Tehran né lệnh trừng phạt như thế nào?

Ngân hàng trung ương Iran. Ảnh: Reuters.

Các biện pháp trừng phạt mà các cường quốc phương Tây áp đặt đang tác động tới cuộc sống thường nhật của người Iran, nhưng không lật đổ được chế độ ở Tehran, bởi những mỏ vàng đen ở đây đang thu hút các đối tác mới từ châu Á.

Dưới sức ép ngày càng tăng của Mỹ và Liên hợp quốc, Iran đang ngày càng rời bỏ phương Tây để hướng tới các trao đổi thương mại mới của mình. Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ, hơn 40 ngân hàng, phần lớn là của châu Âu, đã giảm hoạt động ở Iran vì sức ép của Mỹ. Nhưng kết quả là các thể chế tài chính Hồi giáo và các ngân hàng châu Á đã đến thế chỗ các cơ sở của phương Tây, vốn từ lâu là trung gian để Iran bán dầu trên thị trường quốc tế.

Những người môi giới dầu mỏ nhận định, một phần ngày càng lớn trong những giao dịch buôn bán khí đốt của Iran đang được tiến hành bằng đồng euro hay đồng yên Nhật, chứ không còn là đồng đôla của Mỹ nữa. Vả lại, họ dựa vào một trung gian thứ ba để giúp khách hàng của mình không phải chịu tác động của những lệnh trừng phạt tài chính của Mỹ.

Năm nay, thu nhập từ dầu của Iran sẽ vượt xa những dự kiến ngân sách của nhà nước. Bởi những ước tính này dựa trên giả thiết là giá dầu ở mức trung bình 60 USD/thùng (thấp hơn nhiều so với 100 USD/thùng mà nó sắp đạt tới). Vận may lớn này sẽ tạo điều kiện cho chính phủ Iran bảo giữ phần đóng góp xã hội chủ yếu, bất chấp những khó khăn về kinh tế.

Nhưng sức ép tài chính của Washington vẫn có tác động. Công ty dầu lửa của Nga Lukoil, đang kiểm soát mạng lưới phân bố khí đốt lớn sang Mỹ, cho biết việc khai thác mỏ dầu lớn của Iran là Anaran “đang bị các biện pháp trừng phạt của Mỹ phong tỏa”. Cụ thể là họ bị cấm đầu tư hơn 20 triệu USD vào nước Cộng hòa Hồi giáo này.

Và những cách trừng phạt mà Mỹ mới đưa ra hôm 25/10 vừa qua, nhắm trực tiếp vào các công ty dầu lửa lớn, đã làm phức tạp thêm các dự án đầu tư của họ. Các công ty này do Vệ binh Cách mạng Iran kiểm soát, trong khi chính phủ Mỹ tố cáo đội Vệ binh này ủng hộ cho khủng bố và tham gia phổ biến hạt nhân.

Các công ty dầu lửa của châu Âu đã phải đóng băng các hợp đồng khai thác và sản xuất. Tuy nhiên, trước đó, công ty của Anh – Hà Lan Royal Dutch Shell, hoặc tập đoàn dầu khí Total của Pháp và ENI của Italy đã hứa đàm phán hoặc ký những hợp đồng sơ bộ cho những dự án dầu khí mới ở Iran trong những năm qua. Nhưng đến nay, ít khả năng họ sẽ đi tiếp bước nữa.

Trên bình diện tài chính, tình hình cũng không khác nhiều. Các tiểu vương quốc Arập thống nhất, trung tâm tài chính lớn và điểm chuyển giao tài chính để nhập khẩu vào nước Cộng hòa Hồi giáo, đã đóng cửa 42 doanh nghiệp có các hoạt động với Iran trước cả khi danh sách các lệnh trừng phạt mới được tuyên bố, một quan chức địa phương tiết lộ.

Hậu quả của các trừng phạt mới của Mỹ lên Ngân hàng trung ương Iran - Bank Melli vẫn chưa thể xác định được. Ngân hàng lớn nhất của Iran đang nằm trong tầm ngắm của Mỹ vì bị nghi là tạo điều kiện cho các vụ mua bán nguyên liệu hạt nhân và đạn dược. Cuối năm 2005, ngân hàng này giữ 1,4 tỷ USD tài sản có trong các chi nhánh của họ ở Các tiểu vương quốc Arập thống nhất. Bank Melli cũng có chi nhánh ở London, Paris và Hambourg. Vì thế, dù Iran có biện pháp để tránh được tác động của các lệnh trừng phạt tài chính của Mỹ, nhưng sức ép của Washington vẫn có nguy cơ ảnh hưởng tới các giao dịch ngân hàng quốc tế của Iran. Ngay từ bây giờ, họ rất khó có được những bức thư tín dụng ở các ngân hàng châu Âu và Nhật Bản.

Nhưng liệu trừng phạt có hiệu quả thực sự không? Giám đốc Thương mại của Ngân hàng Trung ương Kuwait Abdul Majeed Al-Shatti cho biết: “Đa phần ngân hàng của Kuwait đã ngừng xử lý các giao dịch với những tài khoản của Iran. Các cơ hội để sinh lời không thiếu ở Iran. Nhưng thật không may, chúng tôi là một phần của hệ thống quốc tế và phải làm việc nhiều với Mỹ”. Ngân hàng của ông đã không thể phát hành thư tín dụng cho các giao dịch với Iran từ hơn một năm nay.

Tuy nhiên,cựu bộ trưởng Tài chính Iran và cũng là cựu đại diện của Iran ở Ngân hàng Thế giới trước cuộc cách mạng Hồi giáo, ông Jahangir Amuzegar, cho rằng, “đúng là chi phí khai thác đặt ra vấn đề đối với tất cả các ngân hàng của Iran. Nhưng nói là các trừng phạt sẽ ngăn cản các hoạt động ngân hàng thì chưa chắc. Các trừng phạt chỉ hiệu quả nếu chúng mang tính toàn cầu”.

Bạch Dương (theo Washington Post)