Kháng sinh ở Trung Quốc - quá mù ra mưa

Với nhiều người dân Trung Quốc, kháng sinh là thần dược: nó chữa được bách bệnh, từ bệnh sơ sơ ngoài da cho đến viêm phổi cấp tính; và nếu dùng liều thấp không chuyển bệnh thì liều cao chắc là ngon ăn, đặc biệt là nếu tiêm thẳng kháng sinh vào tĩnh mạch

"Bệnh nhân thường nói thẳng là họ muốn dùng kháng sinh, ngay cả những khi không thật cần thiết, và họ còn nổi nóng nếu bác sĩ cố gắng giải thích là không cần", bác sĩ Tong Zhaohui, phó khoa hô hấp bệnh viện Chaoyang ở Bắc Kinh nói.

"Họ nói 'Tôi muốn tiêm ven', nếu bạn cưỡng lại họ sẽ đánh nhau với bạn".  

"Các bác sĩ thường không muốn mất thời gian tranh cãi, nên cuối cùng họ nói 'Được thôi, nếu đấy là cái anh muốn, thì đây tôi kê'", bác sĩ Tong nói.

Nếu là bác sĩ ở Trung Quốc mà có quá nhiều bệnh nhân đến mức muốn đuổi bớt đi, cách đơn giản nhất là từ chối kê kháng sinh, các chuyên gia về y dược nhận xét.  

Tuy nhiên, tăng tốc độ khám bệnh và kê đơn đang tạo ra một vấn đề nghiêm trọng đối với ngành y trên thế giới hiện nay. Việc lạm dụng kháng sinh dẫn đến tình trạng nhờn thuốc ngày càng tăng và gây nguy hiểm cho người bệnh. Theo WHO, hiện nay tại châu Á, hơn 90% loại vi khuẩn đã có khả năng kháng thuốc mạnh với các loại kháng sinh thường dùng như penicillin và ampicillin.

Bất chấp sự nhận thức về tác hại ngày càng tăng, tình trạng lạm dụng kháng sinh ở các nước đang phát triển như Trung Quốc vẫn không ngừng lan rộng, đẩy nhanh sự xuất hiện các loại siêu vi trùng mới và khiến những bệnh thông thường như viêm phổi trở thành nguy hiểm.

"Tình trạng kháng thuốc là vấn đề rất nghiêm trọng", bác sĩ Stuart Levy, chủ tịch một liên minh chủ trương thận trọng trong sử dụng kháng sinh ở Boston (Mỹ), nhận xét. "Vì nó mà mỗi căn bệnh đều mang theo mối đe doạ biến thành đại dịch".

Tình trạng nhiễm trùng ngày càng khó kiểm soát bởi vi khuẩn hoạt động theo nguyên tắc: cái gì không giết được nó thì chỉ làm nó mạnh thêm. Mỗi khi vi trùng sinh sản hoặc biến thể, chúng ngẫu nhiên phát triển những cấu tạo gene có thể bảo vệ vi trùng khỏi những yếu tố đã tác động lên cha mẹ chúng. Bằng cách dùng kháng sinh để trị những triệu chứng nhẹ nhàng nhất, bệnh nhân và bác sĩ đã tối đa hoá cơ hội khiến vi trùng mạnh lên.

Hậu quả của tình trạng này đã hiển hiện ở các nước phát triển: Tại Mỹ, nơi các chuyên gia y tế ước tính có tới một nửa số đơn thuốc kháng sinh là không cần thiết, năm ngoái đã có 90.00 người chết vì nhiễm trùng do kháng thuốc, tăng so với con số 13.000 của năm 1992.

Giờ đây, khi số người có đủ tiền để dùng kháng sinh ngày càng tăng lên ở các nước đang phát triển, các bác sĩ lo ngại rằng vấn đề sẽ vuột khỏi tầm kiểm soát. Theo thống kê của Viện nghiên cứu phát triển Dược Trung Quốc, 70% đơn thuốc của nước này kê kháng sinh, so với khoảng 30% của phương Tây.

"Kháng thuốc đã tăng mạnh trong 10 năm qua", bác sĩ Tong - chuyên gia nghiên cứu về kháng thuốc, nói. Ông cho biết, theo kết quả một cuộc khảo sát thực hiện cách đây 3 năm tại 10 thành phố lớn của Trung Quốc, ở thành phố Shenyang, tất cả các ca viêm phổi đều kháng erythromycin.

Xu hướng kê đơn quá nhiều kháng sinh ở Trung Quốc dường như có gocó rễ từ những quan niệm cổ truyền về y tế. "Theo Trung y, bệnh nào thì có thuốc nấy", bác sĩ Lam Tai-pong, trợ lý trưởng khoa Dược Đại học Hong Kong, nói. Điều đó có nghĩa là người Trung Quốc thường có xu hướng đến gặp bác sĩ mỗi khi họ có bất cứ bệnh gì, dù là bệnh nhỏ, và trông đợi sẽ được nhận một loại thuốc nào đó.

Ngoài ra, nhiều bệnh viện Trung Quốc thiếu phương tiện chẩn đoán hiện đại, khiến các bác sĩ lâm vào tình trạng không thể nói chính xác loại vi khuẩn nào đang gây nhiễm trùng, hay thậm chí bệnh có phải do vi khuẩn gây ra hay không. Vì thế mà bác sĩ thường kê đơn kháng sinh nhiều hơn mức hợp lý cho an toàn - điều này gây "tác dụng phụ" là khiến sức kháng thuốc của vi trùng trở nên mạnh hơn. Theo số liệu của Uỷ ban cải cách và phát triển Trung Quốc, các bệnh viện mang lại tới 80% doanh thu của các hãng bán dược phẩm.

Chính phủ Trung Quốc đang cố gắng giảm bớt tình trạng lạm dụng kháng sinh. Bán kháng sinh không theo đơn được coi là phạm pháp từ một năm trước đây, và những quảng cáo loại dược phẩm này nhằm vào người tiêu dùng cũng bị cắt. Tuy nhiên, quy định là một chuyện, còn chuyện thực thi trên một đất nươc có 1,3 tỷ dân lại là chuyện không dễ dàng. Ngay tại Bắc Kinh, người ta vẫn có thể mua kháng sinh không cần đơn của bác sĩ.

Nhiều chuyên gia y tế cho rằng hiện có quá nhiều người không nhận thức được mối nguy hiểm từ lạm dụng kháng sinh. Nói như bác sĩ Raymond Yung, phụ trách cơ quan phòng chống truyền nhiễm của Hong Kong, thì "kháng sinh là con dao hai lưỡi, người dùng phải có khiên che thật cẩn thận".

T. Huyền (theo Time)