Kỹ năng tâm lý giúp tù binh đương đầu với thử thách

Nỗi lo lắng và sợ hãi sau khi bị đối phương bắt giữ trong chiến tranh, cùng cảm giác bị từ chối, đe doạ, rồi hoài nghi, xấu hổ đặt tù binh vào trạng thái tâm lý phức tạp, có thể làm những binh lính dẻo dai nhất cũng mất khả năng chống đỡ. Tuy nhiên, nếu được huấn luyện kỹ càng, họ sẽ vượt qua thử thách.

Nhà tâm lý Edgar Jones, bệnh viện King's College (London), nói: "Sự kinh hoàng khi bị bắt gây ra áp lực tâm lý lớn, đẩy tù nhân vào tình trạng căng thẳng cao độ". John Potter, giảng viên môn tâm lý tại học viện quân sự Sandhurst (Anh), thì cho rằng, không ai tin họ sẽ bị bắt, nên phản ứng đầu tiên là tổn thương mạnh mẽ. Người giam giữ sẽ tìm mọi cách làm tù binh mất phương hướng.

Binh lính được dạy chỉ nói 4 điều cơ bản - tên, cấp bậc, số hiệu và ngày sinh - nếu bị bắt, để giảm áp lực có thể có khi bị tra hỏi trong trạng thái vô cùng căng thẳng. Một số binh lính bị bắt hồi Chiến tranh vùng Vịnh 1991 bị người Iraq đánh đập, nhốt riêng và doạ giết. Họ không được chăm sóc sức khoẻ dù bị nôn mửa và tiêu chảy. Tâm lý dẻo dai, khát vọng sống và thái độ tích cực là chìa khóa để tồn tại.

Những binh lính Anh, Mỹ từng bị bắt làm tù binh trong cuộc chiến trước không hề kỳ vọng vào lòng trắc ẩn từ phía Baghdad lần này. Giống như hồi Chiến tranh vùng Vịnh 1991, Iraq một lần nữa buộc 4 lính Mỹ và một phụ nữ bị bắt (trong số 7 tù binh an toàn và khoẻ mạnh được trao trả hôm qua) xuất hiện trên truyền hình hồi tháng trước, với những bộ mặt tái mét, tóc tai bù xù và đôi mắt nhìn xuống.

Cựu phi công không lực Hoàng gia John Peters, từng là tù binh khi máy bay Tornado bị bắn hạ trong Chiến tranh vùng Vịnh, khẳng định đương đầu với thử thách này là một cuộc chiến tâm lý vô cùng khó khăn. Cuộc huấn luyện về biện pháp thẩm vấn và những hoàn cảnh tù binh phải đối phó đã cho anh một "giá đỡ" để trải qua tình trạng bị giam cầm. Peters từng bị đưa lên truyền hình Iraq với hình ảnh một tù binh đang bị giải đi.

Nhưng môi trường huấn luyện kỹ lưỡng như những biệt kích thuộc lực lượng lính thủy đánh bộ Hoàng gia Anh đã trải qua nhiều khi cũng không thể ngăn chặn binh lính khỏi bị khuất phục, đặc biệt là nếu họ đã bị đối xử tàn tệ trong nhiều tuần, nếu không nói là nhiều tháng. Potter nói: "Vấn đề là trong thập kỷ 1980, người Iraq được huấn luyện bên cạnh người Anh, nên họ biết những phương pháp thẩm vấn hiện đại và cách sử dụng".

"Mất kiểm soát có thể làm tâm lý tù binh bị tê liệt", Paul Rees, từng phục vụ lực lượng lính thuỷ đánh bộ Hoàng gia Anh trong 21 năm, nói. "Nếu hiểu được biện pháp mà người giam giữ đang tiến hành, người lính có thể phản kháng tốt hơn".

Theo Peters, sự tồn tại cuối cùng phụ thuộc vào chiến lược đối phó của chính tù binh. "Tôi hiểu vấn đề này có vẻ không giống thực tế nhưng bạn phải quen với việc bị đánh đập. Bạn nên vận dụng trí thông minh để chống đỡ".

Huấn luyện trí nhớ và giữ vững chế độ tập luyện thân thể, thậm chí cả trong không gian bị hạn chế, có thể giúp tù binh duy trì sự tỉnh táo. Rees nói: "Bạn không thể nói đi nói lại mặt tiêu cực trong tình huống đó, nếu không, bản thân bạn cũng sẽ cảm thấy đờ đẫn, chán nản và do dự".

Nguyễn Hạnh (theo Reuters)