ cáo buộc Việt Nam bán phá giá. "Chúng tôi muốn Mỹ mở cửa thị trường hơn nữa. Chúng tôi không hề bán phá giá", Đại sứ Việt Nam tại Mỹ Nguyễn Tâm Chiến phát biểu ở San Francisco hôm thứ năm tuần trước. Theo ông, trong những năm tới, một khi Việt Nam hoà nhập vào nền kinh tế thị trường và áp dụng các quy định quốc tế thì những phương thức kinh doanh cũng sẽ được chuẩn hoá hơn. "Mục tiêu của chúng tôi là tham gia vào Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) muộn nhất là năm 2005".  

Mặc dù sẽ là quá lạc quan nếu khẳng định rằng quan hệ giữa Việt Nam và Mỹ đã xuôi chèo mát mái - hai cựu thù vẫn còn đang học cách trở thành bạn bè của nhau, tiến trình hoà giải trong vòng 1 -2 năm qua đã đạt được những tiến bộ không thể phủ nhận. "Lần đầu tôi về Việt Nam cuối những năm 80, có thể cảm nhận rất rõ thái độ ngờ vực từ cả 2 phía. Điều này đang thay đổi rất nhanh", Nguyễn Quý Đức nhận xét. "Giới trẻ ngày nay quan tâm đến việc kinh doanh, và rất hiểu biết. Họ không mang nặng hồi ức quá khứ. Những vết thương chiến tranh đang dần lành lại".

Minh Châu (theo San Francisco Chronicle)