Chalabi - cứu nhân độ thế hay cơ hội gặp thời?

Ông Chalabi tại Nasiriyah.

Ahmed Chalabi tuyên bố không tới dự cuộc họp do Mỹ bảo trợ, nơi mà ông ta đã có thể đi bước đầu tiên tới lễ đăng quang ở Iraq hậu chiến. Cho tới trước quyết định này, con đường của nhân vật có tham vọng trở thành tổng thống Iraq vẫn thẳng tắp và đầy triển vọng.

Trong sự hỗn loạn của bãi chiến trường, giờ đây tương lai của Chalabi quả là khó đoán. Cuộc họp ở Nasiriya đã bị hoãn mấy ngày, và vẫn chưa rõ ai sẽ là người tham dự. Một thập kỷ nay kể từ khi đứng ra thành lập Đại hội Dân tộc Iraq (INC), nhóm đối lập lưu vong có tiếng nhất, Chalabi vẫn là nhân vật gây tranh cãi. Và đây là lúc mà tên ông được nhắc đến nhiều nhất, với dự đoán về thắng lợi lớn nhất hoặc thất bại thảm hại nhất của giáo sư toán học từng bị tuyên 22 năm tù này.

Chalabi là bạn thân của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Rumsfeld và được ông này tiến cử, nhưng lại là nhân vật đáng ngờ trong mắt CIA và Bộ Ngoại giao Mỹ. Chia rẽ giữa hai bộ này quanh Chalabi phản ánh cách nhìn khác nhau đối với tương lai Trung Đông và thế giới Ảrập. Với Lầu Năm Góc, Chalabi là tương lai, là người tin tưởng nhiệt thành nhất vào nền dân chủ kiểu Mỹ, là nhân vật lưu vong sẽ được chào đón ở Iraq. Với CIA, đây là một tên bịp bợm. Cơ quan tình báo Mỹ cho rằng kẻ buôn dầu xảo quyệt Chalabi đã lừa được những người ngây thơ như Paul Wolfowitz, đồng thời đưa ra một báo cáo cho thấy các nhân vật Iraq đối lập khác nghi ngờ và coi Chalabi là móng vuốt của Washington, là người tìm kiếm chốn nương thân tránh chế độ Saddam Hussein bằng cách cư trú ở nước ngoài. Theo đó, 4 trong số 6 nước có biên giới với Iraq đã cảnh báo rằng Mỹ không nên trao nhiều quyền lực vào tay Chalabi.

Chalabi sinh năm 1944 (có tài liệu nói 45), trong một gia đình quan chức cấp cao của chính phủ Iraq do Anh dựng lên sau thế chiến I. Năm 1956 (có tài liệu nói 1958), Chalabi rời Iraq, sau đó đỗ tiến sĩ toán học tại Mỹ, rồi dạy tại trường đại học Beirut cho đến cuộc nội chiến Libăng 1975. Chalabi chuyển đến Amman, nhờ sự giúp đỡ của Thái tử Hassan để thành lập Ngân hàng Petra, ngân hàng tư nhân lớn thứ hai ở Jordan. 1989, nhà băng tan rã, Chalabi bị ngờ biển thủ tài chính và phải trốn sang Syria. Năm 1992, Chalabi bị tuyên vắng mặt 22 năm tù, án vẫn còn hiệu lực cho đến ngày nay. Chính phủ Jordan ước tính vụ scandal gây thiệt hại 300 triệu USD. Thế nhưng Chalabi nhìn sự việc theo cách khác, cho rằng mình bị Amman gây khó dễ vì ông là kẻ thù không đội trời chung của Saddam Hussein. Thực tế, năm 1991, Jordan là một trong số các nước ủng hộ Iraq.

Sau đó, Chalabi chạy sang London, trở thành công dân Anh. Tại đây, ông này thành lập INC, dành cho những người tin tưởng vào một tương lai dân chủ cho Iraq. INC tìm được nhiều người ủng hộ ở Mỹ. Năm 1995, Chalabi thuyết phục chính quyền Clinton rằng một cuộc nổi dậy của người Kurd ở miền bắc sẽ lật đổ Saddam Hussein. Nhưng kế hoạch thất bại. Đội quân 1.000 người của Chalabi, do CIA tài trợ, bị tiêu diệt ngay lập tức. Giải pháp "Spartacus" của Mỹ đối với Iraq chung số phận.

Từ đó, CIA và Bộ ngoại giao Mỹ tránh mặt Chalabi. Tuy nhiên, do sự vận động của nhân vật này, năm 1998, quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật Giải phóng Iraq, coi việc "thay đổi chính phủ" ở Baghdad là chính sách của Washington, dành cho INC ngân khoản ngoài ngân sách liên bang. Năm 2001, kiểm toán nhà nước Mỹ phát hiện chi tiêu bất thường của INC: Một số tiền đã bị chi cho tu sửa văn phòng tổ chức ở Washington và cho nhân viên đi tập thể dục.

Tuy nhiên, với tuyên bố của Tổng thống Bush về "trục ma quỷ" tháng 1/2002, Iraq và Chalabi leo lên hàng đầu trong các chương trình nghị sự của Nhà Trắng. Ngay sau khi Mỹ bắn những quả tên lửa đầu tiên xuống nam Baghdad hôm 20/3, Chalabi đã có mặt ở bắc Iraq.

Chủ nhật tuần trước, theo hướng dẫn của Mỹ, Chalabi xuống Nasiriyah để đón vận mệnh của mình. Đây chính là lúc những cuộc tranh cãi vốn âm ỉ bùng lên mạnh nhất, xoay quanh câu hỏi: Chalabi thực ra là người thế nào?

Nhưng dù các cuộc tranh cãi đi đến đâu, thì với Chalabi, hàng chục năm mưu cầu, tán tỉnh, diễn tập và mơ mộng đã qua. Thời của ông ta đã đến. Những cuộc tranh cãi xung quanh Chalabi phản ánh tình thế tiến thoái lưỡng nan và bất đồng của những người đang chuẩn bị bắt tay vào một núi công việc nhằm tái thiết Iraq.

T. Huyền (theo Independent)