Ca ghép gan gặp nhiều khó khăn ngoài dự kiến

Tiến sĩ Liêm chúc mừng người nhà bệnh nhân sau ca mổ.

19h30 tối 2/7, bước ra từ phòng mổ khi ca ghép sắp hoàn tất, Giám đốc BV Nhi TƯ Nguyễn Thanh Liêm cho biết, mọi bất thường có thể gặp khi ghép gan đều hội tụ trong trường hợp này. Tuy nhiên, những nếp nhăn của 12 giờ căng thẳng trên trán ông giãn ra vì ca mổ đã bước đầu thành công.

7h30 sáng, khi người cho và nhận gan đã được đưa vào phòng mổ, bác sĩ Nguyễn Văn Lộc, Phó giám đốc bệnh viện, nhận định, ca mổ này có thể thuận lợi hơn lần trước do rút kinh nghiệm về tổ chức và kỹ thuật từ lần ghép gan cho cháu Diệp. Hầu hết thiết bị đều được trang bị đủ chứ không phải mượn mỗi nơi một chiếc như lần trước. Chỉ có điều thể trạng của cháu Hoàng Anh Tuấn, người được ghép, kém hơn so với cháu Diệp trước kia.

Sau 2 giờ mổ, buồng gan lộ ra hoàn toàn.

Ông Lộc cũng cho biết, có khoảng 70-80 người phục vụ ca mổ này, trong đó có 16 phẫu thuật viên chính, được chia thành các kíp: lấy gan, rửa gan, ghép gan và vi phẫu. Mỗi kíp này đều có một chuyên gia Hàn Quốc hỗ trợ.

Đường dao đầu tiên được thực hiện trên cơ thể người cho gan, anh Hoàng Văn Thanh (bố bệnh nhân) lúc 8h8'. Theo dự kiến, việc cắt gan sẽ diễn ra trong khoảng 2 giờ. Tuy nhiên, phải đến gần 6 tiếng đồng hồ sau, mảnh ghép mới được lấy ra khỏi cơ thể anh Thanh.

Bắt đầu cắt gan từ người cho.

Tiến sĩ Nguyễn Thanh Liêm giải thích: Lúc đầu, các bác sĩ định lấy thùy gan trái. Tuy nhiên, khi gan đã được bộc lộ, có thể tiêm thuốc cản quang vào đường mật để chụp kiểm tra, họ mới phát hiện đường mật không xuất phát từ phải sang trái theo lẽ thường mà đi theo hướng ngược lại, vì vậy phải lấy thùy gan phải mới phù hợp để ghép. Điều bất thường này không được báo trước vì các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh trước mổ chỉ có khả năng kiểm tra mạch máu chứ không thể chụp được đường mật. Gan của anh Thanh có 2 tĩnh mạch nên sau khi lấy mảnh ghép, các bác sĩ phải thực hiện 2 miếng nối thay vì một như bình thường.

Khối gan bệnh của cháu Tuấn đã được lấy ra.

Việc cắt bỏ gan bệnh lý ở cháu Tuấn cũng kéo dài ngoài dự kiến. Do gan xơ quá lâu nên máu dưới gan phải đổ về tim qua các tĩnh mạch phụ. Gan của cháu Tuấn có rất nhiều tĩnh mạch phụ như vậy nên quá trình cắt đã làm chảy nhiều máu, gây dính và phải thực hiện khá lâu. Đến 14h14', sau 4 giờ phẫu thuật, phần gan bệnh này đã được lấy ra, trọng lượng chỉ vỏn vẹn 800 g. Lúc này, mảnh gan của anh Thanh cũng vừa được rửa xong để chuẩn bị đưa vào ghép.

Nối động mạch.

Trước tiên, các bác sĩ nối các tĩnh mạch, tiếp đến là nối các động mạch bằng kỹ thuật vi phẫu. Hơn 18h, các mạch máu đã nối xong. Sau khi kiểm tra bằng siêu âm và thấy máu trong các mạch này lưu thông tốt, các bác sĩ bắt tay vào khâu cuối cùng: nối đường mật với ruột. Bệnh nhân được đóng ổ bụng xong lúc 20h20. Ở thời điểm này, người bố đã được đưa vào phòng hồi sức được gần 5 tiếng, đã hồi tỉnh và toàn trạng ổn định. Tuy nhiên, do phần gan bị lấy đi khá lớn (gần 560 g) nên bác bác sĩ quyết định cho thở máy đến sáng hôm sau, với sự túc trực, kiểm tra thường xuyên của một bác sĩ và 2 y tá chuyên về hồi sức.

Mệt mỏi nhưng nhẹ nhõm, tiến sĩ Nguyễn Thanh Liêm cho biết, đến lúc này có thể đánh giá ca ghép gan thứ 2 ở Việt Nam đã thành công bước đầu. Điều còn lại phụ thuộc vào việc chăm sóc sau mổ và khả năng tương thích của mảnh ghép trong cơ thể mới. Để biết chắc điều này, cần chờ ít nhất một tháng nữa. Trong thời gian đó, cháu Tuấn sẽ được điều trị trong phòng cách ly nghiêm ngặt, được kiểm tra thường xuyên, thậm chí có loại xét nghiệm phải làm mỗi tiếng một lần.

Ca mổ diễn ra trong 12 giờ đồng hồ.

"Nếu cháu Tuấn được cứu sống nhờ ca mổ này, lòng tin của các bác sĩ Việt Nam sẽ càng được củng cố, rằng với điều kiện của Việt Nam, chúng ta vẫn có thể làm được những phẫu thuật phức tạp như ghép gan, và kỹ thuật này sẽ không chỉ dừng lại ở 1-2 ca nữa. Những người bị suy gan, xơ gan trước đây chỉ biết chờ đợi giờ chết thì nay có thể được cứu sống. Với dân số hơn 80 triệu, Việt Nam có khoảng 1.000 người cần ghép gan này. Nếu ca này thực sự thành công, khoảng cuối năm nay, chúng tôi sẽ thực hiện các ca tiếp theo" - ông Liêm nói.

Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương cũng nhận định, sau 2 lần ghép gan, trình độ của các bác sĩ Việt Nam đã được nâng lên nhiều lần. Về các khâu gây mê, hồi sức, cắt gan bệnh lý và ghép nối, các bác sĩ Việt Nam đã khá tự tin và thành thạo, sau khoảng 3 ca nữa là có thể làm độc lập, không cần sự hỗ trợ của chuyên gia nước ngoài. Tuy nhiên, về việc lấy gan từ người cho thì phải có thêm một thời gian đáng kể nữa mới thành thục được vì khâu này luôn có nhiều bất ngờ, phức tạp, đòi hỏi phải giàu kinh nghiệm mới xử trí tốt.

Vì vậy, trong tương lai gần, cái khó khăn lớn nhất để phổ biến kỹ thuật ghép gan sẽ là kinh phí. Chi phí ghép là con số khổng lồ, nhưng số tiền mua thuốc chống thải ghép trong suốt cuộc đời bệnh nhân cũng không hề nhỏ. Nếu ghép tốt mà không có thuốc thì cũng chỉ mới thành công về mặt kỹ thuật, còn về mặt y học là thất bại. Trước mắt, Bệnh viện Nhi Trung ương sẽ hỗ trợ chi phí chống thải ghép cho các bệnh nhân trong ít nhất 4 năm đầu. Sau đó, hy vọng Bảo hiểm y tế sẽ chia sẻ gánh nặng này với gia đình các cháu một cách tích cực hơn.

Có mặt tại hội trường khi mọi việc đã hoàn tất, chị Trần Thị Đông, mẹ cháu Tuấn, lặng người đi không nói nổi lời cảm ơn bác sĩ. Chị chỉ thở một hơi dài khi được thông báo chồng và con mình đến giờ phút này đã bình yên. Sáng nay, sau khi tiễn hai người thân nhất đời của mình vào phòng mổ, chị không dám bén mảng đến hội trường, nơi mọi diễn biến của ca mổ được miêu tả chi tiết, rõ ràng bằng hình ảnh. Nhưng đến trưa, sự sốt ruột và lo lắng đã đưa chị đến đây, nơi mà cả gia đình chị đang nín thở chờ đợi.

Chị Đông cho biết, Tuấn là con út trong gia đình 4 anh chị em. Vì nghèo nên từ mấy năm nay, họ tạm rời quê hương ở Phú Thọ để lên Hòa Bình buôn bán lặt vặt, cả nhà trú ngụ trong căn phòng thuê hơn 10 m2. "Hai năm trước, cháu Tuấn được phát hiện bị xơ gan cổ chướng. Các bác sĩ cho biết bệnh không thể chữa được và điều có thể làm chỉ là chờ đợi sự tiến bộ của y học. Trở về nhà, gia đình tôi cho cháu uống thuốc Nam của đủ loại thầy lang; và khi bệnh đã đến giai đoạn cuối cùng, gia đình đã tuyệt vọng thì được Bệnh viện Nhi Trung ương gọi đến kiểm tra để chọn bệnh nhân ghép gan. Sau nhiều xét nghiệm, đến hôm nay, cháu đã được đưa lên bàn mổ", chị kể.

Lúc này, bệnh nhân ghép gan thứ 2 của Việt Nam đã được đưa vào phòng hồi sức. Nếu những giấc mơ có đến trong giờ hôn mê này, chắc chúng không nhuốm màu sợ hãi vì trước khi được phẫu thuật, Tuấn đã nói rằng tuy lo lắng nhưng cháu rất tin là ca mổ sẽ thành công.

Thanh Nhàn