Lula - người đàn ông của Brazil

Ứng viên nặng ký cho ghế tổng thống Brazil Luis Inacio Lula da Silva (trái).

Một công nhân cơ khí sinh ra và lớn lên trong nghèo khổ sắp trở thành tổng thống nước cộng hòa lớn nhất Nam Mỹ. Theo kết quả các cuộc thăm dò dư luận, 110 triệu cử tri sẽ bỏ phiếu cho nhân vật có thời từng bán đậu phộng trên đường phố - Luis Inacio Lula da Silva.

Nếu không có gì thay đổi, Lula sẽ tới Dinh tổng thống Alvorada ở thủ đô Brasilia trong dịp đầu năm mới và sở hữu chiếc Rolls-Royce (xe riêng của tổng thống).

Chiến thắng của Lula sẽ gửi bức thông điệp chính trị mạnh mẽ tới những nước giàu có như Anh, Mỹ, đang hưởng lợi từ toàn cầu hóa, và các quốc gia châu Mỹ Latin, hiện gặp bất lợi khi tham gia tiến trình này và phải đương đầu với tình trạng xã hội bất công nhất trên thế giới. Với 46% số người ủng hộ, so với 23% của đối thủ Jose Serra - nhân vật được Tổng thống Fernando Henrique Cardoso ủng hộ - ông Lula sẽ đi tiếp vào vòng hai vào ngày 27/10.

Cách đây 56 năm, Lula chào đời trong một túp lều ở thành phố Garanhuns, bang Pernambuco nghèo đói ở miền đông bắc đất nước. Người ta thường nói đùa rằng phương châm của văn phòng du lịch ở bang này là “Hãy đến thăm Pernambuco trước khi tất cả chúng ta chết đói”.

Lula có 7 anh chị em. Như nhiều bậc phụ huynh nghèo khổ khác, cha mẹ ông không có tiền cho con đi học. Bà mẹ Lula giờ có thể nói: "Nếu biết tương lai con mình sẽ làm tổng thống, thì tôi đã cố cho nó tới trường rồi".

Ngay sau khi sinh ông, người cha Aristides, giống như hàng triệu ông bố khác, không tìm thấy tương lai ở miền đông bắc liền chuyển tới đô thị đông dân Sao Paulo ở miền nam. Phải tới năm lên 7, Lula mới biết mặt cha đẻ mình. Bà mẹ Euridice luôn mong muốn những điều tốt đẹp nhất cho các con nên quyết định theo chồng lên thành phố. Bà, Lula cùng các anh chị em đã phải trải qua một chuyến đi dài trên xe tải chở gia súc.

Công việc đầu tiên của vị tổng thống tương lai là bán báo trên đường phố Sao Paulo. Sau 5 năm học nghề, Lula trở thành thợ tiện, công việc đã cướp đi một ngón tay của ông.

Năm 1956, Tổng thống Luscelino Kubitscheck ủy nhiệm cho Oscar Niemeyer và Lucio Costa xây dựng thủ đô trong mơ Brasilia. Khi ấy, dù nền dân chủ không hoàn thiện, chẳng hạn như cử tri có thể bị mua phiếu, nhưng vẫn có một số quyền tự do dân sự và những ai biết chữ có thể được hưởng quyền tự do báo chí. Tuy nhiên, mọi sự thay đổi vào năm 1964, với sự giúp đỡ của phương Tây, quân đội đã lật đổ chính phủ dân sự dân bầu và thực thi chế độ hà khắc.

Các đảng phái chính trị bị cấm đoán, những phần tử chống đối bị tra tấn đến chết, các tòa báo bị đóng cửa, người sử dụng lao động cũng như chủ sở hữu bất động sản có quyền trả lương tùy thích. Các công đoàn bị xóa bỏ, chương trình cải cách ruộng đất bị bỏ xó. Với sự ủng hộ của một số người, Lula, khi đó mới đang ở độ tuổi 20, đã thách thức chế độ độc tài.

Tất cả các yếu tố như tới Sao Paulo khi còn nhỏ tuổi, âm điệu không giống miền đông bắc và không thừa hưởng màu da đen từ tổ tiên đã giúp ông. Không ai nghĩ Lula là người miền đông bắc, nhóm người thường bị dân Sao Paulo khinh miệt. Với những công nhân cơ khí làm việc tại Volkswagen ở Sao Bernando (khu ngoại ô công nghiệp bụi bặm của Sao Paulo) tổ chức công đoàn nhỏ, nơi ông giúp thành lập, đang tràn đầy sức sống.

Lula từng ngồi tù nhưng những hoạt động của ông, giúp phong trào chống đối chế độ hà khắc lan rộng trên toàn quốc, đã làm rung chuyển chính phủ độc tài quân sự đến tận gốc rễ và dẫn tới sự sụp đổ tất yếu vào năm 1985.

Marcos Buim, một công nhân ở nhà máy lọc dầu thành phố trong những ngày lịch sử đó, không hề biết Lula là một nhà hùng biện vĩ đại: “Tôi vẫn nghĩ ông ấy chỉ tình cờ tham gia chính trường. Lula không bao giờ gây ấn tượng với chúng tôi - phẩm chất đó chỉ xuất hiện mới đây thôi. Tuy nhiên, những quy tắc ông áp dụng và cách thức tổ chức công việc đã cuốn hút chúng tôi làm việc cho ông và phấn đấu vì sự nghiệp đó. Ông ấy rất dễ gần và thường gọi chúng tôi là ‘companheiro’ (đồng chí)”.

Năm 1988, Lula lần đầu tiên tham gia tranh cử tổng thống. Khi ấy, ông có vài ý tưởng về cách thay đổi đất nước và kiểm soát tình trạng lạm phát kinh niên. Lula lẽ ra đã là tổng thống nếu không bị Roberto Marinho - chủ bút báo giấy, đài phát thanh và truyền hình Globo theo đường lối bảo thủ - phê phán trên các phương tiện thông tin đại chúng. Sau đó, Lula tiếp tục tranh cử hai lần nữa và thất bại trước ông Cardoso vào năm 1994 và 1998.

Ông Lula và phu nhân, bà Marisia Leticia, đến thăm những em nhỏ Brazil bị nhiễm virus HIV.

Trong lần vận động năm 2002 này, Lula đã khôn ngoan hơn nhiều và không ngại đương đầu với những vấn đề gai góc. Ông có cộng sự José Alenca chạy đua ghế phó tổng thống, người luôn vui vẻ tuyên bố mình đại diện cho chủ nghĩa tư bản. Lula chỉ chỉ trích Mỹ một cách ôn hòa. Ông tự đặt mình ra xa những nhân vật quá khích trong Phong trào Không có ruộng đất và chiến lược sung công đất hoang của họ. Lula cam kết sẽ thực hiện cải cách ruộng đất trong khuôn khổ pháp luật. Duda Mendonca, người giúp xây dựng hình ảnh ứng viên tổng thống cho Lula, đã hoàn thành tốt phận sự: Lula đeo cravat như một doanh nhân tài ba và nói đùa trên truyền hình.

Về cuộc sống riêng tư, ông đã kết hôn hai lần. Bà vợ đầu tiên qua đời khi sinh nở năm 1970. Năm 1974, Lula cưới Marisia Leticia và có 5 đứa con. Bên cạnh đó, ngoài bà vợ hiện tại, ứng viên tổng thống Brazil còn có một số nhân tình và con riêng. Mới đây, Lula đã lên chức ông.

Nguyễn Hạnh (theo The Observer)