Hẹp động mạch cảnh dễ gây đột quỵ cho người già 

Hệ động mạch cảnh giúp tưới máu cho não bộ. Nếu nó bị hẹp hoặc tắc (thường do xơ vữa), tế bào não thuộc vùng tương ứng bị tổn thương, gây đột quỵ. Hơn một nửa số ca đột quỵ ở Mỹ do bệnh lý động mạch cảnh gây nên.

Cũng như một vài mạch máu trong cơ thể, động mạch cảnh cũng bị thời gian và bệnh lý (tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá, béo phì...) làm lắng đọng cholesterol, gây xơ vữa và hẹp dần lòng mạch, hoặc tạo thành những cục máu đông gây tắc nghẽn dòng máu nuôi não.

Hẹp động mạch cảnh thường là bệnh của người cao tuổi nhưng gần đây, người ta thấy nó xuất hiện cả ở lứa tuổi trung niên, tuy tần suất thấp hơn. Theo một số nghiên cứu ở Việt Nam, tỷ lệ hẹp động mạch cảnh ở người cao tuổi có bị một hay nhiều bệnh nêu trên là 40-55%.

Về lâm sàng, hẹp động mạch cảnh có thể hoàn toàn không biểu hiện gì. Bệnh nhân sống hoàn toàn bình thường cho tới khi đi khám và tình cờ phát hiện ra, hoặc khi đã quá nặng, có biến chứng như liệt nửa người.

Dấu hiệu thường gặp nhất của hẹp động mạch cảnh là tai biến mạch máu não (đột quỵ) thoáng qua. Nó biểu hiện tình trạng thiếu máu nuôi não tạm thời tương đối nặng, tương đối muộn. Triệu chứng bao gồm: mù mắt đột ngột một bên, rối loạn cảm giác hoặc tê nửa người, liệt nửa người thoáng qua, rối loạn ngôn ngữ như cứng lưỡi, nói ngọng. Các triệu chứng này sẽ mất đi hoàn toàn trước 24 giờ. Nhiều người sau đó dễ bị tai biến mạch máu não thực sự trong vòng 2 tuần lễ tới.

Có thể phát hiện hẹp động mạch cảnh bằng siêu âm Doppler trong thời gian dưới 30 phút. Đây là phương pháp đơn giản với độ an toàn và chính xác cao, phát hiện nhanh, có thể làm nhiều lần để chẩn đoán ở cộng đồng và theo dõi diễn biến của bệnh. Siêu âm Doppler hướng cho thầy thuốc chỉ định làm thêm các thăm dò khác nếu cần thiết như: chụp cắt lớp vi tính, chụp cắt lớp vi tính xoắn ốc, chụp cộng hưởng từ hoặc chụp động mạch cảnh.

Những người nên siêu âm Doppler động mạch cảnh:

- Tuổi ngoài 45, từ 60 tuổi trở lên là chỉ định bắt buộc.

- Béo phì, hút thuốc lá.

- Mắc một trong các bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, xơ vữa động mạch, đã bị tai biến mạch máu não hay tai biến mạch máu não thoáng qua, thiếu máu cơ tim, bệnh động mạch chi dưới, thiểu năng tuần hoàn não.

- Trong gia đình có người bị đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.

Hầu hết bệnh nhân được phát hiện hẹp động mạch cảnh đều phải uống thuốc chống kết tụ tiểu cầu như aspirin để phòng ngừa, làm giảm biến chứng của mảng xơ vữa. Chỉ định mổ lấy mảng xơ vữa cho kết quả khả quan. Trường hợp các khối tắc nghẽn nhiều và lớn thì việc mổ lấy chúng đi là bắt buộc.

Cách phòng bệnh tốt nhất là phát hiện sớm mảng vữa xơ động mạch cảnh để điều trị kịp thời.

BS Bùi Nguyên Kiểm, Sức Khỏe & Đời Sống