SARS đang đi về đâu?

Một phụ nữ Trung Quốc đeo mặt nạ phòng SARS.

Trong lịch sử, có rất ít trường hợp một virus tấn công một lần để rồi biến mất vĩnh viễn. Điều mà các nhà khoa học hiện lo ngại là SARS, kẻ đã làm khoảng 8.000 người nhiễm bệnh và hơn 800 người thiệt mạng trên thế giới, sẽ tái xuất ở đâu và khi nào.

“Tôi không cho rằng virus này đã bị xoá sổ”, Hitoshi Oshitani, thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bình luận. Những trường hợp nhiễm bệnh gần đây khá hiếm hoi, nhưng tới ngày 11/8, vẫn còn một phụ nữ chết vì SARS ở Toronto. 

Theo các nhà nghiên cứu, việc cách ly đã giúp ngăn bệnh truyền từ người sang người. “Trên thực tế, SARS khó lây hơn bệnh cúm”, nhà vi sinh học Malik Peiris thuộc Đại học Hong Kong nhận xét. Một đặc tính đáng sợ của SARS là khả năng tự biến đổi của nó: các nhà khoa học đã biết đến 14 biến thể của gene virus này.

Theo một giả thuyết, SARS biến mất chỉ vì thời tiết thay đổi. Nhiều loại virus cùng họ khác như cúm cũng biến mất vào mùa hè để trở lại vào mùa đông. Tại sao? “Đó là một câu hỏi lớn”, Ralph Baric, một giáo sư thuộc Đại học North Carolina đã nghiên cứu coronavirus 20 năm qua, nói. Ông cho rằng virus thường hoạt động ổn định hơn về mùa đông, trong điều kiện nhiệt độ, độ ẩm thấp và tia tử ngoại yếu, cũng là thời điểm con người thường tụ tập trong nhà, nên hay truyền bệnh cho nhau.

Nếu SARS xuất hiện theo mùa, điều này giúp giải thích việc người ta khó kiểm soát virus ở Toronto hồi tháng 3, tháng 4 nhưng lại dễ khống chế ở Trung Quốc hồi tháng 5, tháng 6. Nhiều người lo ngại là đợt bùng phát SARS vừa rồi là “đợt sóng mở màn”, cũng giống như lần xuất hiện của bệnh cúm vào mùa xuân năm 1917 trước nạn dịch năm 1918, làm hơn 20 triệu người thiệt mạng trên khắp thế giới. Mặt khác, tháng 2 thường là tháng đỉnh điểm của bệnh cúm, nhưng dịch SARS hoạt động mạnh nhất vào tháng 4 năm nay. Điều này đi ngược lại lý thuyết về mùa.

Hiện chưa có cách nào chẩn đoán nhanh một trường hợp SARS trong giai đoạn đầu. Mặc dù Hong Kong đã được đưa khỏi danh sách của WHO về những khu vực chịu ảnh hưởng của bệnh SARS từ tháng 6, nơi đây vẫn yêu cầu tất cả những người đến và đi phải khai báo về tình trạng sức khoẻ và đo thân nhiệt. Kể từ tháng 4, Hong Kong đã kiểm tra nhiệt độ cơ thể của 24 triệu hành khách bằng hệ thống tia hồng ngoại. Cho đến nay, 2 hành khách bị nhiễm SARS đã được hải quan Hong Kong phát hiện, cả hai đều vào tháng 4. Họ bị cách ly sau khi thông báo về tình trạng sức khoẻ của mình, chứ không phải qua kiểm tra thân nhiệt.

Một bước quan trọng khác là đảm bảo sức khoẻ và đào tạo cho các nhân viên y tế. Theo báo cáo của WHO, khoảng 20% các ca mắc bệnh SARS là ở những người làm việc tại bệnh viện. Hong Kong vừa chi 400 triệu HKD (51 triệu USD) để trang bị thêm 1.280 giường cách ly tại 9 bệnh viện công, và 100 triệu HKD nhằm đào tạo nhân viên y tế. Chủ tịch Hiệp hội Y tế Hong Kong Lo Wing-lok cho rằng thành phố còn cần thêm nhiều cơ sở cùng thiết bị chăm sóc đặc biệt, và phải mất tối thiểu 3 năm nữa, tất cả các nhân viên mới được huấn luyện đầy đủ.

Theo Hitoshi Oshitani, tuy đã có hơn 8.000 ca bệnh SARS, hiện người ta vẫn chưa tìm được “hình mẫu” chữa trị bệnh này. Ở Hong Kong, ngay từ khi bệnh nhân bắt đầu phát bệnh, các bác sĩ sử dụng phối hợp loại thuộc chống virus Ribavirin kết hợp với thuốc chống AIDS Kaletra, có khả năng ngăn virus tự nhân bản. Giới bác sĩ ở Singapore thì chữa trị bằng interferon, loại protein có khả năng ngăn các tế bào lành nhiễm bệnh. Tuy nhiên, dùng quá nhiều Ribavirin có thể làm tổn hại đến các tế bào hồng cầu. Hiện tượng này có thể thấy rõ ở các bệnh viện thuộc Toronto, vốn hay sử dụng Ribavirin với liều lượng cao. Steroid thì giúp cơ thế chống lại tổn thương phổi, nhưng chỉ ở giai đoạn sau của bệnh, còn nếu dùng sớm quá sẽ kéo dài quá trình tự nhân bản của virus.

Dựa trên mẫu máu của những người đã lành bệnh và bản đồ gene của coronavirus, một số phòng thí nghiệm trên thế giới đã chế ra các loại thuốc mới để trị SARS. Ví dụ, nhà nghiên cứu về bệnh AIDS David Ho cùng các đồng nghiệp Hong Kong phát triển một loại thuốc giống như một cái kéo hoá học có khả năng gián đoạn sự lan rộng của virus trong các tế bào của cơ thể người. David Ho còn phải thử nghiệm virus trên cơ thể động vật, cụ thể là khỉ, vì vậy thuốc của ông chưa thể có mặt trên thị trường nếu SARS trở lại mùa đông này.

Các nhà khoa học ở Trung Quốc đại lục và Hong Kong đang nghiên cứu những loại động vật ở miền Nam Trung Quốc, bị tình nghi là nguồn bệnh của SARS. Theo nhà dịch tễ học Meirion Evans thuộc WHO, vào mùa thu virus từ nơi trú ẩn trong cơ thể động vật (như con cầy hương) có thể nhảy lại sang người. Còn một khả năng đáng sợ là virus SARS, hay một biến thể còn mạnh hơn thế, có thể vô tình thoát ra từ một bệnh viện hay một phòng thí nghiệm. Các phòng thí nghiệm ở Trung Quốc đang tiến hành thử nghiệm vaccine SARS lên cơ thể khỉ. Việc này khá mạo hiểm vì những ai làm việc tại đây sẽ có nguy cơ bị nhiễm bệnh. David Ho gọi đây là một mối lo lớn. Theo ông, ở Trung Quốc, “hơn hai chục phòng thí nghiệm đang cấy hàng xô virus”. Tuy nhiên, theo David S. Perlin, giám đốc Viện nghiên cứu Y tế Cộng đồng Mỹ, “giới nghiên cứu y học cực kỳ cẩn thận khi làm việc với các mầm bệnh”. Chính phủ Trung Quốc đang tìm hiểu xem cơ sở nào cất trữ virus SARS và dự định đưa tất cả các mẫu bệnh về một trung tâm để tiện cho công tác quản lý.

Vũ khí tối ưu chống SARS sẽ là một loại vaccine, nhưng chúng ta còn phải đợi ít nhất là 3 năm nữa. Bản thân công tác tìm vaccine cũng rất tốn kém. Các hãng dược phẩm tỏ ra ngần ngại, khi phải bỏ ra hàng triệu đôla để nghiên cứu thuốc phòng bệnh SARS, trong khi chưa có những bằng chứng rõ ràng là nó sẽ quay trở lại một cách rầm rộ.

Minh Châu (theo FEER)